Ὅπως γράφαµε στό προηγούµενο φῦλλο µας, οἱ ἐξτρεµισµοί κάποιων µειονοτικῶν τῆς Θράκης ξεκίνησαν µέ τόν φερετζέ τῆς ἀνωνυµίας: Ἕνα ἄθλιο κείµενο στό τοπικό δηµοσιογραφικό ὄργανο τοῦ Τουρκικοῦ Προξενείου ἀµφισβητοῦσε τό δικαίωµά µας νά τιµοῦµε ἐπισήµως τήν Ποντιακή Γενοκτονία, καθώς… παρεξηγεῖται ἡ Ἄγκυρα. Λίγο µετά ἔγινε ἕνα βῆµα µπροστά µέ τούς παριστάνοντες τήν σκιώδη κυβέρνηση ὡς «Συµβουλευτική Ἐπιτροπή» καί ὅταν κι αὐτή ἡ ἀνακοίνωση πῆγε στόν βρόντο, καταλήξαµε στό ἀνάλογο φιρµάνι τοῦ Συλλόγου Ἐπιστηµόνων Μειονότητας. Ἔτσι φτάσαµε τό σύνολο σχεδόν τῆς µειονοτικῆς ἡγεσίας νά ἔχει ταυτιστεῖ µέ τήν πιό ξεδιάντροπη ἀπαίτηση καί τόν πιό χυδαῖο ἐκβιασµό σέ βάρος τοῦ Δήµου Κοµοτηνῆς.

Συνοψίζουµε τό «ζήτηµα»: Ὅλη ἡ φασαρία γίνεται, ὑποτίθεται, γιά τήν συµπερίληψη µίας (ἀριθµός: 1) ἐκδήλωσης µνήµης τῆς Ποντιακῆς Γενοκτονίας στίς δεκάδες ἐκδηλώσεις τῶν Ἐλευθερίων τῆς Κοµοτηνῆς πού διοργανώνει ὁ Δῆµος τῆς πόλης κάθε Μάϊο. Μεταξύ ἄλλων λοιπόν γράφει ὁ «Σύλλογος Ἐπιστηµόνων Μειονότητας» γιά τήν «ἐπέτειο προσάρτησης τῆς Θράκης στήν Ἑλλάδα», γιά «προσπάθειες νά τραβηχτοῦν σέ διαφορετική κατεύθυνση φέτος οἱ ἐκδηλώσεις», γιά τήν «προκαταβολική συµφωνία του» (προφανῶς ἐννοώντας µέ τήν διοργανώτρια δηµοτική Ἀρχή), γιά τό «σφᾶλµα» τοῦ Δήµου µέ τίς «ἄσχετες δραστηριότητες», γιά τήν «καλοπροαίρετη συµπεριφορά του» πού «δέν βρῆκε τήν ἐπιθυµητή ἀντιµετώπιση ἀπό τήν διοίκηση τοῦ Δήµου τῆς Κοµοτηνῆς», γιά τήν εὐχή του «νά γίνονται στό ἑξῆς µόνον ἐκδηλώσεις πού προωθοῦν τήν κοινωνική εἰρήνη» καί νά µήν δίνονται εὐκαιρίες σέ «τεχνητές δραστηριότητες»… Τέλος, σάν νά µήν ἔφταναν ὅλα αὐτά, γιά ποιόν ἄλλον λόγο καταγγέλεται ἡ «συµπεριφορά τῆς δηµοτικῆς διοίκησης» λέτε; Γιατί «παρατηρεῖται ὅτι δηµιουργεῖ σοβαρές ἐνοχλήσεις στό θέµα τῶν σχέσεων πού ὑπάρχουν στά πλαίσια τῶν σχέσεων πού ὑπάρχουν µέ τήν προσέγγιση τῶν γειτονικῶν λαῶν»! Ἀναρωτιόµαστε τί ἄλλο ἀπό πεµπτοφαλαγγιτισµός εἶναι αὐτό πού ἐκδηλώνουν ἐδῶ γιά τήν… ὄχληση τῆς Τουρκίας οἱ κύριοι Γιουνούς Μουράτ, Καπζά Τζεµίλ, Χαϊρουλά Περβίν, Κελαχµέτ Φεχήµ, Χαλήλ Σονούρ, Μολλά Ἰσά Ριτβάν, Ἀλῆ Ὀγλοῦ Ἀταλάι, Ὀµέρ Γκιουλσερέν, Χουσεΐν Γιουντζέλ, Χουσεΐν Ὀγλοῦ Ἐµινέ.

Δέκα µέρες µετά τήν κυκλοφορία τοῦ ἐν λόγῳ κειµένου, κι ἀφοῦ ἤδη ἔγινε θέµα στόν τοπικό Τῦπο (ὁ «Χρόνος» µάλιστα δέχθηκε καί ἀναιτίως ἐπιθετική ἀπάντηση ἀπό τόν Δῆµο γιά µία δευτερεύουσα ἀβλεψία του στήν παρουσίαση τοῦ ζητήµατος), ὁ δήµαρχος Τάσος Βαβατσικλῆς ἔβαλε τά πράγµατα στή θέση τους: Διέψευσε τόν ἰσχυρισµό τοῦ Συλλόγου γιά τά περί «συµφωνίας», προσθέτοντας ὅτι ἐκεῖνοι πού φορτικά ἐπεζήτησαν τή συµµετοχή στίς ἐκδηλώσεις (ὅπως συνέβαινε κι ἄλλοτε) ἦταν οἱ παράγοντες τοῦ Συλλόγου. Ἀπέρριψε τά περί «διαφορετικῆς κατεύθυνσης» τῶν φετεινῶν ἐκδηλώσεων γιά τά Ἐλευθέρια τῆς πόλης. Χαρακτήρισε «ἔξαλλη» τήν ἀνακοίνωση (ὡς συνάδουσα µέ παλικαρισµούς καί ἐθνικιστικές τάσεις). Ἀπέρριψε ὡς ἀνιστόρητο τόν ὅρο «προσάρτηση» γιά τή Θράκη, θυµίζοντας καί τή θετική στάση των µουσουλµάνων ἔναντι τῆς Ἑλλάδος τό 1920. Θύµισε πώς ὁ ἑορτασµός τῆς 19ης Μαΐου καθιερώθηκε ὁµοφώνως ἀπό τήν Ἑλληνική Βουλή (καί εἰρωνεύτηκε τούς διαφωνοῦντες νά …πιέσουν µέσῳ τοῦ βουλευτῆ Ἰλχάν Ἀχµέτ γιά ἀλλαγή!). Καί θύµισε ὅσα γίνανε τά τελευταῖα χρόνια ἀπό τήν δηµοτική παράταξη «Νέα Πορεία» στήν κατεύθυνση τῆς ἰσονοµίας καί ἰσοπολιτείας καί τῆς κοινῆς συµβίωσης τῶν σύνοικων στοιχείων. Τό καλύτερο ὅµως ἦταν στήν τελευταία παράγραφο: «Ὅµως ἡ µειονότητα θά πρέπει νά ἀρχίσει νά προβληµατίζεται γιά τίς σκοπιµότητες τοῦ Συλλόγου Ἐπιστηµόνων, πού ἡ λειτουργία του πλέον ἀρχίζει νά ταυτίζεται µέ τή λειτουργία µιᾶς «παράγκας παραδοξοτήτων» µέ τήν ὁποία δέν µπορεῖ πιά νά ἔχει καµµία ἐπαφή καί συνεργασία ἡ Δηµοτική Ἀρχή».

Προφανῶς ἐµεῖς δέν ἔχουµε νά προσθέσουµε τίποτε τό ἰδιαίτερο, ἡ περίπτωση κραυγάζει ἀπό µόνη της. Τό θέµα ὅµως δέν εἶναι µόνο τό τί κάνουν οἱ ἄλλοι, µά καί τό τί κάνουµε ἐµεῖς. Γιατί ὄντως εἶναι δικαίωµα τοῦ καθενός νά αὐτοπροσδιορίζεται ὅπως θέλει καί ἐπίσης νά ἀµφισβητεῖ τήν «δική µας» ἱστορική θεώρηση. Ἐµεῖς ὅµως τιµᾶµε ὅπως πρέπει τούς νεκρούς µας; Τεκµηριώσαµε ἐπαρκῶς τή γενοκτονία πού ὑπέστησαν; Τήν προωθήσαµε διεθνῶς ὅπως ὀφείλουµε; Διδαχθήκαµε ἀπό τούς Ἀρµένιους (µά καί τούς Κύπριους) τό πῶς ὁ νοµικός πολιτισµός µπορεῖ νά ἀντιµετωπίσει τή βία; Ἀλλά καί σέ τοπικό ἐπίπεδο, γνωρίζουµε ὅλοι τά συµβάντα; Ὑπερασπίστηκαν οἱ ποντιακοί σύλλογοι τή µνήµη ἐνώπιον τῶν τουρκοφρόνων; Ὅταν ἔχεις κάνει τό χρέος σου, τά ἄλλα ἔρχονται.

Καθώς κατά καιρούς ἡ Τουρκία δείχνει καθαρά τίς προθέσεις της σέ κάθε πεδίο τῆς ἀντιπαράθεσής της µέ τήν Ἑλλάδα, ἐµεῖς δέν ἔχουµε παρά νά τό ἐπισηµαίνουµε. Ἔτσι συνέβη καί µέ τήν πιό πρόσφατη πρόκλησή της στήν ἑλληνική Θράκη, ὅταν µέ τό γνωστό της προκλητικό θράσσος καί µέ ἀσύστολη διαστροφή τῆς ἀλήθειας ἀπαίτησε νά µήν ἑορταστεῖ στίς 19 Μαΐου ἡ ἐπέτειος τῆς Γενοκτονίας τῶν Ἑλλήνων τοῦ Πόντου, ἐνταγµένη στίς 20ήµερες ἐκδηλώσεις τῶν Ἐλευθερίων τῆς Κοµοτηνῆς, γιά νά µήν… χαλάσει τό κλῖµα τῆς ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας καί ἡ εἰρήνη στήν περιοχή! Ἀκολουθεῖ τό σχετικό ἄρθρο τῆς φυλλάδας «Γκιουντέµ» ἡ ὁποία ἐκφράζει τήν γραµµή τοῦ τουρκικοῦ Ὑπουργείου Ἐξωτερικῶν καί στό τέλος παραθέτουµε λίγα δικά µας σχόλια: 

ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΠΟΙΟΙ ΠΟΥ ΘΕΛΟΥΝ ΝΑ ΣΠΕΙΡΟΥΝ ΔΙΧΟΝΟΙΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ;

Φέτος στὶς ἐκδηλώσεις γιὰ τὰ «Ἐλευθέρια τῆς Θράκης» ποὺ ὀργανώνονται ἀπὸ τὸν Δῆµο Γκιουµουλτζίνας προστέθηκε καὶ ἡ ἄσχετη µέ τά Ἐλευθέρια τῆς Θράκης «Ἐκδήλωση µνήµης γιὰ τὴν Ποντιακὴ Γενοκτονία». Κοιτάζοντας στὸ παρελθὸν βλέπουµε ὅτι τὰ ἔτη 1997-2004 στὰ πλαίσια τῶν Ἐλευθερίων προστίθετο καὶ «Ποντιακὴ ἡµέρα µνήµης». Ὅµως φέτος ὁ Δῆµος Γκιουµουλτζίνας πρόσθεσε καὶ τὴ λέξη «γενοκτονία» στὸ πρόγραµµα καὶ στὶς 22-5 κάλεσε καὶ τὸν Νῖκο Λυγερὸ νὰ µιλήσει γιὰ τὸ θέµα.

Τώρα ἔτσι ἀπὸ περιέργεια, τί σχέση ἔχουν τὰ Ἐλευθέρια τῆς Θράκης µέ τὴν Ποντιακὴ «γενοκτονία»; Εἶναι δύσκολο νὰ ἀντιληφθεῖ κανεὶς τί ἐξυπηρετεῖ ἡ διοργάνωση τῆς ἐκδήλωσης αὐτῆς ἀπὸ τὸν Δῆµο Γκιουµουλτζίνας αὐτὴν τὴν εὐαίσθητη περίοδο ποὺ τὸ Τουρκικὸ κράτος συνταράσσεται µέ τὴν λεγόµενη Ἀρµενικὴ γενοκτονία. Μάλιστα ὅταν γίνεται ἀπὸ ἕναν Δῆµο ποὺ ἔχει ὑπογράψει ἀδελφοποίησης µέ µία σειρὰ Δήµων τῆς Τουρκίας, ποὺ προσπαθεῖ νὰ παρουσιάσει πὼς ἐργάζεται γιὰ τὴ βελτίωση τῶν ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων καὶ τὴν πρόοδο τῆς ἑλληνοτουρκικῆς φιλίας, προκαλεῖ τὸ ἐρώτηµα µήπως αὐτὲς οἱ κινήσεις ἦταν φτιαχτές. Τέτοιου εἴδους ἐκδηλώσεις ποὺ πληγώνουν τὸ Τουρκικὸ ἔθνος µποροῦν νὰ συµβάλουν στὴν ἁρµονικὴ καὶ εἰρηνικὴ συµβίωση τῶν Τούρκων καὶ Ἑλλήνων πού ζοῦνε στὴν περιοχὴ; Ὄχι φυσικά. Οἱ ὑπεύθυνοι τοῦ Δήµου θὰ πρέπει νὰ ἀποφασίσουν. Θέλουνε στὴν περιοχὴ εἰρήνη καὶ γαλήνη ἢ ἐπιθυµοῦν ἔλλειψη ἐµπιστοσύνης καὶ ἀναταραχή ἀνάµεσα στὶς δυὸ κοινότητες;

Τέλος, προβληµατίζει ἰδιαίτερα ἡ πρόσθεση αὐτῆς τῆς ἐκδήλωσης ποὺ πληγώνει τὴν περηφάνεια τῶν Τούρκων ψηφοφόρων στὰ «Ἐλευθέρια της Θράκης» ἀπὸ τὸν Δήµαρχο Γκιουµουλτζίνας Τάσο Βαβατσικλή ποὺ κέρδισε τὶς ἐκλογὲς µέ τὶς ψήφους τῆς µειονότητας. Ἂς ἀφήσουµε στὴν ἄκρη τὸν Τάσο Βαβατσικλή, ἄραγε τί πρέπει νὰ εἰπωθεῖ γιὰ τοὺς εὑρισκόµενους στὸν Δῆµο Γκιουµουλτζίνας Ἀλὴ Μέρτογλου, Βεϊσὲλ Ἀχµέτ, Τζεµὶλ Ρεσίτ, Λεβὲντ Ἰσµαήλ καὶ τοὺς ἄλλους δηµοτικοὺς συµβούλους πού δὲν ἀντέδρασαν στὸ γεγονός; Ἄντε, κι αὐτοὺς νὰ τοὺς ἀφήσουµε στὴν ἄκρη, ἄραγε οἱ Τοῦρκοι δηµοτικοὶ σύµβουλοι τῆς ἀντιπολίτευσης τί ἔκαναν γιὰ τὸ θέµα; Ὅταν ρωτήσαµε σχετικὰ αὐτοὺς ποὺ ὀργάνωσαν τὸ πρόγραµµα, προσπάθησαν νὰ ὑπεκφύγουν µέ ἀπαντήσεις τοῦ τύπου «Ἡ νοµαρχία τὸ διέταξε, πιεστήκαµε πολὺ ἀπὸ τοὺς Ποντιακοὺς συλλόγους».

Νὰ µήν ξεχαστεῖ! Ὁ µειονοτικὸς ψηφοφόρος τὰ βλέπει καὶ τὰ καταγράφει. Ἡ µειονότητα στὴν κατεύθυνση τῆς εἰρήνης καὶ τῆς γαλήνης, ὅπως ἔπραξε πάντα θὰ πεῖ ὄχι σὲ αὐτοὺς ποὺ θέλουν νὰ σπείρουν διχόνοια στὴν περιοχὴ τῆς Δ. Θράκης.»

«Γκιουντέµ», 20-5-2005.

Τί νά πρωτοθαυµάσει κανείς στό (ἀνυπόγραφο) µνηµεῖο αὐτό τοῦ δηµοσιογραφικοῦ λόγου! Πρῶτα πρῶτα τό ψέµµα γιά τή λέξη «γενοκτονία», τήν ὁποία ἀναγνώρισε ὡς τέτοιαν τό ἑλληνικό Κοινοβούλιο ἀπό τό 1994. Φαίνεται στή Θράκη δέν µποροῦν νά ἰσχύουν ὅσα καί στήν ὑπόλοιπη Ἑλλάδα, γιά λόγους …εὐαισθησίας τῆς Τουρκίας. Δεύτερον τόν Νῖκο Λυγερό – πού τούς ἔτσουξε… – δέν τόν κάλεσε ὁ Δῆµος ἀλλά οἱ Ποντιακοί σύλλογοι πού διοργάνωσαν τήν ἐκδήλωση (βλέπε διπλανή σελίδα). Τρίτον ἡ διοργάνωση δέν… ἔλαβε ὑπ’ ὄψιν της τά προβλήµατα τῆς Ἄγκυρας µέ τήν Ἀρµενική Γενοκτονία! Τήν «λεγόµενη», φυσικά… Τέταρτον, οἱ ἀδελφοποιήσεις τοῦ Δήµου µας µέ πόλεις τῆς Τουρκίας (ἄλλο ψέµµα αὐτό, ἀφοῦ καµµία ἀδελφοποίηση δέν ἔχει γίνει παρά µόνο ὑπογράφηκαν πρωτόκολλα συνεργασίας) θά ἔπρεπε νά ἐπιβεβαιώνονται µέ ξεβράκωµα σέ ὅλα τά ἐθνικά µας θέµατα, ἀκόµη καί σέ ζητήµατα ἐθιµοτυπίας! Πέµπτον, τό τουρκικό ἔθνος (!) µᾶς ἀπειλεῖ µέ «ταραχές» ἄν ἐπιµένουµε νά µιλᾶµε γιά Ποντιακή Γενοκτονία – αὐτό γιά νά ἀντιληφθοῦν ὁρισµένοι τί ἐννοεῖ ἡ τουρκική πλευρά ὅταν µιλάει γιά «ἁρµονική καί εἰρηνική συµβίωση». Ἕκτον, οἱ ἐκλογές ἔρχονται καί τό ὕστατο ὅπλο τῆς µειονοτικῆς ψήφου ἐπιστρατεύεται ὄχι µόνο κατά τοῦ νῦν δηµάρχου µά καί ὅλων τῶν µειονοτικῶν πολιτευτῶν πού δέν ἀντέδρασαν στή συγκεκριµένη διοργάνωση. Ὁ µειονοτικός ψηφοφόρος (δηλαδή τό Προξενεῖο) καταγράφει καί τήν ὥρα τῆς κρίσεως θά ἀπονείµει στόν καθένα ὅ,τι τοῦ ἀξίζει…

Τώρα µέσα σ’ αὐτόν τόν ὀχετό τῆς προστυχιᾶς νά µιλήσει κανείς γιά ζητήµατα ὁρολογίας (γιά τήν Γκιουµουλτζίνα, γιά τούς Τούρκους στή Θράκη, γιά τίς δύο κοινότητες) εἶναι περιττό. Ἀπό τῆς µυλωνοῦς τόν κῶλο δέν µπορεῖς νά περιµένεις καλλιγραφία. Μόνο κάτι τελευταῖο νά προσθέσουµε, ἀναφορικά µέ τήν ἀφορµή τοῦ συµβάντος. Τί λέει ἡ κυρία Χούλια, γνωστή ἑλληνόφιλη (κατά τό νεκρόφιλη) παράγων τῆς Γκιουµουλτζίνας, δέν εἶναι ἐξίσου προκλητικό νὰ γιορτάζουµε τὴν 25η Μαρτίου; Συµβάλλει αὐτός ὁ ἑορτασµός στήν ἑλληνοτουρκική φιλία; Δέν προσβάλλονται οἱ περήφανοι Τοῦρκοι τῆς Θράκης ἀπό τίς τιµές στήν ἐθνικιστική ἐξέγερση τῶν Ρωµιῶν κατά τῆς ὀθωµανικῆς πολυπολιτισµικότητας; Καί τί παραπάνω ἔκαναν ἀπό τό νά ἀντιδράσουν οἱ Τοῦρκοι στόν Πόντο καί στή Μικρασία;

Ἐκεῖνοι πού δέν προσβάλλονται πάντως ἀπό τίποτα εἶναι οἱ Ἕλληνες. Ἔτσι, µπορεῖ ὁ κάθε τουρκόφρων τῆς ἑλληνικῆς ἐπικράτειας νά τιµᾶ τόν Μουσταφά Κεµάλ στίς 19 Μαΐου µέσα στά µοῦτρα µας, χωρίς κανένας νά λέει λέξη. Νά κουβαλᾶνε µέ τιµές ἀρχηγοῦ κράτους χῶµα ἀπό τό σπίτι τοῦ γενοκτόνου στή Θεσσαλονίκη µέχρι τά ἑλληνοτουρκικά σύνορα καί νά τό παραδίδουν στούς ἐκεῖθεν τοῦ Ἕβρου φασίστες, σέ µιά γελοία τελετή ὅλο φανφάρες καί προσωπολατρεία (βλέπε καί διπλανή φωτογραφία). Καί στήν προκλητική αὐτή παράτα, πού καθιερώθηκε τά τελευταῖα χρόνια τῆς ἑλληνοτουρκικῆς καψούρας, νά γίνεται προσκλητήριο ΟΛΩΝ τῶν ἐκπροσώπων τῆς µειονότητας ἐπί ποινῇ πολιτικοῦ ἐξαφανισµοῦ! Tήν καρναβαλική αὐτή ἐκδήλωση τήν παρουσιάζει ἡ ἐν λόγῳ τουρκοφυλλάδα πρώτη πρώτη σελίδα µέ ἐκτενές ρεπορτάζ, καί δίπλα ἀκριβῶς καταγγέλει τίς ἐκδηλώσεις τιµῆς καί µνήµης γιά τά θύµατα! Ἄφεριµ!

Ἐπειδή µᾶς κούρασαν οἱ τουρκοελληνικές ἀδολεσχίες καί µᾶς παραηδίασε ἡ ἰδιοτελής ἐµµονή τῶν πρωταγωνιστῶν τους, δέν θά κάνουµε καµµία ἀναφορά στό πιό πρόσφατο συνέδριο «Διαδροµές πολιτῶν, στή Θράκη τήν Κωνσταντινούπολη καί τό Αἰγαῖο», πού ἔγινε στήν Κοµοτηνή πρό ἡµερῶν (21 – 22 Μαΐου). Ἡ ἀξιοθρήνητη ἀπόπειρα τοῦ ΚΕΜΟ, πού παριστάνει τήν ἐπιτοµή τῆς πολιτικῆς ἐπιστήµης καί τοῦ οὑµανιστικοῦ κοσµοπολιτισµοῦ, ἔχει διαβεῖ πλέον τόν Ρουβίκωνα τῆς αὐτοαναφορικότητας (γιά νά µήν πῶ καί τῆς εὐρωκονδυλιοβορᾶς). Τί σκατά µπορεῖ νά ἐξυπηρετεῖ ἕνα τέτοιο ἐγχείρηµα στίς πραγµατικές συνθῆκες τῶν σηµερινῶν ἑλληνοτουρκικῶν σχέσεων; Γιά ποιές µειονότητες συνεχίζουν νά µιλοῦν οἱ ἀξιότιµοι κύριοι διοργανωτές; Γιά τό µουσουλµανικό 30% τῆς ἑλληνικῆς Θράκης ἀπό τή µία καί γιά τό ρωµέικο… 0,013% τῆς Πόλης; Σέ ποιές «ἀποτυχηµένες µειονοτικές πολιτικές τῶν κυβερνήσεων» ἀναφέρεται ὁ δόκτωρ Τσιτσελίκης; Ἡ τουρκική µειονοτική πολιτική τῆς ἐθνοκάθαρσης µέ τά πογκρόµ, τήν τροµοκρατία, τίς ἀπελάσεις, τήν καταπάτηση τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάνης γιά τό αὐτοδιοίκητο τῆς Ἴµβρου καί τῆς Τενέδου, ΠΕΤΥΧΕ 100% τόν στόχο της. Ἄλλοι ἔχουν πλέον τό πρόβληµα µιᾶς εὐχειραγώγητης ἔξωθεν στρατηγικῆς µειονότητας… Ὅσο γιά τά φληναφήµατα περί ἴσων ἀνθρώπων (!) ἔχουµε ἕνα ἐρώτηµα: Γιά τή συνεχιζόµενη Κατοχή τῆς Κύπρου, τίς καθηµερινές παραβιάσεις τοῦ Αἰγαίου καί τίς «γκρίζες ζῶνες», τίς ἀπειλές γιά τά 12 ναυτικά µίλια µας, βεβαίως δέν θά µεταβληθεῖ ἡ κρατική πολιτική τῆς γείτονος µέ τίς παρέες καί τά µασάλια. Ὅµως µία (1) δήλωση γιά τά θέµατα αὐτά ὑπέρ τῶν ἑλληνικῶν δικαίων ἀπέσπασαν τόσα χρόνια ἀπό κάποιον τέτοιον «ἄνθρωπο»; Ρωτᾶµε γιά νά καταλαβαινόµαστε καί νά µήν ἀερολογοῦµε. Ἀναγνώρισε κάποιος ἀπό συνοµιλητής τους, ἔστω καί µειονοτικός τῆς ἑλληνικῆς Θράκης, τό ἑλληνικό δίκιο γιά ὕπαρξη ὑφαλοκρηπίδας π.χ. στά νησιά µας; Ἄν ὄχι (κάτι σίγουρο), σταµατῆστε τοὐλάχιστον νά µᾶς ζαλίζετε τόν ἔρωτα!…

Στίς 13 Μαΐου, στό δημαρχεῖο τῆς Κομοτηνῆς, ἐγκαινιάστηκε μία σχέση πού δέν ἔχει προηγούμενο στήν τοπική ἱστορία. Ἕνας θρακικός Δῆμος συνδέεται μέ τό θερμότερο σημεῖο τοῦ πλανήτη καί τοποθετεῖται οὐσιωδῶς ἔναντι «τοῦ μεγαλύτερου ἠθικοῦ ζητήματος τῆς σύγχρονης ἀνθρωπότητας» (σύμφωνα μέ τόν χαρακτηρισμό τοῦ Νέλσον Μαντέλα γιά τόν Παλαιστινιακό δρᾶμα).  
Ἡ σπουδαιότητα τῆς συμφωνίας μεταξύ Κομοτηνῆς καί Νάμπλους δέν ἔγκειται στό (τυποποιημένο) κείμενο τοῦ πρωτοκόλλου συνεργασίας πού συνυπογράφτηκε ἀπό τούς δύο δημάρχους. Ἐντοπίζεται στήν ἑκατέρωθεν βούληση γιά οὐσιαστική σχέση, ἔτσι ὅπως ἐκφράστηκε στόν εἰλικρινή διάλογο μεταξύ τοῦ Τάσου Βαβατσικλῆ καί τῆς Παλαιστινιακῆς ἀντιπροσωπείας.
Ἡ τελετή τῆς ὑπογραφῆς τοῦ πρωτοκόλλου ἦταν συγκινητική. Τόσο στόν θερμό λόγο τοῦ δημάρχου Κομοτηνῆς, ὅσο καί στήν ἰδίου κλίματος ἀντιφώνηση τοῦ δημαρχεύοντος (ἔχει παραιτηθεῖ ὁ πρώην δήμαρχος) κ. Σαΐντ Ἰσμαήλ Ἀλ Χαμμούζ, τονίστηκε ἡ βαθειά ἀδελφική σχέση τῶν δύο λαῶν καί ὁ ἑκατέρωθεν θαυμασμός καί ἡ ἀλληλοεκτίμηση.
 «Σᾶς ὑποδεχόμαστε ἐπισημαίνοντας ὅτι ἡ ἐπίσκεψή σας προκαλεῖ συγκίνηση στούς κατοίκους τῆς περιοχῆς μας καί ἡ ὑποδοχή σας ἀποτελεῖ ἔνδειξη παλλαϊκῆς συμπαράστασης ἀπό τούς Ἕλληνες πολίτες τῆς Θράκης στούς μακρόχρονους ἀγῶνες τῶν Παλαιστινίων, ἑνός ἀδελφοῦ λαοῦ καί στίς ἑκατόμβες τῶν θυσιῶν του γιά τή θεμελίωση καί ἀνασύσταση τῆς δικῆς τους πατρίδας. Σᾶς ἀντικρύζουμε ὡς σθεναρούς μαχητές τῆς ἐλευθερίας, τῆς ἀνθρωπιᾶς καί τοῦ πολιτισμοῦ. Καί στά πλαίσια τῆς πρώτης μας αὐτῆς συνάντησης, ὑπογράφοντας τό σχετικό πρωτόκολλο καί κλείνοντάς σας μέσα στίς καρδιές μας, βάζουμε τή βάση μιᾶς μελλοντικῆς ἀδελφοποίησης τῶν δύο περιοχῶν μας» (Τάσος Βαβατσικλῆς).
  «Εἴμαστε βέβαιοι ὅτι ἡ σχέση πού σήμερα ξεκινᾶμε θά ἀποτελέσει σταθμό στή σχέση τοῦ Παλαιστινιακοῦ μέ τόν Ἑλληνικό λαό. Οἱ Ἕλληνες πρέπει νά εἶναι περήφανοι γιά τόν ἑλληνισμό τους, γιατί πραγματικά κατέχουν θησαυρό πολιτισμοῦ κι ἀνθρωπισμοῦ, μέ ρίζες στά βάθη τῆς Ἱστορίας, ρίζες ἀπό τίς ὁποῖες βλαστάνουν σήμερα καί τά πολύ σημαντικά καί καθόλου τυχαῖα λόγια τοῦ δημάρχου. Εἶναι ἐπίσης μεγάλη ἡ συγκίνησή μας πού ἐπιλέξατε γιά τήν ἐπίσκεψή μας, χωρίς ἐμεῖς νά τό γνωρίζουμε, τίς μέρες πού γιορτάζει ἡ πόλη σας τήν ἀπελευθέρωσή της ἀπό τίς δυνάμεις Κατοχῆς. Δεσμευόμαστε ὅτι στήν πρώτη ἐπέτειο τῆς ἀπελευθέρωσης τῆς πατρίδας μας θά εἶστε οἱ πρῶτοι μας προσκεκλημένοι» (Σαΐντ Ἀλ Χαμούζ).
ΑΛΛΕΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙΣ
  Σημαντικές ἦταν καί οἱ ἄλλες ἐπαφές πού ἔκανε μέ τήν εὐκαιρία τῆς ἐπίσκεψής της στήν Κομοτηνή ἡ Παλαιστινιακή ἀντιπροσωπεία.
 -  Ἐπισκέφθηκε τόν μητροπολίτη Μαρωνείας καί Κομοτηνῆς Δαμασκηνό, μέ τόν ὁποῖον εἶχε φιλικότατη συζήτηση. Ὁ μέν Σεβασμιότατος ἀναφέρθηκε στό ἀνοιχτό πολιτικό ζήτημα τῆς Παλαιστίνης ἀλλά καί στούς οἰκογενειακούς του δεσμούς μέ τόν ἀραβικό κόσμο, οἱ δέ προσκεκλημένοι μας μίλησαν γιά τά δύο ὀρθόδοξα μοναστήρια πού ὑπάρχουν στήν (κατά 97%) μουσουλμανική τους πόλη καί τά ὁποῖα, συντηρούμενα καί μέ φροντίδα τοῦ Δήμου, στελεχώνονται ἀπό Ἕλληνες μοναχούς «ἀληθινά διαμάντια» (ἡ ἀκριβής φράση τοῦ κ. Μάτζεντ Ἀμπντάλα).
-   Ἐπισκέφθηκε τόν μουφτή Κομοτηνῆς Μέτσο Τζεμαλί. Ἡ συνάντηση – πέρα ἀπό τό κοινό θρησκευτικό στοιχεῖο – εἶχε καί μία ἀκόμη οἰκεία νότα, καθώς ὁ σοφολογιότατος εἶναι ἀραβομαθής. Τόσο ὁ κ. Τζεμαλί ὅσο καί τά μέλη τῆς ἀντιπροσωπείας μίλησαν γιά τήν ἁπτή ἐμπειρία ἁρμονικῆς συμβίωσης χριστιανῶν καί μουσουλμάνων πού προσφέρουν οἱ κοινωνίες τους. Ἡ ἐπίσκεψη ἔκλεισε μέ σύντομη προσευχή ὑπέρ τῆς εἰρήνης καί μέ ξενάγηση στό ἀνακατασκευαζόμενο Γενί Τζαμί.
-   Συναντήθηκε μέ τόν πρύτανη τοῦ Δημοκριτείου Πανεπιστημίου, καθώς ὁ κ. Σχινᾶς μετέβαλε τό ὑποχρεωτικό πρόγραμμά του προκειμένου νά δεῖ τούς ἐπισκέπτες τῆς πόλης. Πέρα ἀπό τήν ἀνταλλαγή ἀπόψεων σέ θερμότατο κλῖμα, ἔγινε ἀναφορά καί σέ τυχόν δυνατότητα μελλοντικῆς συνεργασίας. 
-  Ξεναγήθηκε στήν Πυροσβεστική Ὑπηρεσία, γιά τήν ὁποία στή Νάμπλους εἶναι ὑπεύθυνος ὁ Δῆμος καί λόγῳ τῶν γνωστῶν συνθηκῶν ἡ ἀποτελεσματικότητά της εἶναι πολύ κρίσιμο μέγεθος γιά τή ζωή τῶν κατοίκων.
-  Τέλος, στό περιθώριο τῆς δεξίωσης πού ἔδωσε ὁ δήμαρχος γιά τήν ἀπελευθέρωση τῆς πόλης, ἡ ἀντιπροσωπεία συναντήθηκε μέ τόν ὑφυπουργό Ἐξωτερικῶν κ. Εὐριπίδη Στυλιανίδη. Ὁ ὑφυπουργός ἀναφέρθηκε στήν πάγια ἑλλη-νική θέση γιά τή δημιουργία ἀνεξάρτητου Παλαιστινιακοῦ κράτους, στίς συνεχεῖς σχετι-κές ἀναφορές τοῦ πρωθυπουργοῦ Κ. Καρα-μανλῆ καί στήν προσωπική του πρόθεση νά συμβάλει κατά τό δυνατόν στήν ὑλοποίηση προγραμμάτων βοήθειας τῆς Παλαιστινιακῆς κοινωνίας.
    Γιά μᾶς, πέρα ἀπό τόν βαθμό στόν ὁποῖον θά εὐοδωθοῦν κάποια σχέδια, εἶναι μεγάλη τιμή καί δικαίωση ὁ πρωταγωνιστικός ρόλος πού παίξαμε τόσο στόν σχεδιασμό* ὅσο καί στήν ὑλοποίηση τῆς μέχρι τοῦδε πορείας. Θεωροῦμε πώς – ὡς ἔντυπο – πετύχαμε ἕνα πολύ καίριο στόχο, τό πέρασμα ἀπό τόν (γραπτό) λόγο στήν πολιτική πράξη, χωρίς τόν παραμικρό συμβιβασμό, δίχως τήν ἐλάχιστη ἔκπτωση. Κι ἐπειδή βεβαίως κάτι τέτοιο δέν θά μποροῦσε νά συμβεῖ ὑπό… κανονικές συνθῆκες, θέλουμε νά εὐχαριστήσουμε καί νά συγχαροῦμε τόν δήμαρχο Τάσο Βαβατσικλῆ γιά ὅλα τά ἀνωτέρω. Γιά μιάν ἀκόμη φορά νιώσαμε τυχεροί πού εἶναι ὁ δήμαρχος τῆς πόλης μας.
Κ.Κ.

*  Δέν πρέπει νά ξεχάσουμε τήν ἀποφασιστική συμβολή τοῦ ἐπιτετραμμένου τῆς Παλαιστινιακῆς Πρεσβείας στήν Ἀθήνα Ἰσμάτ Σάμπρι. Τοῦ εὐχόμαστε Καλή Πατρίδα!

        Ἀπὸ τὶς 30 Μαρτίου, στὴ διάρκεια δέκα µηνῶν στὸ Ἐθνικὸ ἱστορικὸ µουσεῖο στὴ Σόφια ὑπὸ τὸν τίτλο “Οἱ ἀρχαῖοι θησαυροὶ τοῦ Πλόβντιφ” φιλοξενοῦνται ἐκθέµατα ἀπὸ τὸ Ἀρχαιολογικὸ Μουσεῖο τῆς ὁµώνυµης πόλης. Πρόκειται γιὰ ἐκθέµατα ἀπὸ τὴν περίοδο τῶν πρώιµων βασιλέων τῆς θρακικῆς φυλῆς τῶν Ὀδρυσῶν, ποὺ ἀνακαλύφθηκαν στοὺς τύµβους στὴν περιοχὴ τοῦ χωριοῦ Καλογιάνοβο (Νότια Βουλγαρία), καθὼς καὶ γιὰ εὑρήµατα ποὺ δὲν ἔχουν ἐπιδειχθεῖ ὡς τώρα. Γιὰ τὰ πιὸ ἐνδιαφέροντα ἐκθέµατα ποὺ βρέθηκαν στὸ ἔδαφος τοῦ χωριοῦ Τσερνοζὲµ τῆς πόλης Πλόβντιφ ἀφηγεῖται ὁ διευθυντὴς τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Μουσείου τοῦ Πλόβντιφ Κοσταντὶν Κισιόφ: “Πρέπει νὰ σηµειωθεῖ, ὅτι αὐτὴ ἡ νεκρόπολη εἶναι ἡ πλουσιότερη στὸ βουλγαρικὸ τµῆµα τῆς Θράκης. Συνδέεται µέ τὸν θρακικὸ πολιτισµὸ καὶ παρουσιάζει ἀκόµα µεγαλύτερο ἐνδιαφέρον γιὰ τὸ ὅτι χρονολογεῖται ἀπὸ τὴν πρώιµη περίοδο τῶν βασιλέων τῶν Ὀδρυσῶν (τὰ τέλη τοῦ 6ου καὶ τὶς ἀρχὲς τοῦ 5ου αἰώνα πρὸ Χριστοῦ). Ὁ τύµβος, ὅπου κάναµε ἀνασκαφές, ἀνήκει σὲ ἐκπρόσωπο τῆς θρακικῆς ἀριστοκρατίας τοῦ 5ου αἰώνα πρὸ Χριστοῦ.
    Μέγιστο ἐνδιαφέρον στὴν ἔκθεση προκαλοῦν τὰ δυὸ ἀκόντια καὶ ὁ ὀρειχάλκινος θώρακας, κατασκευασµένος στὰ τέλη τοῦ 6ου αἰώνα πρὸ Χριστοῦ στὴν Ἑλλάδα. Πρὸς τὸ παρὸν σὲ κανένα ἑλληνικὸ µουσεῖο δὲν ὑπάρχει τέτοιου εἴδους θώρακας. Πρωτότυπη εἶναι ἡ χρυσὴ διακόσµηση µέ τὴ µορφὴ τῆς Γοργόνας Μέδουσας καὶ τὰ ἄλλα πέντε χρυσὰ διακοσµητικὰ στοιχεῖο στὸ πρόσθιο µέρος µέ τὸ σχῆµα κώνων. Ὁ κ. Κισιὸφ προσθέτει: “Ὑπάρχουν ἀκόµα δυὸ πρωτότυπα εὑρήµατα ποὺ ἐπίσης ἐπιδείχνουµε σ’ αὐτὴν τὴν ἔκθεση. Λέω πρωτότυπα, γιατί µέχρι στιγµῆς δὲν ἔχουν ἀνακαλυφθεῖ παρόµοια καὶ δὲν εἶναι γνωστὰ σὲ ἐδάφη, στὰ ὁποῖα οἱ Ἕλληνες ἐµπορεύονταν κατὰ τὴν κλασικὴ ἐποχή. Πρόκειται γιὰ ἕναν ἀσηµένιο κύλικα, δηλαδὴ πλατὺ κύπελλο µέ δυὸ λαβὲς καί χρυσὴ ἀπεικόνιση τοῦ Βελλεροφόντη, τοῦ µυθικοῦ ἐθνικοῦ ἥρωα τοῦ Κορίνθου κατὰ τὴν κλασικὴ περίοδο στὴν Ἑλλάδα τὸν 5ο αἰώνα πρὸ Χριστοῦ. Τὸ ἄλλο ἀντικείµενο εἶναι µεγάλος χρυσὸς θώρακας, κατασκευασµένος ἀπὸ χρυσὸ 24 καρατίων, στὸν ὁποῖο ἐπίσης ἀπεικονίζονται τὸ κεφάλι τῆς Γοργόνας Μέδουσας καὶ τὰ ἱερὰ ζῶα τῶν βασιλέων τῶν Ὀδρυσῶν – λιοντάρι καὶ ζαρκάδι.
          Ἡ ἔκθεση, ποὺ ἐπιδείχνεται στὸ Ἐθνικὸ Ἱστορικὸ Μουσεῖο, µαρτυρεῖ γιὰ τὴν ἐξαιρετικὴ τέχνη τῶν Θρακῶν ἐπαγγελµατιῶν, τὰ ἔργα τῶν ὁποίων συναγωνίζονται ἐκεῖνα τῆς κλασικῆς Ἑλλάδας.

 Στὶς 18-23 Ὀκτωβρίου καὶ ὑπὸ τὴν αἰγίδα τῆς Διεθνοῦς Ἐπιτροπῆς Ἰνδοευρωπαϊκῶν Σπουδῶν ὀργανώθηκε στὴ Θράκη (Κοµοτηνὴ κι Ἀλεξανδρούπολη) τὸ 10ο Διεθνὲς Συνέδριο Θρακολογίας µὲ θέµα «Ἡ Θράκη στὸν Ἑλληνορωµαϊκὸ κόσµο». Ἦταν τὸ πρῶτο ποὺ ἔγινε στὴν Ἑλλάδα, µὲ εὐθύνη τῆς ΙΘ΄ Ἐφορείας Προϊστορικῶν καὶ Κλασικῶν Ἀρχαιοτήτων καὶ τοῦ Ἰνστιτούτου Ἑλληνικῆς καὶ Ρωµαϊκῆς Ἀρχαιότητος τοῦ Ἐθνικοῦ Ἱδρύµατος Ἐρευνῶν. Οἱ ὀργανωτὲς ἐπικέντρωσαν τὴν θεµατολογία σὲ ζητήµατα ποὺ ἀναφέρονται στὴν ἱστορικὴ ἀρχαιότητα (8ος π.Χ. – 4ος µ.Χ. αἰ.) τοῦ εὐρύτατου θρακικοῦ χώρου. Στὸ συνέδριο 159 εἰδικοὶ ἐπιστήµονες ἀπὸ 17 χῶρες (Βουλγαρία, Γαλλία, Γερµανία, Ἑλβετία, Ἑλλάδα, ΠΓΔΜ, Ἡνωµένο Βασίλειο, ΗΠΑ, Ἰταλία, Ἱσπανία, Μολδαβία, Οὐκρανία, Πολωνία, Ρουµανία, Ρωσία, Τουρκία καὶ Τσεχία) παρουσίασαν 129 συνολικὰ ἀνακοινώσεις. Πρίν τήν διεξαγωγή τοῦ συνεδρίου, καί µέ δεδοµένη τήν ἱστορικά δικαιολογηµένη καχυποψία τῶν Θρακιωτῶν ἔναντι τῶν Βουλγάρων, εἶχαν ἀκουστεῖ διάφορα κατά τῆς διοργάνωσης (σοβαρά καί µή) µά τελικά δέν ὑπῆρξε τίποτε τό µεµπτό – ἀντιθέτως. Γιά ὅλες τίς πλευρές τοῦ συνεδρίου µιλήσαµε µέ τήν διευθύντρια τῆς ΙΘ΄ Ἐφορείας Προϊστορικῶν καὶ Κλασικῶν Ἀρχαιοτήτων κ. Νικολίτσα Κοκκοτάκη πού πρόθυµα δέχτηκε νά µιλήσει στόν «Α»:

- Κυρία Κοκκοτάκη, κάνοντας ἕναν ἀπολογισµό, εἶστε εὐχαριστηµένη ἀπό τό συνέδριο;

- Εἴµαστε πολύ εὐχαριστηµένοι. Πέρα ἀπό τόν µεγάλο ἀριθµό τῶν εἰσηγήσεων, παραβρέθηκαν πολύ γνωστοί ἄνθρωποι πού δουλεύουν µέ τή Θράκη πολλά χρόνια, σάν τούς Picard, Zahrnt, Archibald… Ἀνταλλάχθηκαν ἀπόψεις, εἴδαµε τά εὑρήµατα τῶν συναδέλφων ἀπό τή Βουλγαρία καί ἀσχέτως τοῦ ἄν εὐσταθοῦν οἱ σχετικές ἑρµηνεῖες ἤ ἀπόψεις τῶν τελευταίων – ἄν π.χ. µιά µάσκα ἀνῆκε στόν βασιληά Σιτάλκη ἤ ὄχι – πρόκειται γιά εὑρήµατα σηµαντικά. Πρᾶγµα λογικό, ἀφοῦ ἐκεῖ, στή σηµερινή Βουλγαρία ἦταν τό βασίλειο τῶν Ὀδρυσῶν. Ὅµως καί οἱ Ἕλληνες εἶχαν πρίν τήν ἐποχή τοῦ Φιλίππου περάσει βορείως τῆς Ροδόπης, λ.χ. στήν Πίστιρα ὑπῆρχε ἐµπόριο, ἔχουν βρεθεῖ ἑλληνικές ἐπιγραφές πού µᾶς ἔδειξαν οἱ Βούλγαροι συνάδελφοι. Ἔχουµε ἐπιγραφές στά ἑλληνικά ἀπό τά κλασικά χρόνια µέχρι τά ρωµαϊκά. Πέρα ἀπό ἐλάχιστες θρακικές ἐπιγραφές – σάν ἐκείνη στό διάσηµο χρυσό δαχτυλίδι τοῦ Ἐζέροβο – στίς ὁποῖες χρησιµοποιεῖται τό ἑλληνικό ἀλφάβητο γιά τήν ἀπόδοση τῆς ἄγνωστης θρακικῆς γλώσσας, ὅλες οἱ ἄλλες εἶναι ἑλληνικές. Στήν Πίστιρα, ἄς ποῦµε, βρέθηκε ἡ ἐπιγραφή πού ἀναφέρει τά ἀποκλειστικά προνόµια πού παραχώρησαν οἱ Ὀδρῦσες στούς Μαρωνίτες γιά τό ἐµπόριο καί τόν πλοῦ τοῦ Ἕβρου.

- Τά θαυµαστά εὑρήµατα τοῦ Κίτωφ ἀλλάζουν ὅσα ξέρουµε γιά τούς ἀρχαίους Θρᾶκες;

- Ὄχι. Ἁπλῶς τονίζουν πράγµατα πού ξέραµε. Ὁ Κίτωφ µίλησε γιά ὅλο τό ἀνασκαφικό του ἔργο καί γιά τούς συγκεκριµένους τάφους πού εἶναι ὁπωσδήποτε ἐντυπωσιακοί. Σίγουρα εἶναι ἐπηρρεασµένοι καί ἐµπνευσµένοι ἀπό τούς µυκηναϊκούς τάφους (χαρακτηριστικές καί οἱ χρυσές µάσκες), ἀπό τούς Ἕλληνες. Ὅλος ὁ θρακικός κόσµος ἦταν πολύ ἐπηρρεασµένος ἀπό τόν ἑλληνικό. Κοιτοῦσα τήν εἰκονογραφία τῶν εὑρηµάτων καί ἐντυπωσιάστηκα: εἶναι ἡ ἑλληνική µυθολογία!- Ἔγινε καµµιά προσπάθεια παρασύνδεσης τῶν Θρακῶν µέ τούς «Πρωτοβούλγαρους»;

- Ὁ κ. Ὀφτσάρωφ, πού δέν παρέστη, καυχιέται γιά τόν «τάφο τοῦ Ὀρφέα» πού ἀνακάλυψε στή ΝΑ Βουλγαρία. Μπορεῖ νά στέκει κάτι τέτοιο;

- Δέν νοµίζω. Πῶς µπορεῖ νά ἀποδείξει ὅτι εἶναι ὁ τάφος τοῦ Ὀρφέα; Ἀπό τή στιγµή πού µιλᾶµε γιά πρόσωπα µεταξύ µύθου καί ἱστορίας, ὅπως εἶναι π.χ. κι ὁ Μάρων, δέν εἶναι σοβαρά πράγµατα αὐτά. Ὅµως πιστεύω ὅτι ὁ καλύτερος τρόπος νά ἐλέγξεις ὅσα κάποιος λέει εἶναι νά τόν ἔχεις µπροστά σου. Γι’ αὐτό ὑπάρχει ὁ ἐπιστηµονικός διάλογος καί στό συνέδριο ἦταν πολύ ἐποικοδοµητικός. Ὅχι βέβαια σέ τέτοια ζητήµατα, πολιτικά ἤ προπαγάνδας, µά καθαρά ἐπιστηµονικά, καί οἱ θέσεις ὅλων ὑπῆρξαν ἄµεµπτες. Τό τί λέει φυσικά καθένας στήν πατρίδα του δέν µπορῶ νά τό ξέρω.

- Γιά τήν πρόταση τοῦ κ. Φόλ περί τριεθνοῦς ἀρχαιολογικῆς συνεργασίας τί πιστεύετε;

- Βγῆκε καί σάν πρόταση τοῦ συνεδρίου, νά γίνει µία εὐρεία συνεργασία ὄχι σέ ἐπίπεδο ἰδιωτικό ὅπως γίνεται σήµερα ἀλλά συνολικά, τόσο γιά µελέτη ὅσο καί γιά κοινές ἀνασκαφές. Παλιότερα ἐπίσης ὁ κ. Δ. Τριαντάφυλλος εἶχε προτείνει τήν ἵδρυση ἑλληνικῆς Ἀρχαιολογικῆς Σχολῆς στή Σόφια. Εὐνόητη ἡ σηµασία της ἀλλά ξέρετε τήν δυσπραγία τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους…

- Κυρία Κοκκοτάκη, σᾶς εὐχαριστῶ πολύ.

   «Ἐπίσημη συνάντηση μέ τόν Οἰκουμενικό Πατριάρχη πραγματοποίησε στήν Κωνσταντινούπολη ὁ ὑποψήφιος βουλευτής Ροδόπης Κ.Μ., συνοδευόμενος ἀπό στελέχη τοῦ πολιτικοῦ του γραφείου. Ὁ πολιτευτής μέ τή συνοδεία του ἔγιναν δεκτοί στήν αἴθουσα τοῦ πατριαρχικοῦ θρόνου, γεγονός πού ἀποδεικνύει τήν ἐπισημότητα τῆς συνάντησης. Ὁ Πατριάρχης ἔδειξε ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον γιά τή Θράκη καί ἐνημερώθηκε ἰδιαίτερα ἀπό τόν Κ.Μ. γιά διάφορα θέματα τῆς περιοχῆς κι ἀντάλλαξαν ἀπόψεις γιά ζητήματα ἐθνικοῦ καί θρησκευτικοῦ περιεχομένου…»
Διαβάζοντας τό ἀνωτέρω ἀνακοινωθέν, ρίγη συγκίνησης διέτρεξαν τό κορμί του. Εἶναι λοιπόν ἀλήθεια πώς ἡ συνάντηση τῶν δύο ἀνδρῶν συνέβη! Καί τί; Μέ τόν πλέον  ἐ π ί σ η μ ο τρόπο! Μέ συνοδεῖες, αἴθουσες τοῦ θρόνου, ἀνταλλαγές ἀπόψεων…
Προσπάθησε νά διαβάσει πίσω ἀπό τίς ἀράδες τοῦ κειμένου τό ὑπόρρητο μήνυμά του.  Ἤγγικεν ἄραγε ἡ ὥρα πού γενεές γενεῶν ἀνέμεναν; Μήπως ἡ ἐπισημότητα τῆς συνάντησης προοιωνίζεται ὅσα τό Γένος τόσα χρόνια προσδοκᾶ; Τήν ἐπαναλειτουργία τῆς Σχολῆς τῆς Χάλκης; Τόν Μαρμαρωμένο Βασιλιά; Τήν Κόκκινη Μηλιά; Δέν ἄντεξε τή βάσανο τῶν σκέψεων καί θέλησε νά μοιραστεῖ τό ἐλπιδοφόρο μήνυμα μέ τή συμβία του: «- Γυναίκα, ἄκου!  Ὁ ὑποψήφιος βουλευτής μας μπῆκε στήν Πόλη! Κι ὁ Πατριάρχης τόν ὑποδέχθηκε ἐπίσημα στόν κατῶφλι τῆς αἴθουσας τοῦ θρόνου! Ἀντάλλαξαν κι ἀπόψεις! Καταλαβαίνεις;;;» Ἐκείνη τόν ἄκουσε δέν τόν ἄκουσε ἀδύνατον νά καταλάβεις. Συνέχισε τίς δουλειές στήν κουζίνα χωρίς νά γυρίσει νά τόν κοιτάξει. «- Ἀκοῦς;» ἐπέμεινε ἐκεῖνος καί τῆς διάβασε τό δελτίο Τύπου.
Κάτι σάν ὑπομονή διαγράφτηκε στό πρόσωπό της. Τόν εἶχε παντρευτεῖ μέ κάθε ἄλλο παρά ρομαντικά κίνητρα. Ἀργότερα ἔμαθε κι ὅτι ψήφιζε ἀναντάν μπαμπαντάν δεξιά, δέν ἦταν ὅμως κακός ἄνθρωπος. Οὔτε χαρτοπαίκτης οὔτε μεθύστακας, λίγο ἀφελής μονάχα…. Ἀποφάσισε νά ἀπαντήσει.
«- Ἔχω καί γώ κάποια νέα. Σήμερα τό πρωί μέ ἐπισκέφτηκε ἐπισήμως ἡ κυρα Κατίνα, πού μένει ἀπέναντι, μέ τήν συνοδεία της, τήν Σμαρώ τήν κομμώτρια. Τήν δέχτηκα στήν αἴθουσα τῆς Μητριαρχικῆς σαλοκουζίνας ὅπου κυριάρχησε κλῖμα ἐγκάρδιο. Προσέφερα καφέ καί ἐνημερώθηκα ἰδιαιτέρως γιά ὅσα στό πάτο τοῦ φλυτζανιοῦ διεῖδε ἡ Σμαρώ. Στή διάρκεια τῆς συνάντησης πού διήρκεσε περί τίς 2 ὧρες καί 15 λεπτά, ἀνταλλάχθηκαν ἀπόψεις γιά ζητήματα κοινωνικοῦ καί ἐρωτικοῦ περιεχομένου. Τέλος, ἀφοῦ εὐχαρίστησα τήν κυρα Κατίνα τῆς εὐχήθηκα καλή ἐπιτυχία στά σαρμαδάκια πού εἶχε νά τυλίξει καί τήν χαιρέτησα. Νἄβγαζα λές καί δελτίο Τύπου;»

Ἴσως ὁρισµένοι θεωροῦν κάποια αἰτήµατα τῆς Ἄγκυρας «δηµοκρατικά», µεταξύ αὐτῶν δέ καί τήν ἐκλογή τῶν µουφτήδων ἀπό τή «βάση» (ἐτέθη χθές καί στόν Μολυβιάτη ἐπισήµως). Ἔτσι, παραθέτουµε µετάφραση ἄρθρου τῆς βουλγαρικῆς ἐφηµερίδας «24 ΩΡΕΣ» (21-3) γιά καλύτερη κατανόηση τῆς ἑλληνικῆς θέσης γιά τό ζήτηµα.

   Στίς 3 Ἀπριλίου βρέθηκε στήν Κομοτηνή, καλεσμένος τοῦ «Ἀντιφωνητῆ» ὁ τ. Πρόεδρος τῆς Κυπριακῆς Βουλῆς καί ἐπίτιμος Πρόεδρος τῆς ΕΔΕΚ Βάσος Λυσσαρίδης. Ὁ κ. Λυσσαρίδης, πού εἶναι ἡ ἐμβληματικότερη μορφή τοῦ Κυπριακοῦ ἀγώνα – κατά τῆς ἀγγλικῆς ἀποικιοκρατίας, τῆς ἀπριλιανῆς χούντας καί τῆς τουρκικῆς ἐπιθετικότητας – ἀλλά καί τοῦ πανανθρώπινου ἀγώνα γιά ἐλευθερία, δημοκρατία, σοσιαλισμό καί ἀξιοπρέπεια, ἐντυπωσίασε μέ τόν ἄμεσο, σεμνό καί εἰλικρινή του λόγο, μέ τήν ἐκπληκτική του μαχητικότητα καί τήν ἀφοπλιστική του προσήνεια.
Στήν Ξάνθη, προσκεκλημένος τοῦ δραστήριου τοπικοῦ συλλόγου Κυπρίων, μίλησε μπροστά σέ πολυπληθές ἀκροατήριο γιά τούς ἀδικαίωτους ἀγῶνες καί γιά τήν πίκρα νά γίνεται ἀπολογισμός χωρίς νά ἔχουν ἐπιτευχθεῖ οἱ στόχοι πού ἐτέθησαν. Ἀναφέρθηκε διεξοδικά στή σημερινή συγκυρία ἐπισημαίνοντας τούς κινδύνους της μά καί τίς εὐκαιρίες πού μᾶς προσφέρει καί ἔκλεισε μέ τήν ὑπόσχεση νά μήν παύσει νά ἀναλώνεται γιά τά ἴδια ἰδανικά καί μέ τήν πάγια «ἰδεολογική ἀχρωματοψία» του.
Στήν πόλη τῆς Κομοτηνῆς, προσκεκλημένος τοῦ ἀνά χεῖρας ἐντύπου, παραχώρησε συνέντευξη Τύπου γιά τά τοπικά ΜΜΕ, στήν αἴθουσα τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου τῆς πόλης. Ἐκεῖ τόν προσφώνησε μέ θερμά λόγια ὁ δήμαρχος Τάσος Βαβατσικλῆς καί τοῦ ἀπένειμε ἀναμνηστική πλακέτα γιά τήν πολύχρονη δράση του (φωτογραφία). Στή συνέχεια ἀπάντησε στίς ἐρωτήσεις πού τοῦ ὑποβλήθηκαν, ἀναφερόμενος σέ διάφορα ζητήματα τῆς ἐπικαιρότητας:
Λύση τοῦ Κυπριακοῦ: «Ἕνας λαός δέν εἶναι δυνατόν παρά νά ἀπαιτεῖ μιά λύση ἡ ὁποία νά διασφαλίζει τά ἀνθρώπινα δικαιώματα γιά ὅλους. Δίνουμε ὑπερπρονόμια σέ μιά μειονότητα, θέλουμε τοὐλάχιστον διασφαλισμένα τά δικά μας: Τίς ἐλευθερίες ἐγκατάστασης, ἄσκησης ἐπαγγέλματος καί πολύ περισσότερο στίς πατρογονικές μας ἑστίες, γιατί ὅπως εἶπε κι ὁ δικός μας ποιητής: «Ἡ γῆ δέν ἔχει τσιγκέλια γιά νά τήν τραβήξεις καί νά τήν πάρεις». Τά κυπριακά χώματα ἔχουν φιλοξενήσει ὅλη τήν ἑλληνική ἱστορία ἀπό τά πρῶτα χρόνια τῆς ἔναρξης τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ μέχρι καί σήμερα καί οἱ πατρογονικές ἑστίες δέν εἶναι ἁπλῶς σπίτια τά ὁποῖα θά μποροῦσαν νά ἀποζημιωθοῦν. Τά πατρογονικά σπίτια καί τά πατρογονικά ἐδάφη ἔχουν τή δική τους Ἱστορία κι ἐμεῖς δέν ἔχουμε κανένα δικαίωμα νά τήν διαγράψουμε».
Διεθνισμός κι Ἀλληλεγγύη: «Ἀπό κανέναν δέν ἀπαιτοῦμε νά παραιτηθεῖ ἀπό τήν ἀξιοπρέπεια καί τά δικαιώματά του. Ἀγωνιζόμαστε γιά τά δικαιώματα τῶν Ἑλληνοκυπρίων, τῶν Τουρκοκυπρίων, τῶν Ἀρμενίων, τῶν Λατίνων, γιατί πιστεύουμε ὅτι κάθε λαός καί κάθε ἄτομο πρέπει νά ἔχει ἰσότιμα δικαιώματα. Διεκδικοῦμε γιά τήν Κύπρο ὅ,τι ζητήσαμε γιά τήν Νότιο Ἀφρική, τήν Παλαιστίνη, τή Ροδεσία. Ὅταν ἐπιδεικνύεις ἀλληλεγγύη κανείς δέν μπορεῖ νά σέ μεφθεῖ, ἡ ἀλληλεγγύη εἶναι ἀμφίδρομη.»
 Δημοψήφισμα: «Στοιχειώδης δημοκρατική ἀρχή εἶναι ὅτι ἡ ἐτυμηγορία ἑνός λαοῦ πρέπει νά εἶναι σεβαστή. «Ἀντί τούτου ἀντιμετωπίσαμε πιέσεις καί ἀπειλές, γιατί εἴπαμε ΟΧΙ. Μᾶς ρωτήσατε μόνο γιά νά ποῦμε ΝΑΙ; Πρώτη φορά ἀκούω ἕνα δημοψήφισμα πού ἔχει ἕνα μόνο σκέλος! Στήν Εὐρώπη ἀρχίζει τό κλῖμα νά διαφοροποιεῖται σήμερα πού ἔχουν μελετήσει τό σχέδιο Ἀνάν, καί παραδέχονται ὅτι θά ἦταν ἐντελῶς ἀνεδαφικό νά ἀναμένουν ἀπό ἕναν λαό νά ὑπογράψει σχέδιο πού καταργοῦσε τή Δημοκρατία του. Τήν 1η Μαΐου θά εἴχαμε δύο ἰσότιμους προέδρους, τόν Παπαδόπουλο καί τόν Ντενκτάς, οἱ ὁποῖοι θά ὑπέγραφαν τήν ἱδρυτική πράξη μέ τήν Ε.Ε. καί ἐντός διμήνου θά εἴχαμε ἀδιέξοδο καί διοικητική διχοτόμηση. Τό σχέδιο ἦταν πράγματι σατανικό καθώς μετέφερε τήν εὐθύνη ἀπό τόν ἐγκληματία στο θῦμα».
Κόφι Ἀνάν: «Ὅλοι γνωρίζουμε ὅτι δυστυχῶς ὑπῆρξε ἐνδοτικός στίς πιέσεις. Στή Γιουγκοσλαβία, π.χ., ἀνέλαβαν μονομερή δράση χωρίς ἀπόφαση τοῦ Συμβουλίου Ἀσφαλείας. Ἄλλος Γραμματέας θά εἶχε παραιτηθεῖ, ἀλλά αὐτός τό ἀνέχθηκε. Στό Ἰράκ ἦταν κάπως καλύτερος ἀλλά πάλι ὄχι σάν Γενικός Γραμματέας. Δέν διαδραμάτισε τόν ρόλο πού διαδραμάτισε ὥς κι ὁ Μποῦτρος Γκάλι. Δυστυχῶς ἀπεδείχθη προσωπικότητα ἐπιδεκτική πιέσεων. Ἀλλά δυστυχῶς πρέπει νά ποῦμε ὅτι καί ἡμέτεροι ἄφηναν τήν ἐντύπωση (κακῶς) ὅτι αὐτά τά πράγματα θά μποροῦσαν νά γίνουν ἀποδεκτά».
Νέο Σχέδιο Ἀνάν: «Ἄν τεθεῖ πάλι στό τραπέζι τοῦ διαλόγου εἴτε ὡς ἔχει εἴτε μέ περιθωριακές τροπολογίες, θά ἀπορριφθεῖ καί πάλι ἀνεξαρτήτως τῆς στάσης τῶν κομμάτων. Εὐχή μου εἶναι νά εἴχαμε μία κοινή γλῶσσα στήν Κύπρο ὅλα τά κόμματα, γιατί ὅταν οἱ ξένοι βλέπουν ὅτι ὑπάρχει μιά διαφωνία θά προσπαθήσουν νά τήν καλλιεργήσουν, νά τήν διευρύνουν γιά νά περάσουν τά δικά τους συμφέροντα. Προσπάθειά μας εἶναι νά βροῦμε μιά κοινή γλῶσσα».
Τουρκοκύπριοι: Ἄν δέν ἦταν ὑπό τήν ἐπίδραση τῆς Ἄγκυρας θά εἶχε βρεθεῖ λύση πολύ πρίν. Αὐτή τή στιγμή εἶναι μόλις 80.000 δίπλα σέ 35.000 στρατιῶτες καί 100.000 ἐποίκους.
Τουρκοευρωπαϊκές σχέσεις: «Αὐτά τά περί ὑπογραφῆς μά μή ὑλοποίησης τοῦ Πρωτοκόλου ἀποτελοῦν προσβολή τῆς διανοητικῆς μας ἱκανότητας. Ἄλλες πάντως θά ἔπρεπε νά εἶναι οἱ προτεραιότητές μας: Ἡ προσαρμογή τῆς Τουρκίας στό εὐρωπαϊκό κεκτημένο, ἡ ἀποχώρηση τῶν στρατευμάτων, ἡ ἀπαλλαγή ἀπό ἐπεμβατικά δικαιώματα, ὁ σεβασμός τῶν ἀποφάσεων τῶν εὐρωπαϊκῶν δικαστηρίων… Πρέπει νά εἴμαστε πιό διεκδικητικοί. Ἡ Τουρκία δέν θά γίνει δεκτή στήν Εὐρώπη σέ προβλεπτό χρονικό διάστημα, ἴσως καί νά μήν γίνει καί ποτέ ἀλλά νά πάρει ἕνα status μεταξύ Τελωνειακῆς Ἕνωσης καί πλήρους  μέλους γιά νά ἀποφευχθοῦν τά μεταναστευτικά ρεύματα. Θέλουμε προσαρμογή τῆς Τουρκίας στό εὐρωπαϊκό γίγνεσθαι καί ὄχι κατολίσθηση τοῦ εὐρωπαϊκοῦ κεκτημένου πρός τίς ἀπαιτήσεις τῆς Τουρκίας».

…Οἱ Ποµάκοι τῆς Κεντρικῆς Ροδόπης ἀποτελοῦν τὴν πιὸ συµπαγὴ ὁµάδα σλαβόφωνων µουσουλµάνων. Τοὺς συναντᾶµε κατὰ µῆκος τοῦ ποταµοῦ Ἄρδα στὶς περιοχὲς Σµόλιαν, Ντέβιν, Νευροκόπι (Γκότσε Ντέλτσεβ) καὶ µέχρι τὴν Πέστερα καὶ τὸ Ἀσένοβγκραντ (Στενήµαχο). Στὸ δυτικὸ τµῆµα τῆς Ροδόπης οἱ Ποµάκοι φτάνουν τὴν κοιλάδα τοῦ Νέστου καὶ τὸ ὄρος Πιρὶν ἐνῶ στὰ ἀνατολικὰ ἡ διαχωριστικὴ γραµµὴ µέ τοὺς Τούρκους τοῦ Κίρτζαλι περνάει ἀπὸ τὸ Ἄρντινο καὶ τὸ Ζλάτογκραντ, ἂν καὶ µεµονωµένα ποµακοχώρια συναντᾶµε καὶ µέχρι τὸν ποταµὸ Ἕβρο. Τὸ 1989 τὸ Ὑπουργεῖο Ἐσωτερικῶν τῆς Βουλγαρίας µίλησε γιά 268.971 Ποµάκους.

Ἡ ὕπαρξη µουσουλµανικῶν νησίδων στὰ Βαλκάνια ἀποτελεῖ κληρονοµιὰ τῶν πέντε αἰώνων Ὀθωµανικῆς παρουσίας. Βασικὴ συνέπεια τῆς ἐγκαθίδρυσης τῆς Pax Ottomana ἦταν ἡ κατάργηση τῶν κρατικῶν ὁρίων, γεγονὸς ποὺ διευκόλυνε τὶς κινήσεις τῶν πληθυσµῶν καὶ τὴν ἀλληλοδιείσδυση διαφορετικῶν ἐθνο-πολιτισµικῶν ὁµάδων σὲ µία ἀχανή ἔκταση. Σχετικὰ µέ τὶς φάσεις ἐξισλαµισµοῦ τῶν κατοίκων τῆς Ροδόπης, ἡ ἀνάλυση τῶν Ὀθωµανικῶν φορολογικῶν ἀρχείων γιὰ τὰ χωριὰ τῆς δυτικῆς Ροδόπης µᾶς δίνει ἰδιαίτερα ἐνδιαφέροντα στοιχεῖα. Σύµφωνα µέ αὐτὰ, τὸ 1635 ὑπῆρχαν 1623 χριστιανικὰ νοικοκυριὰ σὲ 29 χωριά. Μετὰ ἀπὸ 25 χρόνια τὰ Ὀθωµανικὰ ἀρχεῖα ἀναφέρουν µόνον 948 χριστιανικὰ νοικοκυριά. Τὰ ἀρχεῖα συχνὰ µνηµονεύουν τὰ σλαβικὰ ὀνόµατα τῶν πατεράδων τῶν φορολογουµένων π.χ. Ἀµπντουλλάχ, γιὸς τοῦ Ἰβάν, µαρτυρία τοῦ ἐξισλαµισµοῦ ἀτόµων µέ σλαβικὴ καταγωγή.

Ὁ ἐξισλαµισµὸς τῶν Ποµάκων σίγουρα δὲν ἦταν ἀποτέλεσµα µίας ἁπλῆς διοικητικῆς πράξης. Ἦταν µία ἀργή διαδικασία ποὺ διήρκεσε πολλοὺς αἰῶνες καὶ κορυφώθηκε κατὰ τὸν 17ο αἰώνα. Νεώτερες µελέτες ἀναδεικνύουν ὡς βασικὴ αἰτία τοῦ ἐξισλαµισµοῦ τὴν ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τὴ δυσβάσταχτη φορολογία ἐνῷ παράλληλα τονίζουν πὼς ὁ ἐξισλαµισµὸς ἦταν σταδιακός, εἶχε ἤδη ξεκινήσει ἀπὸ τὸ πρῶτο ἤµισυ τοῦ 16ου αἰώνα καὶ συνεχίστηκε µἔχρι τὸν 18ο αἰώνα καὶ ἀργότερα. Ἡ µελέτη τῶν ὀθωµανικῶν καταστιχώσεων µᾶς δίνει πολύτιµες πληροφορίες γιὰ τὴ φορολογία ποὺ ἔπρεπε νὰ πληρώνουν οἱ χριστιανικοὶ πληθυσµοί. Ὅταν ἕνα νοικοκυριὸ στρέφονταν πρὸς τὴν Ἰσλαµικὴ θρησκεία διαγράφονταν ἀπὸ τὰ φορολογικὰ µητρῶα καὶ ὁ φόρος ἀνακατανέµονταν στὰ ὑπόλοιπα χριστιανικὰ νοικοκυριά. Κατὰ τὸ 2ο ἥµισυ τοῦ 17ου αἰ. παρατηρεῖται θεαµατική µείωση τοῦ ἀριθµοῦ τῶν χριστιανικῶν νοικοκυριῶν, σὲ ὁρισµένες περιοχὲς ἀπὸ 50% µέχρι 70%. Ἔτσι, ἡ θρησκευτικὴ µεταστροφή, βασισµένη πρῶτα πρῶτα σὲ οἰκονοµικοὺς λόγους, µπορεῖ νὰ γινόταν εἴτε σὲ προσωπικὸ ἐπίπεδο εἴτε σὲ ἐπίπεδο οἰκογένειας ἢ καὶ ὁλόκληρης κοινότητας.

Ὁ Βούλγαρος ἱστορικὸς Ν. Τοντόροβ ἐξιστορώντας τὸν ἐξαναγκαστικὸ ἐξισλαµισµὸ τῶν κατοίκων τῆς Ροδόπης παραθέτει πολλὲς ἱστορικὲς µαρτυρίες ἀπὸ χρονικὰ καὶ πηγές. Ἀναφέρει ἐπίσης πὼς δὲν ὑπάρχει χωριὸ Ποµάκων στὴ Ροδόπη δίχως τὸ τοπωνύµιο «Καβούρσκο Γκρόµπιε» (τάφοι τῶν ἀπίστων), ὅπου ὅλοι γνωρίζουν πὼς εἶναι θαµµένοι χριστιανοί. Προσθέτει ἐπίσης τὰ πάµπολλα τοπωνύµια τῆς Ροδόπης «Μόµιν κάµεν», «Μόµιν βργ», «Μόµιν βίρ», Νεβέστα» κλπ ποὺ σχετίζονται µέ παραδόσεις γιὰ τὴν αὐτοκτονία Ροδοπαίων κοριτσιῶν προκειµένου νὰ ἀποφύγουν τὴ σύλληψη ἀπὸ τοὺς Τούρκους.

Ὁ Γάλλος Paul Luca διασχίζοντας τὴν Κεντρικὴ Ροδόπη τὸ 1706 διανυκτέρευσε γιὰ ἕνα βράδι στὸ Πασµακλὴ (Σµόλιαν). Ἐντυπωσιάστηκε ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ µουσουλµάνοι στὸ Πασµακλή µιλοῦσαν µία παρεφθαρµένη µορφὴ βουλγαρικῆς.

Τὸ 1854 ὁ Βούλγαρος ἱστορικὸς καὶ ποιητής Γκιόργκι Ράκοφσκι ὁλοκληρώνει τὸ ποιητικὸ ἔργο του «Ταξιδευτὴς τοῦ δάσους» (Gorski Pitnik), τὸ ὁποῖο τυπώνεται τρία χρόνια ἀργότερα στὸ Νόβι Σάντ. Ὁ Ράκοφσκι ἀναφέρεται στοὺς Ποµάκους γράφοντας: «Στὴ Βουλγαρία ὑπάρχει ἕνας λαὸς ποὺ ὀνοµάζονται Ποµάκοι.» Ὁ Ράκοφσκι ἦταν ὁ πρῶτος ποὺ ἑρµήνευσε τὴ λέξη Ποµάκος ἀπὸ τὸ ρῆµα «pomagam”, θεωρώντας τὴ λέξη «Pomak” ἰσοδύναµη τῆς λέξης «pomagach” (βοηθός), πιστεύοντας ὅτι οἱ Βούλγαροι στρατιῶτες ποὺ βοήθησαν τοὺς Ὀθωµανοὺς Τούρκους στὶς ἐπιδροµὲς τοὺς ὀνοµάστηκαν «βοηθοί». Ἐξετάζοντας τὴν ἐτυµολογία τῆς λέξης Ποµάκος καὶ πρὶν καταλήξει ὅτι ἡ λέξη προέρχεται ἀπὸ τὸ ρῆµα «pomagam» (βοηθῶ) παραθέτει ἕνα παλιὸ δηµοτικὸ τραγούδι:

«Πῆγε τὸ παλικάρι, πῆγε ὁ Ποµάκος Σὲ πόλεµο σκληρὸ τῶν Τατάρων. Τὸν πλήγωσαν, τὸν τραυµάτισαν. Μὲ τριακόσιες τουφεκιὲς Μὲ τρία Τατάρικα βέλη. Πέφτει τὸ παλικάρι, πέφτει ὁ Ποµάκος Σὲ βαθὺ φαράγγι Κάτω ἀπὸ ἕνα πράσινο δένδρο. Τὸ παλικάρι κλαίει, τὸ παλικάρι κλαίει Κάτω ἀπὸ ἕνα δένδρο. Πάνω στὸ δένδρο, πάνω στὸ δένδρο Εἶναι ἕνα πουλὶ γεράκι. Καὶ τοῦ µίλησε, τοῦ µίλησε Τὸ πουλὶ τὸ γεράκι: -Πέθανε παλικάρι, πέθανε Ποµάκε Νὰ σοῦ φάω, νὰ σοῦ φάω Τὴ λευκή σου σάρκα Νὰ σοῦ πιῶ, νὰ σοῦ πιῶ Τὸ µαῦρο σου τὸ αἷµα. Ἀπάντησε τὸ πληγωµένο παλικάρι Τὸ παλικάρι µέ τὸ µεγάλο τραῦµα: -Ἔι ἐσύ, ἔι ἐσὺ πουλὶ γεράκι, Μὴ µέ κάνεις Νὰ ἀνοίξω τριακόσιες πληγὲς Πληγές, τρία Τατάρικα βέλη! Ἀπάντησε, ἀπάντησε Τὸ πουλὶ τὸ γεράκι: – Σώπα παλικάρι, σώπα Ποµάκε, Θὰ σοῦ φάω τὴ λευκὴ σάρκα Θὰ σοῦ πιῶ τὸ µαὖρο σου αἴµα.Τὸ παλικάρι θύµωσε Τὸ πληγωµένο παλικάρι Σύρθηκε, σύρθηκε Μὲ τὶς ζεστές του πληγὲς Καὶ πῆρε καὶ πῆρε Τὸ µακρὺ του τουφέκι Καὶ ἔριξε, ἔριξε Στὸ πουλὶ τὸ γεράκι. Τὸ πουλὶ πέφτει, τὸ πουλὶ πέφτει Στὸ βαθὺ φαράγγι. Τὸ πουλὶ κλαίει, τὸ πουλὶ κλαίει Στὸ βαθὺ φαράγγι. Τὸ ἀκοῦνε, τὸ ἀκοῦνε Πάνω στὸν γαλάζιο οὐρανό. Κι ἀπάντησε τὸ πληγωµένο παλικάρι: – Ξάπλωσε, πουλί, ξάπλωσε Κι οἱ δυὸ µας νὰ ξαπλώσουµε! Κλάψε, πουλί, κλάψε, πουλί, Κι οἱ δυὸ µας νὰ κλάψουµε. Πέθανε, πουλί, πέθανε, πουλί, Κι οἱ δυὸ µας νὰ πεθάνουµε. Ἔµεινε γιὰ πολύ, ἔµεινε γιὰ πολὺ Μὲς στὸ φαράγγι ξαπλωµένος Μὲ τὸ γεράκι τὸ πουλὶ Καὶ φώναξε καὶ φώναξε Τὸ πληγωµένο παλικάρι: -Ἔι ἐσύ, ἔι ἐσύ, ἀδελφὴ Νεράιδα, Ἔλα ἀδελφὴ µου, βοήθησε µε! Τὸν ἄκουσε, τὸν ἄκουσε Ἡ ἀδελφὴ Νεράιδα Κι ἔτρεξε στὸ βαθὺ φαράγγι Πῆρε τὸ πληγωµένο παλικάρι Τὸ παλικάρι µέ τὰ πολλὰ τραύµατα Τοῦ θεράπευσε, τοῦ θεράπευσε Τριακόσιες πληγὲς Τρία Ταταρικὰ βέλη Τοῦ ἔδωσε ἕνα µακρὺ τουφέκι Καὶ τὸν ἔστειλε, τὸν ἔστειλε Στὸν Ταταρικὸ στρατὸ Στρατιῶτες νὰ σώσει Τὸν βασιλιὰ νὰ φέρει.»

Ὁ Ράκοφσκι πιστεύει ὅτι ὁ ἥρωας τοῦ τραγουδιοῦ πολέµησε τὸ 1402 στὸ πλευρὸ τοῦ Βαγιαζὴτ Ἰλνταροὺµ ἐνάντια στοὺς Τατάρους.

Ἐνδιαφέρον παρουσιάζει τὸ περιηγητικὸ κείµενο τοῦ Νikolaidy τὸ 1859 ποὺ ἀναφέρεται στοὺς κατοίκους τῆς ὀρεινῆς Ροδόπης. Ο Νikolaidy µιλάει γιὰ περίπου 20.000 οἰκογένειες ποὺ ζοῦν ἀντάρτικα, µέ δυναµικὸ τρόπο, ἀκόµα καὶ ληστεύοντας. Εἶναι µουσουλµάνοι αἱρετικοί, ἔχουν ἰµάµη, εἶναι κτηνοτρόφοι ἢ γεωργοὶ µικρῶν καλλιεργειῶν. Ἀναφέρεται ὅτι ἀρκετὰ χωριὰ ἦταν χριστιανικὰ πρὶν µόλις 70 χρόνια [δηλαδὴ τὸ 1790]. Ζοῦν µακριὰ ἀπὸ τὶς πεδιάδες καὶ τὶς πόλεις, διατηροῦν παγανιστικὰ ἔθιµα, ἡ ἰατρικὴ εἶναι στὰ χέρια τοῦ ἰµάµη καὶ τῶν µαγισσῶν. Οἱ Τοῦρκοι τοὺς ἀποκαλοῦν Akrians.

Πληροφορίες γιὰ τοὺς Ποµάκους βρίσκουµε καὶ στὸ ἔργο τοῦ ἐθνογράφου καὶ πρωτεργάτη τῆς Βουλγαρικῆς ἐπανάστασης τοῦ 1869 Lyuben Karavelov (1834-1879). Σὲ κείµενό του ὁ Καραβέλωβ γράφει πὼς «οἱ Ποµάκοι ἀκόµα παραµένουν µισοί-χριστιανοὶ γιατί δὲ γνωρίζουν τουρκικὰ καὶ ἄρα τὸ Κοράνι παραµένει γι’ αὐτοὺς νεκρό γράµµα». Παρακάτω προσθέτει :

«Πολλὰ γεγονότα ἀποδεικνύουν τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ Ποµάκοι υἱοθέτησαν τὴ Μωαµεθανικὴ θρησκεία ὄχι πολὺ καιρὸ πρίν. Γιὰ παράδειγµα, ἔχουν διατηρήσει πολλὲς χριστιανικὲς παραδόσεις καὶ τελετουργίες. Ἀκόµα διατηροῦν πολλὰ χριστιανικὰ παρατσούκλια καὶ ὀνοµασίες. Τιµοῦν πολλοὺς χριστιανοὺς ἁγίους καὶ προσεύχονται σ’ αὐτοὺς γιὰ ὑγεία καὶ σωτηρία. Ἀνάµεσα στοὺς Ποµάκους µπορεῖς νὰ συναντήσεις ὀνόµατα ὅπως Πάντσογλου, Νεντυάλκογλου (ὁ γιὸς τοῦ Πάντσο, ὁ γιὸς τοῦ Νεντιάλκο), Βοῦταν, Βούρταν καὶ οὕτω καθεξῆς. Στὴν περιοχὴ Lovech ὑπάρχει ἕνα χωριὸ Lukovit στὸ ὁποῖο οἱ γριὲς γυναῖκες πηγαίνουν στὰ νεκροταφεῖα καὶ ἀνάβουν κεριὰ γιὰ τοὺς νεκρούς, ὅπως κάνουν καὶ οἱ χριστιανοί. Ἐὰν µία µητέρα χάσει τὸν γιό της ἢ τὴν κόρη της ἢ ἐὰν µία γυναίκα χάσει τὸν ἄντρα της, πηγαίνουν σὲ Βουλγαρικὲς ἐκκλησίες καὶ λένε: «Ὑπάρχει ἕνας νεκρὸς στὸ σπίτι µας… Δῶστε µας κεριὰ γιὰ εἴκοσι λέβα γιὰ νὰ τὰ ἀνάβουµε στοὺς τάφους τοὺς τὴν ἠµέρα τῶν Ἁγίων Πάντων». Ἐπιπλέον οἱ Ποµάκοι τηροῦν ὁρισµένες χριστιανικὲς καὶ σλαβικὲς (παγανιστικές) γιορτὲς ὅπως, γιὰ παράδειγµα, τοῦ Ἁγ. Γεωργίου, τοῦ Ἁγ. Δηµητρίου, τοῦ Ἁγ. Νικολάου, τοῦ Ἁγ. Βλάση, τίς ἡµέρες τοῦ σκύλου, τὶς µέρες τοῦ λύκου, τὶς µέρες τοῦ ποντικοῦ, κλπ.»

Ὁ Karavelov θυµᾶται ἀπὸ τὴν παιδική του ἡλικία ποὺ εἶχαν στὸ σπίτι τοῦ δυὸ Ποµάκους (µέ τὰ ὀνόµατα Ἰσµαὴλ Ντοῦρκο καὶ Σούλιο Σιράκ) γιὰ ὑπηρέτες, οἱ ὁποῖοι νήστευαν τὴ Σαρακοστή. Μία µέρα ὁ πατέρας του ρώτησε τὸν ἕναν ἀπὸ αὐτούς: «-Ντοῦρκο, θέλω νὰ ξέρω τί πιστεύεις. Εἶσαι Τοῦρκος ἢ Βούλγαρος;» «Οὔτε κι ἐγὼ δὲν ξέρω. Μᾶς φωνάζουν Pomatsi καὶ Poturnatsi [ἐκτουρκισµένους] καὶ οἱ πατεράδες µας ἤτανε γκιαούρηδες, ἀπάντησε ὁ Ντοῦρκο χαµογελώντας.» Ο Karavelov ἀναφέρει πὼς οἱ Ποµάκοι τρέφουν ἰδιαίτερο µῖσος πρὸς τοὺς Τούρκους. Σὰν ἀπόδειξη παραθέτει ἕνα τραγούδι τὸ ὁποῖο δηµοσιεύτηκε στὴν ἐφηµερίδα «Svoboda» στὸ Βουκουρέστι τὸ 1869 καὶ τὸ ὁποῖο περιγράφει τὴ σύγκρουση ἑνὸς ἥρωα τοῦ γιοῦ τοῦ Πάντσο (Πάντσογλου) µέ τὸν τουρκικὸ στρατό:

«Ὁ γιὸς τοῦ Πάντσο γράφει ἕνα χαρτὶ Καὶ τὸ στέλνει στὸν ἀδελφό του, τὸν ἀδελφό του. Τὸν σηµαιοφόρο τὸν Νάνο, τὸν Βούλγαρο: – Καληµέρα, Νάνου, Βούλγαρε, Πήγαινε νὰ µαζέψεις γενναίους Βουλγάρους, Γενναίους ἄντρες δέκα χιλιάδες Κι ἐλᾶτε στὴν πόλη τοῦ Λόβετς Νὰ βοηθήσετε τὸν ἀδελφό σας τὸ γιὸ τοῦ Πάντσο Γιατί ὁ βεζύρης ἔρχεται Ὁδηγώντας Τούρκους καὶ γενίτσαρους Στρατιῶτες καὶ µία ὁµάδα Τσιτάκων Θέλει νὰ µέ πιάσει Νὰ µέ δέσει σὰν νέα προβατίνα Καὶ νὰ µέ πάρει στὴν πόλη τοῦ Λόβετς Στοῦ Λόβετς τοὺς φαρδιοὺς δρόµους Νὰ µέ κρεµάσει σὲ µία ξερὴ ἰτιὰ Σὰ σκυλὶ γεννηµένο ἀπὸ σκύλα. Ὁ Νάνο ὁ Βούλγαρος διαβάζει ἕνα χαρτὶ Διαβάζει καὶ τὰ µάτια του κλαῖνε. Μαζεύει µία ὁµάδα νέων ἀντρῶν Ποὺ µεγαλώσαν κάτω ἀπ’ τὴ βελανιδιὰ Μάζεψε ὁ Νάνο ἄντρες δυνατοὺς Δέκα χιλιάδες ἀπ’ αὐτοὺς Καὶ πάει νὰ βοηθήσει τὸν ἀδελφό του! Οἱ Τοῦρκοι συναντήθηκαν µέ τοὺς Ποµάκους Τοὺς Ποµάκους καὶ τοὺς Βούλγαρους: Οἱ Τοῦρκοι κόβουν, οἱ Ποµάκοι σφάζουν… Κόκκινα ἀπὸ τὸ αἷµα τὰ χωράφια Τὸ αἷµα τρέχει σὰν νερὸ ἀπ’ τὰ βουνὰ Καὶ τὰ κορµιὰ σὰν τὸ στάρι στὰ χωράφια! Καὶ φώναξε τοῦ Πάντσο ὁ γιός: – Ἄκουσέ µε, βεζύρη Εἶµαι Ποµάκος, γιὸς ἥρωα… Δὲν γεννήθηκα ἀπὸ µάνα Τουρκάλα Δὲν µέ τύλιξαν σὲ βελοῦδο καὶ µετάξι Δὲν µέ τάισαν µέ λίπος καὶ γλυκά. Γεννήθηκα ἀπὸ Ποµάκισσα µάνα Μὲ τύλιξε σὲ φύλλα βελανιδιᾶς, Μὲ µεγάλωσε κάτω ἀπὸ τὴν πράσινη βελανιδιὰ Μὲ τάισε καλαµποκίσιο ἀλεύρι Μὲ ἔµαθε µέ Τοῦρκο νὰ µήν πίνω Γυναίκα Τουρκάλα νὰ µήν ἀγαπῶ… Μὲ ἔµαθε τοὺς Τούρκους νὰ πολεµῶ… Τὸ σπαθὶ τοῦ ἀνέµισε καὶ τὸ κεφάλι ἔκοψε Τὸ Τούρκικο κεφάλι ἑνὸς Βεζύρη.»

   Μέ τό παρόν οὐσιαστικά συνεχίζουμε τό πρό 15νθημέρου ἄρθρο μας γιά τήν ἑλληνικότητα τῶν ἀρχαίων Θρακῶν, μέ ἀφορμή τό εὕρημα (μέ τήν ἐπιγραφή «…σκεῦος Σεύθη βάρους…») τοῦ Βούλγαρου ἀρχαιολόγου Γκεόργκι Κίτοβ στόν τάφο τοῦ βασιλιᾶ Σεύθη ΙΙΙ. Καί τό συνεχίζουμε γιατί ἡ ἐπικαιρότητα ὁλοένα ἀνακαλεῖ τίς ἐκκρεμότητές μας μέ τήν Ἱστορία τῆς ἀρχαίας Θράκης.
   Ἄν ὡς κοινωνία καί ὡς κράτος διαθέταμε μία ἐλάχιστη σοβαρότητα, τά ἀποτελέσματα τῶν ἀνασκαφῶν τοῦ Κίτοβ θά ἦταν πρῶτο θέμα, τόσο στή Θράκη, ὅσο καί πανελλαδικά. Μόλις τόν περασμένο Νοέμβριο ὁ Κίτοβ μιλοῦσε γιά τήν ἀναπάντεχη ὁμοιότητα πού ἀπεκάλυψε ὁ τεράστιος τρίχωρος τάφος μεταξύ τῆς τοπικῆς ἀρχιτεκτονικῆς καί ἐκείνης τῆς προϊστορικῆς Ἑλλάδας. Ὅσο γιά τά εὑρήματα ἐντός τῶν τάφων, τόσο κοινά γιά παλαιότερες ἐποχές τῆς νότιας Ἑλλάδας, τό ἕνα τό ἀπέδωσε «πιθανῶς στόν Ἕλληνα γλύπτη Λύσιππο»*. 
   Δυστυχῶς στή Βουλγαρία δέν ἔχουν ὅλοι οἱ ἀρχαιολόγοι τήν ἐπάρκεια καί τήν φιλαλήθεια πού χρειάζεται ἡ ἐπιστήμη. Ἔτσι, πέρα ἀπό τόν σοβαρό καί μετριοπαθή Κίτοβ, ὑπάρχουν καί ἄλλοι πού, ἐξυπηρετώντας νεότευκτους ἐθνικούς μύθους, ἐπιδιώκουν νά βροῦν στούς ἀρχαίους Θρᾶκες τούς πρώτους Βουλγάρους. Καί ἕνα τέτοιο παράδειγμα δείχνει νά εἶναι ὁ Νικολάι Ὀφτσάρωφ, πού τό ὄνομά του συνδέθηκε μέ τό «Μαντεῖο τοῦ Διονύσου» στό Περπερικό (κοντά στό σημερινό Κίρτζαλι).
   Ὁ κύριος αὐτός πρό ἡμερῶν δήλωνε σέ βουλγαρικά καί ξένα ΜΜΕ ὅτι «ὁ Ὀρφέας ἔζησε στή Βουλγαρία καί αὐτά πού λένε οἱ Ἕλληνες ὅτι ἦταν Ἕλληνας, εἶναι λόγῳ τοῦ ἐθνικισμοῦ τους»! Τό περασμένο καλοκαίρι ὁ κυρ – Νῖκος εἶχε σκάψει στό Τατούλ τῆς νότιας Βουλγαρίας αὐτό πού προσδιόρισε ὁ ἴδιος ὡς «τάφο τοῦ Ὀρφέα» («διαψεύδοντας» τόν Παυσανία καί ὅλους τούς ἀρχαίους πού προσδιόριζαν τή θέση τοῦ τάφου μεταξύ Ὀλύμπου καί Δίου) καί πυροδότησε μέ τίς «ἑρμηνεῖες» του ὁλόκληρη σειρά μυθευμάτων.
   Κατ’ ἀρχήν πρέπει νά ποῦμε ὅτι οἱ Ἕλληνες ΔΕΝ ἰσχυρίζονται ὅτι ὁ Ὀρφέας ἦταν Ἕλληνας, καθώς δέν εἶναι εὔκολο νά μιλάει κανείς γιά ἑλληνικότητα σέ κεῖνες τίς ἐποχές καί μάλιστα γιά πρόσωπα …μυθικά. Ἀλλά νά φτάνουν κάποιοι, σάν τήν Ντόνκα Σοκόλοβα τῶν Βουλγαρικῶν Πρακτορείων Ταξιδίων (ΒΑΤΑ), στό σημεῖο νά μιλᾶνε γιά «διαστρέβλωση τῆς Ἱστορίας» ἀπό τήν Περιφέρεια ΑΜ-Θ καί τή Νομαρχία Ἕβρου ἐπειδή ἀποκαλοῦν τόν τόπο μας «γῆ τοῦ Ὀρφέα», ἔ, πάει πολύ! Ντάξει, δεῖ τουριστικοῦ συναλλάγματος, ἀλλά… Καί νά μετά οἱ ἀγγλοφυλλάδες σάν τήν UK Telegraph νά γράφουν γιά τόν «ἑλληνικό μῦθο» τοῦ Ὀρφέα καί τῆς Εὐρυδίκης (ναί, σέ εἰσαγωγικά!) πού τόν διεκδικοῦν δυό ἔθνη! Μήπως μποροῦν νά μᾶς ποῦν καί τί σημαίνει στά …ἀρχαῖα Βουλγαρικά τό ὄνομα Εὐρυδίκη;
   Τά γράφαμε καί πρίν χρόνια: Ἄν δέν εἴμαστε σέ θέση νά ὑπερασπιστοῦμε τήν ἑλληνικότητα τῆς Μακεδονίας (μετά τόν Μανώλη Ἀνδρόνικο καί τίς μύριες μαρτυρίες), πῶς θά τά βγάζαμε πέρα ἄν προέκυπτε κάτι ἀνάλογο μέ τή Θράκη; Ἡ ἀπάντηση εἶναι δυστυχῶς προφανής.

*  Ἀκόμα καί ὅσα ἡ ἀρχαιολογική σκαπάνη τῶν γειτόνων μᾶς προσφέρει στό πιάτο, οὔτε αὐτἀ μποροῦμε νά ἀξιοποιήσουμε!!!

Στίς 17 Φεβρουαρίου ὑπογράφτηκε, στίς 22  γνωστοποιήθηκε καί στίς 23 ὑλοποιήθηκε ἡ ἀπόφαση τοῦ ὑπουργοῦ Δικαιοσύνης κ. Ἀναστάση Παπαληγούρα πού ἀναμενόταν πολύ καιρό: Ἀνακοινώθηκε πώς δέν θά ἐκδοθεῖ στή Γερμανία ὁ Σινάν Μποζκούρτ (Ταϊλάν) πού ἐκρατεῖτο στίς φυλακές Κομοτηνῆς. Ὅπως τό κείμενό της ἀναφέρει, βάρυνε ὅτι
«α) οἱ συμπληρωματικές ἐπεξηγήσεις πού ὑπέβαλε τό ἐκζητοῦν κράτος κρίνονται ὡς μή ἱκανές νά κάμψουν ὑπάρχουσες ἀμφιβολίες προκειμένου νά ἱκανοποιηθεῖ τό αἴτημά του, β) τό Συμβούλιο τοῦ Ἀρείου Πάγου γνωμοδότησε ὑπέρ τῆς ἔκδοσης τοῦ Μποζκούρτ Σινάν μόνο γιά τήν ἠπιότερης ποινικῆς βαρύτητας ἀξιόποινη πράξη τοῦ ἐμπρησμοῦ, ἐνῶ ἀπέρριψε τό αἴτημα γιά τίς δύο σοβαρότερες πράξεις γιά τίς ὁποῖες ἐκζητεῖται καί γ) τό κοινό περί δικαίου αἴσθημα τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας κατά τῆς ἔκδοσης τοῦ ἐκζητουμένου, τό ὁποῖο ἔχει ἐκφραστεῖ ἀπό ποικίλους ἐπίσημους φορεῖς τῆς χώρας μας (ὀργανώσεις, σωματεῖα καί πλῆθος βουλευτῶν)…»
Ὄντας μάρτυρες ὑπεράσπισής του στό Ἐφετεῖο Θράκης καί ἐπί χρόνια φίλοι του, εἴχαμε τή χαρά νά συζητήσουμε μαζί του λίγο πρίν ἀναχωρήσει γιά τήν Ἀθήνα:
-Ταϊλάν, πῶς βλέπεις πιά αὐτά πού πέρασες;
- Ἤμουν ἀθῶος καί κρατήθηκα παράνομα. Μπορεῖ σήμερα νά μένω ἐλεύθερος ἀλλά μιά παροιμία λέει «ἀργή δικαιοσύνη δέν εἶναι δικαιοσύνη». Νομίζω ὅτι ἤμουν ἕνα πειρα-ματόζωο στήν ἐφαρμογή τοῦ εὐρωτρομονόμου.
- Ἔμεινες 11 μῆνες στίς φυλακές Κομοτηνῆς. Πῶς εἶδες τήν κατάσταση ἐκεῖ;
- Δέν ἔχω κανένα παράπονο. Εἶχα ἀκούσει ὅτι οἱ φυλακές Κομοτηνῆς εἶναι ἀπό τίς καλύτερες μά κι ἐγώ ποτέ δέν εἶχα πρόβλημα. Ὑπάλληλοι καί κρατούμενοι ἦταν μαζί μου φιλικοί καί εὐγενικοί, πολλοί μοῦ δήλωναν τή συμπαράστασή τους μέ κάθε τρόπο. Μάλιστα, ὅταν τόν Ὀκτώβριο ξεκίνησα ἀπεργία πείνας κάποιοι (ποινικοί) προσφέρθηκαν νά κάνουν τό ἴδιο γιά συμπαράσταση!
- Ἔζησες στή Γερμανία, στή χώρα πού ζητοῦσε τήν ἔκδοσή σου. Τί εἰκόνα ἔχεις γι’ αὐτήν;
- Δέν εἶναι εὔκολα τά πράγματα ἐκεῖ. Οὔτε ἡ λειτουργία ὀργανώσεων, οὔτε ἡ διοργάνωση ἐκδηλώσεων, οὔτε ἀκόμα ἡ ἀφισοκόλληση! Ἄν π.χ. καταδικαζόμουν πώς «σχεδίασα φόνο» κάποιου -πού …δέν ἔγινε – ἡ προβλεπόμενη ποινή εἶναι 3,5 χρόνια!
- Τί ἄλλο θά ἤθελες νά προσθέσεις;
- Θέλω νά εὐχαριστήσω θερμά ὅλους ὅσους μοῦ συμπαραστάθηκαν: φίλους, κόμματα, ὀργανώσεις, ἀκόμα καί κληρικούς. Παρότι ἤμουν ξένος δέν μέ ἄφησαν μόνο καί ἡ πίεσή τους στό Ὑπουργεῖο Δικαιοσύνης ἀπέδωσε. Ὁ ἀγώνας μας γιά τά δικαιώματα τῶν λαῶν τῆς Τουρκίας συνεχίζεται καί καλῶ ὅλους στόν ἀγώνα αὐτόν.

Μεταφέρουμε τήν εἴδηση ἀπό τή Βουλγαρία:
«Τὸν τάφο τοῦ βασιλιᾶ τῶν ἀρχαίων Θρακῶν Σεύθη Γ’ ἔφερε στὸ φῶς ἡ ἀρχαιολογικὴ ἀνασκαφὴ ποὺ πραγματοποιεῖται στὰ περίχωρα τῆς πόλης Σίπκα, στὴν «Κοιλάδα τῶν θρακῶν βασιλέων» στὴν Κεντρικὴ Βουλγαρία. Ὁ βασιλιὰς Σεύθης Γ’ ζοῦσε στὴν κτισμένη ἀπὸ τὸν ἴδιο πόλη, τὴ Σευθέπολη, καὶ τάφηκε στὸν ναὸ στὶς ἀρχὲς τοῦ 3ου π.Χ. αἰώνα. Εἶναι, λοιπόν, ἡ πρώτη φορά στὴ θρακικὴ ἀρχαιολογία ποὺ ταυτίστηκε τάφος ἱστορικὰ γνωστοῦ ἡγεμόνα.
Ἐπικεφαλῆς τῆς Θρακολογικῆς Ἀρχαιολογικῆς Ὁμάδας, ποὺ διενεργεῖ τὴν ἀνασκαφὴ εἶναι ὁ Βούλγαρος ἀρχαιολόγος δρ. Γκεόργι Κίτοβ, ὁ ὁποῖος τὴν Τρίτη μίλησε στὸ Ἐθνικὸ Ἵδρυμα Ἐρευνῶν γιὰ τὰ εὑρήματα ποὺ ἦλθαν στὸ φῶς. Ὁ τάφος τοῦ Σεύθη ἦταν ἀσύλλητος καὶ ἔτσι οἱ ἀρχαιολόγοι βρέθηκαν μπροστὰ σὲ ἐντυπωσιακὰ ἀντικείμενα: χρυσὸ στεφάνι μὲ φύλλα βελανιδιᾶς, ξίφος, θώρακα καὶ περικεφαλαία, ἱπποσκευή, ἀλαβάστρινα ἀγγεῖα, χρυσὸ κύλικα οἴνου καὶ πλῆθος ἄλλων ἔργων ἀπὸ χρυσό, ἀσήμι, ἀλάβαστρο, πηλὸ καὶ δέρμα.
Μεταξὺ τῶν εὑρημάτων συγκαταλέγεται καὶ μία ἀσημένια κούπα ποὺ ἔφερε τὸ ὄνομα τοῦ νεκροῦ βασιλιᾶ: «… σκεῦος Σεύθη βάρους…» ἔγραφε, στὰ ἀρχαῖα ἑλληνικὰ μάλιστα, ἡ χαραγμένη ἐπιγραφὴ τῆς κούπας. Ἐκτὸς ἀπὸ τὸν τάφο τοῦ βασιλιᾶ Σεύθη Γ’, ὁ δρ. Γκεόργι Κίτοβ ἀνέσκαψε καὶ ἕναν τύμβο μέσα στὸν ὁποῖο τάφηκε κατὰ τὸ δεύτερο μισό τοῦ 5ου π.Χ. αἰώνα ἄλλος ἕνας Θράκας βασιλιάς. Καὶ σὲ αὐτὴ τὴν περίπτωση τὰ εὐρήματα εἶναι σπουδαία, μὲ ἐντυπωσιακότερο ἕνα προσωπεῖο-φιάλη μὲ ἀνάγλυφη παράσταση ἀνθρώπινου προσώπου φιλοτεχνημένη πάνω σὲ χοντρὴ πλάκα χρυσοῦ, βάρους 673 γραμμαρίων (φωτογραφία). Ὁ τάφος ἦταν σκεπασμένος ἀπὸ ἑπτὰ πλάκες μὲ γεῖσο ὥστε νὰ θυμίζει σαρκοφάγο ἐνῶ ἐκτιμᾶται ὅτι ὁ βασιλιὰς ἦταν ὀπαδὸς τοῦ Ὀρφέα ἀφοῦ βρέθηκαν μόνο μερικὰ ὀστᾶ τῶν ἄκρων καὶ τοῦ κρανίου του. Ἀλλὰ ἦταν καὶ πολεμιστής, ἀφοῦ εἶχε ἐνταφιαστεῖ σχεδὸν μὲ ὅλη του τὴ μεταλλικὴ ἐξάρτυση ποὺ δίνει πολύτιμα στοιχεῖα γιὰ τὸν ὁπλισμὸ τῆς ἀριστοκρατικῆς τάξης στὴν ἀρχαία Θράκη, τὰ ἀπαραίτητα γιὰ τὴ μετὰ θάνατον ζωὴ του σκεύη, καθὼς καὶ μὲ μερικὰ ἄλλα ἀντικείμενα ἀπὸ ἀσήμι, χρυσό, χαλκό, σίδηρο καὶ πηλό.
Ὁ ἀριθμὸς τῶν τύμβων ποὺ συνολικὰ ἐξερευνήθηκαν τὸ 2004 στὴν Κοιλάδα τῶν Θρακῶν βασιλέων φθάνει τοὺς 13.»
Καθώς δέν πρόκειται γιά τήν πρώτη τέτοια ἀνακάλυψη τοῦ δρ. Κίτοβ καί τίς σχετικές ἀνακοινώσεις, αὐτό πού περιμέναμε ὡς Θρᾶκες καί ὡς  Ἕλληνες ν’ ἀκούσουμε ἦταν ἡ ἐξήγηση γιά τήν ἑλληνική ἐπιγραφή τῆς κούπας τοῦ βασιλιᾶ. Καί ποιά νομίζετε πώς δόθηκε στίς ἀναφορές τῶν ΜΜΕ;  Ὅτι πρόκειται μᾶλλον γιά προϊόν εἰσαγωγῆς ἤ γιά …λάφυρο! Μάλιστα, ὁ βασιλιᾶς τῶν Θρακῶν εἶχε λεηλατήσει κάποιαν ἑλληνική πόλη καί ἔτυχε νά βρεῖ μιάν ἀσημένια κοῦπα μέ τ’ ὄνομά του, τήν ὁποία καί κράτησε μέχρι καί στόν τάφο του!
Γιά μιάν ἀκόμη φορά λοιπόν παρατηροῦμε τό πασίγνωστο φαινόμενο τῆς λυσσώδους ἄρνησης παντός ἑλληνικοῦ. Τό προφανές καί ἀποδεδειγμένο ἀπωθεῖται καί ἐπιστρατεύονται πάσης φύσεως παραλογισμοί, ἀρκεῖ νά ὑποτιμηθεῖ καί νά περιοριστεῖ ἡ αἴγλη καί ἡ παρουσία τοῦ ἀρχαίου Ἑλληνισμοῦ! Τά εἴδαμε μέ τούς Μυκηναίους καί τή Γραμμική Β΄, τά ζοῦμε μέ τούς Μινωίτες καί τή Γραμμική Α΄, τά ὑφιστάμεθα μέ τούς ἀρχαίουςΜακεδόνες καί Θρᾶκες. Τά παραμύθια περί προελληνικῶν φύλων καί ἰνδοευρωπαϊκῶν καθόδων, τά ἀπολύτως ἀναπόδεικτα καί ἐναντιούμενα σέ κάθε λογικό ἐπιχείρημα καί σέ κάθε ἀρχαιολογική μαρτυρία πασχίζουν νά κρατήσουν τήν ἑλληνική περί τό Αἰγαῖο παρουσία στά ὅρια τῶν 4.000 χρόνων (ἤδη πάντως κερδίσαμε 1000 χρόνια ἀπό τήν ἐποχή πού βρισκόμασταν ἐμεῖς στό σχολεῖο). Καί μήπως εἶναι ἡ μόνη τέτοια περίπτωση; Σημειῶστε ἕνα ἀκόμη πρόσφατο, κυπραίικο παράδειγμα:
«…Ἡ ἔκπληξη γιὰ τοὺς ἀρχαιολόγους ἦλθε ἀπὸ τὴν Κύπρο καὶ συγκεκριµένα ἀπὸ τὸν Πύργο. Καὶ αὐτὸ γιατί κανεὶς µέχρι τώρα δὲν φανταζόταν ὅτι στὴν περιοχὴ κρυβόταν ἐδῶ καὶ 4.000 χρόνια τὸ ἀρχαιότερο ἀρωµατοποιεῖο τοῦ κόσµου! «Οὔτε ποὺ τὸ φανταζόµασταν τέτοιο εὕρηµα» δήλωσε  ἡ Ἰταλίδα ἀρχαιολόγος καὶ ὑπεύθυνη τῆς ἀνασκαφῆς, δρ Μαρία Ροζάρια Μπελτζιόρνο, ποὺ εἶχε τὴν τύχη νὰ δεῖ νὰ ἀναδύεται αὐτὸ τὸ σπάνιο ἀρχαιολογικὸ µνηµεῖο. Πρόκειται γιὰ ἕνα προϊστορικὸ ἐργαστήριο 4.000 τ.µ. στὸ ἐσωτερικό τοῦ ὁποίου βρέθηκαν ἀγγεῖα γεµάτα µέ ἀρωµατικὲς πρῶτες ὕλες ἀλλὰ καὶ τὰ ἕτοιµα ἀρώµατα. Ἀπὸ τὴν ἐξέτασή τους, µάλιστα, προκύπτει ὅτι οἱ προτιµήσεις τῶν προγόνων µας δὲν διαφέρουν πολὺ ἀπὸ τὶς σηµερινὲς ἐπιλογὲς µας.
Τὰ περισσότερα ἀπὸ τὰ 50 µικρὰ καὶ µεγάλα κυπριακὰ ἀγγεῖα ποὺ βρέθηκαν ἔκρυβαν µέσα τους εὐωδιὲς ἀπὸ πρωτότυπα ἀρώµατα ἀπὸ σταφύλι ἀλλὰ καὶ ἄλλες ποὺ «ἔµοιαζαν» πολὺ µέ τὸ δηµοφιλὲς Pino Silvestre, τὸ γνωστὸ ἄρωµα πεύκου στὸ πράσινο µπουκάλι. «Βρήκαµε σχεδὸν 10 διαφορετικὰ αἰθέρια ἔλαια, ἴδια µέ ἐκεῖνα ποὺ χρησιµοποιοῦνται σήµερα» τονίζει ἡ κ. Μπελτζιόρνο, ποὺ ἀνασκάπτει στὴν περιοχὴ ἀπὸ τὸ 1998. Ἀπὸ τὶς πρῶτες ἀναλύσεις ἀποδεικνύεται ὅτι οἱ πρῶτες ὕλες τῶν ἀρωµάτων ἦταν κανέλα, δάφνη, µυρτιά, γλυκάνισο καὶ κίτρο.
Ὅσο γιά τήν τέχνη τῆς ἀρωματοποιίας, φαίνεται πώς τήν γνώρισαν ἀπό τούς Αἰγυπτίους, μέ τούς ὁποίους διατηροῦσαν στενές σχέσεις, ἐνῷ ἀνάμεσα στούς καλύτερους ἀγοραστές ἀρωμάτων εἰκάζεται πώς ἦταν οἱ Μινωίτες.»
Ἑτερόφωτη-δεύτερη λοιπόν ἡ ἑλληνική πολιτισμική παραγωγή, παρότι πρόκειται, ὡς λέγεται, γιά τό μακράν πρῶτο ἐργαστήριο τέτοιου τύπου! Ἐδῶ ἐπιστρατεύτηκε ἡ ἐγγύς Ἀνατολή πού προσφέρεται γιά τέτοιες ὑπο-θέσεις ἐργασίας (ἔχει χρησιμοποιηθεῖ ἔτσι καί στό παρελθόν ἐπανειλλημένως).
Κι ἐρχόμαστε ἀπό τά παραπάνω στό τελευταῖο τεῦχος τοῦ περιοδικοῦ ΑΡΔΗΝ. Τό σπουδαῖο του ἀφιέρωμα στήν ἀρχαιολαγνεία καί τήν «συναφή» της οὐφολογία θέτει μέ τόλμη ἕνα θέμα πού ἀπό τό περιθώριο ἔχει πάρει πλέον μία κεντρική θέση στήν καθημερινότητα ἑνός τεραστίου ἀριθμοῦ συνελλήνων. Τό ζήτημα ὅμως εἶναι – πέρα ἀπό τίς γελοῖες, τίς ὕποπτες ἤ τίς ἐπικίνδυνες πλευρές του – γιατί καταλήγει (καί) τόσος σοβαρός κόσμος στίς ὑπώρειες τῆς φαντασιοπληξίας (τό διαπραγματεύεται στό ἀφιέρωμα ὁ Σαράντος Καργάκος, ἐμπλουτίζοντας τήν προβληματική πού ἐκθέτουν καί οἱ ἄλλες, ἐξαίρετες προσεγγίσεις τοῦ περιοδικοῦ). Κατά τή γνώμη μας τεράστια εὐθύνη ἔχουν οἱ προσεγγίσεις τοῦ τύπου πού ἀναφέρουμε ἀνωτέρω. Δέν εἶναι δυνατόν νά ἀνέχεται κανείς τήν κάθε ἐπιστημονικοφανή θεωρία τῶν εἰδικῶν – μέ ἤ χωρίς εἰσαγωγικά – καί νά μήν βλέπει πουθενά ἀντίλογο γιά τήν ὑπεράσπιση τοῦ αὐτονόητου (πού τυχαίνει νά εἶναι καί τό πολιτισμικό παρελθόν μας). Εἴτε λοιπόν ἐκκινήσει κανείς μέ μία συνομωσιολογική προσέγγιση εἴτε μέ τήν οἴηση τοῦ ἐρασιτέχνη πού θά καλύψει τήν ἀνεπάρκεια καί τήν ἀδιαφορία τοῦ ἐπαγγελματία, τό ἀποτέλεσμα τῆς δικῆς του ἐνασχόλησης πολύ δύσκολα δέν θά ἀδικήσει τίς προθέσεις του. Γνώμη μας λοιπόν εἶναι πώς – σύν τοῖς ἄλλοις – φταῖνε σέ μεγάλον βαθμό οἱ ἐπαγγελματίες ἀρχαιολόγοι, φιλόλογοι, μελετητές, ἱστορικοί: Ἡ δική τους ὀλιγωρία – ἀκηδία (σέ συνδυασμό μέ τό γενικό μας ἐθνικό χάλι) καί τήν ἀλήθεια μᾶς στεροῦν καί στούς τηλελλαδέμπορους ἀνοίγουν τόν δρόμο.

Ἔχοντας ἀγανακτήσει ἀπό τήν ἀθλιότητα τῆς ἀγγλογλωσσίας στίς ἐπιγραφές τῶν καταστημάτων τῆς πόλης, ἀποφασίσαμε κάποιοι ἄνθρωποι νά ἀντιδράσουμε μέ τόν τρόπο πού κρίναμε καταλληλότερο. Ἀκολουθεῖ ἡ ἀναφορά μας στό Δημοτικό Συμβούλιο Κομοτηνῆς, ὅπου ζητᾶμε ἁπλῶς τό αὐτονόητο: τήν ἐφαρμογή τοῦ νόμου: 

Πρὸς τὸ Δημοτικὸ Συμβούλιο Κομοτηνῆς

Κομοτηνή, 11-1-2005
ΑΝΑΦΟΡΑ
Οἱ ὑπογεγραμμένοι πολίτες τοῦ Δήμου Κομοτηνῆς, σέ συνεννόηση καί μέ τήν Ἑταιρεία Γλωσσικῆς Κληρονομιᾶς, ὑποβάλλουν τὴν παροῦσα ἀναφορὰ στὸ Δημοτικὸ Συμβούλιο τῆς πόλης, προκειμένου νὰ ἰσχύσει ἡ ἑλληνικὴ νομοθεσία ἀλλὰ καὶ νὰ περιφρουρηθεῖ ὁ αὐτοσεβασμὸς τῆς ἑλληνικῆς κοινωνίας καὶ ἡ συλλογική μας ἰδιοπροσωπία. Ὡς γνωστόν, βάσει τοῦ Ν. 2946/2001, ἄρθρο 6, προβλέπεται ἡ ὑποχρεωτικὴ γραφὴ στὴν ἑλληνικὴ γλώσσα γιὰ ὅλες τὶς ἐπιγραφὲς «μὲ τὶς ὁποῖες προσδιορίζεται ἡ θέση, ἡ διεύθυνση, ἡ ἰδιότητα ἢ ἡ ἐπαγγελματικὴ δραστηριότητα φυσικοῦ προσώπου, ἢ ἡ ἐπωνυμία καὶ τὸ ἀντικείμενο δραστηριότητας, ἑνώσεως φυσικῶν προσώπων ἢ νομικῶν προσώπων δημοσίου ἢ ἰδιωτικοῦ δικαίου». Προβλέπεται δὲ ἁπλῶς ἡ δυνατότητα «ἐπιπρόσθετης ἀναγραφῆς τῆς ἐπιγραφῆς σὲ ἄλλη γλώσσα μὲ μικρότερα στοιχεῖα».
Ἀναφέρουμε λοιπὸν στὸ Δημοτικὸ Συμβούλιο Κομοτηνῆς ὅτι οἱ Τράπεζες ΑLFΑBANK, ΑSPISBANK καὶ EUROBANK γράφουν ἔτσι καὶ μόνον (δηλαδὴ ἀγγλιστί) στὶς τεράστιες ἐπιγραφὲς τῶν ὑποκαταστημάτων τους τὴν ὀνομασία καὶ τὴν δραστηριότητά τους. Ἐπειδὴ εἶναι – ὅπως φαίνεται καὶ σὲ ὅλες τὶς ἄλλες πόλεις – ἡ τακτική τους πάγια καὶ ἀνεξάρτητη τῆς τοπικῆς διεύθυνσής τους, ἀγνοοῦν δὲ μὲ τρόπο προκλητικὸ τόσο τὴ νομοθεσία τῆς χώρας ὅσο καὶ τὸ αἴσθημα τῆς πατρίδας καὶ τῆς μητρικῆς γλώσσας τῶν συνειδητῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, καλοῦμε τὸ Δημοτικὸ Συμβούλιο, ὡς ἁρμόδιο, νὰ μεριμνήσει γιὰ τὴν ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου, εἴτε αὐτὸ σημαίνει ἄμεση συμμόρφωση τῶν ἐπιχειρήσεων μὲ τὴν ἐντολὴ τοῦ νομοθέτη, εἴτε ἐπιβολὴ τοῦ προβλεπόμενου προστίμου ἕως ὅτου νὰ συμβεῖ κάτι τέτοιο. Ἐλπίζουμε ἡ ἀθλιότητα τῆς ὅλης κατάστασης σχετικὰ μὲ τὸ ἀναφερόμενο ζήτημα νὰ μὴν ἀποτελέσει ἄλλοθι καὶ γιὰ περαιτέρω ἐγκλήματα σὲ βάρος τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας ἀλλ’ ἀντιθέτως νὰ δοθεῖ ἕνα πρωτοποριακό, παιδαγωγικὸ μήνυμα πρὸς τὴν τοπικὴ – κι ὄχι μόνον – κοινωνία ὅτι ὑπάρχουν, ἐπιτέλους, καὶ κάποια ὅρια.
Ἐπισυνάπτουμε φωτογραφίες τῆς ὑπάρχουσας κατάστασης γιὰ τὴν τεκμηρίωση τῶν καταγγελλομένων καὶ ἀναμένουμε τὴν ἀπόφασή σας.
Μὲ τιμή, Ἀμπατζιάνης Χρ., Δαπέργολας Ν,, Ἰωαννίδης Γ., Μαμούκαρη Π., Καραΐσκος Κ., Πάφης Γ., Χαλὴλ Χ.
‘Εννοεῖται ὅτι θά εἴμαστε παρόντες στή συνεδρίαση τοῦ δημοτικοῦ συμβουλίου καί θά σᾶς ἐνημερώσουμε…

The Pomacs are a small ethnical entity (member of which is the person speaking) that lives in northern- eastern Greece, in the part of Thrace that has remained to my country. The original area where we once lived is the mountain chain of Rhodopi, along the Greek – Bulgarian borders. During the last decades a large part of the population – the total of which is estimated around 40.000 people – immigrated either towards the lowlands, mostly in urban areas, or abroad, seeking for employment opportunities and better conditions of living. Nowadays, the pomac population lies concrete primarily in the mountainous areas of the municipality of Xanthi, and in a lesser extent in the mountainous areas of the neighboring municipalities of Rhodopi and Evros. Of course there are numerous pomac populations both in Bulgaria and in Turkey, as well as immigrants for financial reasons in countries such as Germany or Holland. However we will confine our reference to the Greek territory.

As far as the descent of the Pomac people is concerned there are various theories. I need to point out that no theory can be considered scientifically solid, since on the one hand all the necessary proof for their sufficient supporting is missing, and on the other hand the current conjectures basically reflect the political interests of their initiators.

The pomac language is part of a broader group of slabic languages spoken in the southern Balkan peninsula and a number both of Turkish and Greek words are included in it. Moreover it is typical that major differences exist among the various local dialects quite often the dialect spoken is differentiated from the one village to the other. An obvious explanation to the language variety is the morphology of the land that does not enable communication and the traditional type of local societies. This variety has always been a significant hindrance to all attempts of writing down and coding the pomac language. And at this point, the main reasons that our language has remained unwritten should be mentioned.

We regard that two are the basic reasons for this delay that has caused a considerable cost not only to the pomaki population overall but to our cultural consciousness as well:

The reasons are both social, that suggest the psychology and self-image of the Pomacs and political which can be initially traced outside the pomac community. I should begin with the first ones, since I consider that they enabled the descent of the second: A Pomac, being a mountaineer and a member of a traditional community, does not keep up with the latest evolution of the broader society and hence had been for many years equivalent to social retardation and financial discomfort. For many years our ethnic name   had been used in a mocking way and often in a sense of a swear word by the majority of the Christian community and by the Turkish-speaking Muslim community as well. The people descending the mountains and receiving this rejection have learnt to feel shame for their identity and furthermore for their language. The language itself, totally different from the languages spoken in public or officially, verified the fact that they were indeed part of a certain population socially retarded, financially subdue and politically not-existing. On one hand the consensus with the Christian community was for a number of reasons impossible. Similar was the case with the Turkish-speaking population, who was the dominant figure in the Muslim community. On the other hand there was a clear resemblance of the Pomac language with the Bulgarian and all other Slavic languages, that had been considered as suspicious for a number of years: Northern Greece had been constantly facing a major problem with the remaining part of the Bulgarian–speaking part of the population (an aftermath of which is the so-called “Macedonian” issue). Right after the Yalta agreement and with the closure of the Greek civil war, anything that had slavic  connotations was a potential threat. This was the case with the Greek-Pomacs as well, since many of them had relatives in the other side of the Greek – Bulgarian borders that were also the borders of two opposing consociations for defence, the N.A.T.O. and the Warsow Pact.

More powerful reasons were added to the reasons mentioned above, the political ones. Two countries actually initiated them, Greece and Turkey, that is on the one side there was the dominant power and on the other side the self-appointed patron of the Muslims in the Greek area of Thrace. The Greek policy had primarily the considerations mentioned right above: They had the fear of the development of friendly attitudes and positions towards Bulgaria in the very core of the Pomac society. This fear was anticipated, not only concerning the state’s own integrity but also because of the importance that it might have in relation to the balance, in a broader sense, and partnerships in the area. This can be easily understood since even the most ignorant as far as geo-politics is concerned, can be persuaded that the Bulgarian designs (covetousness) towards an area which provides access to the Aegean sea wouldn’t be casual (The above assumption was proven right in 1941, when the Bulgarian military forces as well as immigrants occupied Greece together with the Nazi troops). So it made perfect sense to attempt to eliminate the idiom of the mountaineers that resembled the language spoken by the «enemy». However it was not only the fear of the Bulgarian penetration. The Turkish pressure towards the same direction was evident.  Turkey, aiming to the homogeneity of the Muslim minority in Thrace, and its transformation from a religious to an ethnic, Turkish minority, achieved enlistment through bilateral agreements and educational protocols (in 1951 and 1968) to provide the minority overall with education only in the Turkish language, that is, apart from the Greek official language. As a result, a number of Turkish teachers were summoned in order to teach to all Muslims born in the inland Turkish and only, taking into account the principle of equalization that was valid for the Greek minority in Constantinople. The lingual emasculation of our society was due to the absence of a recorded and coded form of the Pomac language. What was there left to be taught? Moreover, the language of the Muslim Gypsies, the Romani language hasn’t been taken into account, consequently it ended up the same way: lay forgotten, until recently. All Muslims in the area were forced to adopt the Turkish language, no matter what we wanted, who we were and what the language spoken by our ancestors was.

Since 1974, and even more since 1981, the liberalization of the political scene in Greece as well as the breaking in the Greek-Turkish relations enabled a gradual change towards that direction. Speaking of which, when in 1990, with the fall of the soviet block and the uprising of ethnic eagerness, such procedures accelerated and the absolute egalitarianism was established in the Greek Thrace (canceling all previous administrative deteriorations that had existed for years as retaliation for similar measures that were valid for the Greeks in Constantinople, Imvros and Tenedos) there were quite a lot of people who started searching for their cultural or national identity. We were some of those people, a group of young Pomacs, who were not aware of what had happened on their account over the previous years and yet they claimed their integrity and particularity and wouldn’t accept its loss as an accomplished fact, for any reason. We were unable to comprehend a series of simple attitudes that the elderly had compromised with. Why were we to speak a different language at home and be taught other languages at school? And considering that the Greek language was necessary or obligatory as the official language of the state and the Arabic language was required for the reading of the Koran, then why was the Turkish language necessary as well? Why wasn’t there a pomac word, a pomac song, any kind of reference to our culture whatsoever in the media? Why was it the case that in the State Broadcasting Corporation there were broadcasts in the Turkish language, however not in the pomac language? Why were there in the Greek courtrooms translators of the Turkish language for the Turkish –speaking people who did not know Greek, whereas there was no translator for the Pomac language? Why were there numerous editions in all languages, yet our language remained unwritten?

The internal procedures brought amazing results. The first step was taken in 1997, when the Centre for Pomac Research was established in Komotini, thus bringing the issue to its political basis: we were determined to claim our identity in all levels, starting from our language. We have made quite important achievements and I believe that we led the way so that other groups, not related to us, can achieve a lot more: We have published the first pomac newspaper, “Zagalisa” (meaning “love”), recording our language using the Greek alphabet, so that it would be read by the Pomacs in Greece. We have received tremendous reactions, as certain people closely related to Turkey feared that the “unified minority”, which they had been building up for years, would collapse. Regarding the Greek side, there have been people at governmental positions who regarded our initiative as a risk of causing tension and firing uncontrolled situations. We started broadcasting on the radio in private radio-stations playing pomac songs, songs that we ourselves have written down first, then recorded them in cassettes and later on they were recorded on cds with the help of friends. It was a unique moment for us, as the songs of our grandparents, their kavali and their flute, were being listened to in public! (At this point it should be pointed out that even though we approached the national broadcast twice and volunteered to play pomac songs we didn’t even receive an answer). We also dared a move of great importance, as the first dictionaries of the pomac language had already been published since two years in Xanthi: We published in Komotini the first reading book in the pomac language, a reading book for the children in the first grade of primary school. This was given as an answer to the excuses of the Greek State claiming that “no educational material exists” so that our language may be taught in schools, as a result our language cannot be taught. With that move of ours we proved that it is merely a matter of political will, since our language remains alive, our tradition is rich, and if the official state is willing to create appropriate educational material, the example of the private initiative should be followed. Nowadays there are many editions in the pomac language – it appears that an enriched form of the Latin alphabet has dominated in its written expression. Moreover, many songs have been recorded, many tales, proverbs as well as other forms of expression of our traditional culture have been published. And they can all be exploited through a system of public education, as long as they are taken into consideration. As a last sample of the professional work being done through the private initiative in the field of the pomac language are the books – and the digital cd – containing lessons for Greek-speaking adults. It is a very recent attempt of the Cultural Development Centre of Thrace (PAKETHRA), which is a non-governmental association located in Xanthi and focusing on culture in general. They are booklets, which were created out of the need of Greek teachers, working in the Pomac villages and expressing interest in getting to know the language of the local population. However, for the very population there has been no state-consideration. On the contrary, every little step towards that direction ends up in failure. Allow me to present you with such an example that will clear out the actual situation that we experience regarding the above. During a union project which is financially supported partly by the European Union and is called “Education of the Muslim youngsters” responsible of which is professor Fragoudaki, some new educational material was created especially for the children of the Muslim minority in Thrace. Those new books, and at this point I am referring in particular to the books teaching the Greek language, have already been introduced to the educational procedure of the minority and are actually being taught. Among the numerous scientists who participated in the formation of the final product, there were some who showed special sensitivity towards the issues of the minority and decided to include in the teaching material two words in the Pomac language used as names, the words “mayka”(that means  “mother”) and “lesitsa”(which means “fox”). Certainly the educational aim of the designers of the booklet is quite obvious, since it would have been the first time that one out of three Muslim children would actually recognize something coming from his mother tongue, the language spoken at their village. However, it was quite unfortunate that even this slight attempt proved to be very risky in reference to the situation in the area. Even though those books had been approved by the Greek Ministry of Education, they had been printed and were about to be distributed to the pupils, the intervention of the guardians of the “unified, Turkish identity” canceled them. The scientist who was responsible for the project was forced to withdraw the books and re-print them, but this time avoiding those solemn two words (Lesitsa was replaced with the similar sounding Greek name Lenitsa)! So it is obvious that we are still far from the day that we will be able to hear our language in our schools or at least spoken fearlessly in public.

It should be added that the practice of withdrawing printed material because of a mere reference to the Pomacs is not unfamiliar. In the autumn of 1998 the head of the prefecture of Rhodopi decided to withdraw a brand new tourist guide entitled “Rhodopi, the Land of Legends” and re-printed it excluding only the reference to the Pomac villages of the area. The same deed was repeated last January, concerning once more the tourist guide entitled “Rhodopi prefecture” published by the Prefecture of Eastern Macedonia and Thrace. Even our very name is substance to exclusion from all official documents. So how can we possibly hope for the salvation of our language in such a political environment? And how are we to feel when we see everything that belongs to our cultural inheritance (traditional costumes, popular art objects, festivals…) either to be enlisted to the Turkish tradition or being so-called cultural inheritance of the “mountainous Rhodopi”?

Concluding, I will make a general estimation to the current situation of the pomak language. It is a positive fact that all the steps mentioned have been made before the total extinction of a living-language. However the limits of the private initiative do not go any further. No individual can do much more than what has been done until now. It is the Greek state that has to take over. It has to legalize the use of the pomac language in the media or other areas that the Turkish language is dominant. Unless a Pomak feels proud of his mother tongue that has been for so many years neglected and looked upon he is deprived of a basic right he has and will constantly feel as the poor relative of either the Greeks or the Turks. In the frame of the European Union, where language variety is both aimed at and practiced, I strongly believe –and certainly hope- that we will go further. So that one day we may witness the language of our ancestors being taught in our schools, to our children, when the fox will be called “lesitsa” and the mother “mayka”.

Hamdi Omer,                                                                    

Komotini, Greece                

(conference in Holland, 25-11-2004)                      

Ευρισκόμενοι λίγες μόλις εβδομάδες πριν την οριστική κατάληξη του ψευδώνυμου Σχεδίου Ανάν, και ενδεχομένως την υποθήκευση του μέλλοντος του Κυπριακού Ελληνισμού, παραθέτουμε κατωτέρω μερικές σκέψεις ίσως όχι άμοιρες αξίας, σκέψεις που συνδέουν την τύχη του Κυπριακού με τον Θρακικό Ελληνισμό.

Είναι παγιωμένη πλέον η αντίληψη για τις ορέξεις του τουρκικού επεκτατισμού: Κύπρος – Αιγαίο – Θράκη αξιολογούνται ως οι πάγιοι στόχοι του, με το βάρος να μετατίθεται άλλοτε στον έναν και άλλοτε στον άλλον, αναλόγως της συγκυρίας. Και μάλλον είναι περιττό να ανατρέξει κανείς σε γνωστά πράγματα του παρελθόντος που αποδεικνύουν τις τουρκικές μεθοδεύσεις (πογκρόμ της Πόλης ταυτόχρονα με την Τριμερή Διάσκεψη του Λονδίνου, έγερση αξιώσεων στο Αιγαίο λίγους μήνες πριν τον Αττίλα, επιδίωξη της Τουρκίας να περάσει σε «πακέτο» το σύνολο των διεκδικήσεών της στα τρία επί μέρους θέματα, κτλ) Με το παρόν θέλουμε μόνο να καταγράψουμε μερικές σκέψεις ενός ενεργού πολίτη της ελληνικής Θράκης, προ της απειλούμενης με το αγγλοαμερικανικό σχέδιο Κύπρου.

Κύπρος και Θράκη είχαν την κοινή μοίρα να απομείνουν μέχρι τις μέρες μας με μουσουλμανικές μειονότητες που «αξιοποιήθηκαν» καταλλήλως από την Τουρκία ώστε να μετατραπούν σε «τουρκικές» (στη Θράκη αυτό δεν έχει επιτευχθεί αλλά και η προσπάθεια της Άγκυρας δεν έπαψε ούτε μία στιγμή). Η Θράκη, όντας ηπειρωτική συνέχεια της μάνας πατρίδας, είχε την τύχη να μπει στην αγκαλιά της τελευταίας εγκαίρως και διατηρεί σήμερα ακέραια την ελληνική κυριαρχία στα εδάφη της. Η Μεγαλόνησος, με την συμπερίληψή της στην Βρετανική Αποικιοκρατία, βρέθηκε να μοιράζεται με Άγγλους και Τούρκους το μέλλον της κι ακόμα μέχρι σήμερα να το εξαρτά από τους εμπόρους των Εθνών, με την Ελλάδα σε ρόλο συνήθως κομπάρσου.

Το σκηνικό που έστησε η τουρκική εισβολή του 1974 παρέμεινε μέχρι πρόσφατα αναλλοίωτο, καθώς οι ελληνικές απόπειρες για αντίδραση σε υψηλούς – στρατιωτικούς – τόνους στην τουρκική αδιαλλαξία γελοιοποιήθηκαν με δραματικό τρόπο (Δόγμα Ενιαίου Αμυντικού Χώρου, πύραυλοι S-300…) Αντιθέτως, η διπλωματική προσπάθεια για ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δικαιώθηκε, δείχνοντας πως όταν συμφωνηθούν και επιδιωχθούν με συνέπεια κι ενότητα κάποιοι εθνικοί στόχοι μπορούν να επιτευχθούν, ακόμα κι από τις γνωστής αναξιοπιστίας κρατικές εκφράσεις μας. Η Κύπρος, λοιπόν, ανεξαρτήτως της επίλυσης ή μη του πολιτικού της προβλήματος, γίνεται πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης την 1η Μαΐου του 2004.

Κι ενώ όλα έδειχναν ότι η τύχη του νοτιότατου ελληνισμού παίρνει πια καλύτερο δρόμο, ήρθε η νεκρανάσταση του σχεδίου Ανάν να απειλήσει με διάλυση το κυπριακό κράτος που μόλις είχε επιτύχει τον μεγαλύτερο διπλωματικό στόχο της ιστορίας του, με την απαίτηση μάλιστα να λάβει προς τούτο και την έγκριση του ιδίου του λαού της! Κι ενώ κάποιος θα υπέθετε ότι αυτή η τελευταία είναι μία δικλείδα ασφαλείας για οριστική ανατροπή τής (πρωτοφανούς στα παγκόσμια διπλωματικά χρονικά) διαδικασίας που θα οδηγήσει την 21η Απριλίου στις κάλπες τον κυπριακό Ελληνισμό, ακούγονται φωνές υπέρ της αποδοχής του σχεδίου και της μετατροπής του νησιού σε επίσημο προτεκτοράτο των Αγγλοαμερικανών!

Για μας στη Θράκη, όσους παρακολουθούμε τα δημόσια πράγματα τοπικά μα και διεθνώς, είναι ακατανόητα τα επιχειρήματα που ακούγονται υπέρ του Σχεδίου Ανάν. Ποιο κοινό ευρωπαϊκό μέλλον είναι αυτό που θα εξαφανίσει τις εθνοτικές αντιπαραθέσεις; Ποια ευρωπαϊκή προοπτική είναι αυτή που θα αναστείλει τα στρατηγικά συμφέροντα της Τουρκίας στο νησί; Και ποια «ανάπτυξη» θα επιβάλει στους Τουρκοκύπριους άλλη συνείδηση και νοοτροπία; Μήπως αυτή που «εξομάλυνε» τις Βασκοϊσπανικές σχέσεις; Μήπως εκείνη που «έλυσε» το πρόβλημα της Βόρειας Ιρλανδίας; Ή η άλλη που «απέτρεψε» τις αποσχιστικές τάσεις του ιταλικού Βορρά; Δυστυχώς οι ίδιες ιδεοληψίες ταλανίζουν εν τινι μέτρω και τη Θράκη, καθώς η «Ευρώπη» και η «ανάπτυξη» θεωρούνται από πολλούς πανάκεια για κάθε πολιτικό πρόβλημα. Τη στιγμή που τρεις γενιές Τούρκων στην υπερανεπτυγμένη Γερμανία δεν μπόρεσαν να ενταχθούν στην τοπική κοινωνία ή όταν οι οικονομικοί μετανάστες στις Κάτω Χώρες από την γείτονά μας εξάγουν την κεμαλοφασιστική τους ιδεολογία και πρακτική, εμείς προσδοκούμε να …αφομοιώσουμε στη Θράκη ή στην Κύπρο αυτόχθονες συντοπίτες μας που δηλώνουν Τούρκοι; Βάσει τίνος ιστορικού παραδείγματος και ποιας κοινής λογικής;

Το παλαιόθεν γνωστό υποπατριωτικό ιδεολόγημα, αυτό που έθρεψε γενιές ολόκληρες ραγιάδων και προσκυνημένων, τα τελευταία χρόνια έλαβε νέα, σύγχρονη μορφή, κάτω από το εύηχο όνομα του «πολυπολιτισμού». Πρόκειται για μία ευανάγνωστη προσπάθεια διάλυσης των εθνών-κρατών, η οποία αντλεί τη θεωρητική της βάση από τις περιπτώσεις των κρατών του Νέου Κόσμου, όπου η συλλογικότητα συγκροτήθηκε από μετανάστες ποικίλων προελεύσεων και βασίστηκε σε οικονομικά και μόνον αίτια. Είναι δυνατόν να αποκαλείται και να αντιμετωπίζεται ως πολυπολιτισμική η ελληνική Θράκη ή η Κύπρος εξαιτίας μιας μειονότητας που παρέμεινε στα εδάφη της και να υπονομεύεται ο προαιώνιος ελληνικός της χαρακτήρας; Κι αν ο πολυπολιτισμός είναι όντως «πλούτος» για μια κοινωνία, τότε τι πρόβλημα έχουμε με τους έποικους στα Κατεχόμενα ή με τους Άγγλους, γιατί αρνούμαστε την «συνεισφορά» τους στην εικόνα μας για τον κόσμο; Τέλος, ο λεγόμενος πνευματικός κόσμος, κείνα τα λεγόμενα Πανεπιστήμια (όσα δεν έχουν αλωθεί από μεταφραστές της Αυτοκρατορίας κι από θαυμαστές της Open Society), πότε θα αρθρώσουν έναν σοβαρό λόγο κατά της επέλασης των αμερικανικών φληναφημάτων; Η κατάντια τους – εξ όσων γνωρίζουμε – είναι άλλο ένα κοινό σημείο Κύπρου και Θράκης…

Δεν είναι το Σχέδιο Ανάν που μας τρομάζει. Ούτε οι πιθανολογούμενοι εκβιασμοί (και οι δεδομένες εξαγορές) των ξένων για την αποδοχή του. Ούτε το γεγονός ότι τριάντα χρόνια μετά την εισβολή, βασικότερη ελπίδα μας παραμένει ο Ραούφ Ντενκτάς. Είναι αυτό το τρομακτικό γεγονός, το να αμφιβάλλουμε για τη στάση που θα τηρήσει ο Ελληνισμός στο δημοψήφισμα για την ιστορική του επιβίωση ή τον ενταφιασμό του. Αν δηλαδή ένας οικονομικά εύρωστος και πολιτικά ενταγμένος στην Ευρωπαϊκή Ένωση Κυπριακός Ελληνισμός αμφιταλαντεύεται ή είναι ευεπίφορος σε πιέσεις για να υπογράψει την ίδια την καταστροφή του, τότε ποια θα μπορούσε να είναι η τύχη μας στα άλλα δύο προαναφερθέντα μέτωπα, του Αιγαίου και της Θράκης;

Στην Κύπρο τις επόμενες πενήντα μέρες διακυβεύεται όχι μόνο το μέλλον του νησιού αλλά και του Ελληνισμού εν συνόλω. Αν αποδειχθούμε ανάξιοι των προγόνων μας και του ονόματός μας ενώπιον μιας τέτοιας μοναδικής ιστορικής ευκαιρίας, η θέση μας δεν βρίσκεται στην Ένωση των ευρωπαϊκών κρατών αλλά στον Καιάδα των εθνών.

Κώστας Καραΐσκος,

διευθυντής «Αντιφωνητή»

Κομοτηνή, Μάρτιος 2004

Κυρίες και κύριοι,

Δεν πρόκειται να μακρυγορήσω, θα περιοριστώ σε μία πρόταση που, ως έντυπο αδέσμευτης γνώμης αλλά και αληθινής έγνοιας για τον τόπο μας, έχουμε καταθέσει προσφάτως. Αφορά την όντως ανάπτυξη, όχι δηλαδή αυτήν που θα υποβοηθήσει την λογιστική βελτίωση των μεγεθών της Θράκης αλλά την οικονομική και μορφωτική, δηλαδή την πλέον ουσιαστική. Κι αναφέρομαι στην ανάδειξη του βυζαντινού προσώπου της.

Γίνεται συχνά αναφορά στην πολυπόθητη ανάπτυξη του τουρισμού της Θράκης, μία πηγή εσόδων που θα έδινε διέξοδο στα αγροτικά, εμπορικά και βιομηχανικά αδιέξοδα του εργατικού δυναμικού. Το πρόβλημα όμως είναι ότι για να αποτελέσεις πόλο έλξης πρέπει πρωτίστως να είσαι  κ ά π ο ι ο ς. Τι μπορεί να πουλήσει σήμερα ο τόπος μας; Φυσικό κάλλος κι αρχαιότητες; Αυτά η υπόλοιπη Ελλάδα και σε μεγαλύτερη αφθονία τα διαθέτει και τις υποδομές έτοιμες τις έχει. Συνεδριακό – περιβαλλοντικό τουρισμό; Ως έναν βαθμό ναι. Είναι όμως φανερό ότι δεν μπορεί κανείς να βασίσει πολλές ελπίδες εκεί, όταν ο τόπος παρουσιάζει την γνωστή ελεεινή εικόνα στις πόλεις και στην ύπαιθρο, τον πολεοδομικό χουλιγκανισμό που κατέστρεψε την αληθινή φυσιογνωμία του.

Ισχυριζόμαστε ότι μία ρεαλιστική διέξοδος από αυτό το σημείο είναι η ανάδειξη – ακόμα και η φιλοτέχνηση – του βυζαντινού προσώπου της Θράκης, ως ευρύτερης περιοχής της επί 11 αιώνες πρωτεύουσας του βυζαντινού πολιτισμού. Σήμερα που ο τομέας του πολιτισμικού τουρισμού αναζητά τους πιο απίθανους προορισμούς για μια γεύση εξωτικής κουλτούρας, όλος ο βυζαντινός κόσμος παραμένει σχεδόν στα αζήτητα, κυρίως επειδή η κοιτίδα του πλέον βρίσκεται υπό τουρκική κυριαρχία. Τι διαθέτει σχετικά ο τόπος μας; Πύθειο, Πλωτινούπολη, Διδυμότειχο, Φέρες, Τραϊανούπολη, Μαρώνεια, Κομοτηνή, Άβδηρα, Τόπειρος, Αναστασιούπολη, Μαξιμιανούπολη, Πάτερμα, Παπίκιο. Ένα ολόκληρο δίκτυο τόπων και μνημείων που αν αναδειχθούν και γίνουν επισκέψιμα, μπορούν να συνδυαστούν με τη βοήθεια των νέων τεχνολογιών, ώστε να παίρνει ο επισκέπτης μία πολύ ικανοποιητική γεύση Βυζαντίου και βυζαντινής Θράκης. Άλλωστε κι αυτή η Πόλη είναι δίπλα, εύκολα πλέον προσβάσιμη – συνδυάσιμη για τον κάθε ενδιαφερόμενο.

Βεβαίως, μπορεί να αντιτείνει κανείς, ότι δεν έχουμε τις εκκλησίες της Καστοριάς ή της Θεσσαλονίκης, μοναστήρια σαν το Δαφνί ή του Αγιονόρους, ούτε οικισμούς ολόκληρους σαν τον Μυστρά ή τον Ανάβατο. Δεν έχει μεγάλη σημασία. Υπάρχει η Κοσμοσώτειρα ως σύμβολο, η μοναστική πολιτεία του Παπικίου, οι θαμμένες πόλεις σαν την Αναστασιούπολη ή την Μαξιμιανούπολη. Το γενικό κλίμα μπορεί να φτιαχτεί. Δύο βασικά εργαλεία πρέπει να κινητοποιηθούν, κατά τη γνώμη μας. Πρώτον η δημιουργούμενη Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων που ιδρύεται στην Αλεξανδρούπολη. Να πιέσουμε όσο μπορούμε ώστε να στελεχωθεί και να χρηματοδοτηθεί επειγόντως και γενναιόδωρα, εξαιρούμενη από τον γενικό κανόνα της μιζέριας που αφορά το σύνολο της χώρας. Με τους σημερινούς ρυθμούς η ανάδειξη των προαναφερθέντων τόπων θα χρειαστεί περίοδο ίση με την διάρκεια της ζωής του ίδιου του …Βυζαντίου. Και δεύτερον το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο. Είναι αυτό που μπορεί να δώσει και μία μορφωτική παράμετρο στο σχέδιο, αν αποκτήσει έναν προσανατολισμό προς τις βυζαντινές σπουδές. Οι σχολές ήδη υπάρχουν (Ιστορίας-Εθνολογίας, Φιλολογίας, Παρευξεινίων…), η κατεύθυνση χρειάζεται. Έτσι και ο συνεδριακός τουρισμός θα μπορούσε να ενισχυθεί αλλά κι αυτή η απαράδεκτη κατάσταση της συνεχούς αναφοράς σε βυζαντινολόγους – αυθεντίες του εξωτερικού θα μπορούσε κάποτε να μετριαστεί. Ο λογό-τυπος, άλλωστε, του Δημοκριτείου που είναι με βυζαντινότροπους χαρακτήρες κάτι τέτοιο δεν υπαινίσσεται;

Πολλά περισσότερα θα μπορούσε να προσθέσει κανείς. Την δυνατότητα ίδρυσης Βυζαντινού Μουσείου στην Κομοτηνή, αξιοποιώντας τη δωρεά Παπανικολάου. Την διαθέσιμη εμπειρία του Ινστιτούτου Πολιτιστικής κι Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας στην Ξάνθη σε σχέση με τις νέες τεχνολογίες. Την ίδρυση συλλόγων αναβίωσης βυζαντινών εθίμων υπό μορφή δρώμενων – happenings. Την προώθηση του τουρισμού από την Ανατολική Ευρώπη (στον οποίο ούτως ή άλλως αποβλέπουμε) δια της προβολής του κοινού μας πολιτισμικού προγόνου. Τα ευνόητα οφέλη για την εθνική θωράκιση της Θράκης. Το μορφωτικό κέρδος από την αναδίφηση του παρελθόντος μας. Ίσως υπάρχουν άλλοι, καταλληλότεροι από μας που θα μπορούσαν να πάνε παραπέρα την γενική αυτή ιδέα. Την υλοποίησή της όμως πρέπει –εφόσον συμφωνούν– να την αναλάβουν πρόσωπα της κεντρικής πολιτικής σκηνής του τόπου. Πιστεύουμε ότι προτείνουμε ένα όραμα απολύτως εφικτό και θεωρούμε κάθε κριτική  ευπρόσδεκτη.

Ευχαριστώ.

Κώστας Καραϊσκος

(Πρόταση στο 6ο Παγκόσμιο Συνέδριο Θρακών, Αλεξανδρούπολη, 13-8-2003)

Κυρίες και κύριοι,

Δεν πρόκειται να μακρυγορήσω, θα περιοριστώ σε μία πρόταση που, ως έντυπο αδέσμευτης γνώμης αλλά και αληθινής έγνοιας για τον τόπο μας, έχουμε καταθέσει προσφάτως. Αφορά την όντως ανάπτυξη, όχι δηλαδή αυτήν που θα υποβοηθήσει την λογιστική βελτίωση των μεγεθών της Θράκης αλλά την οικονομική και μορφωτική, δηλαδή την πλέον ουσιαστική. Κι αναφέρομαι στην ανάδειξη του βυζαντινού προσώπου της.

Γίνεται συχνά αναφορά στην πολυπόθητη ανάπτυξη του τουρισμού της Θράκης, μία πηγή εσόδων που θα έδινε διέξοδο στα αγροτικά, εμπορικά και βιομηχανικά αδιέξοδα του εργατικού δυναμικού. Το πρόβλημα όμως είναι ότι για να αποτελέσεις πόλο έλξης πρέπει πρωτίστως να είσαι  κ ά π ο ι ο ς. Τι μπορεί να πουλήσει σήμερα ο τόπος μας; Φυσικό κάλλος κι αρχαιότητες; Αυτά η υπόλοιπη Ελλάδα και σε μεγαλύτερη αφθονία τα διαθέτει και τις υποδομές έτοιμες τις έχει. Συνεδριακό – περιβαλλοντικό τουρισμό; Ώς έναν βαθμό ναι. Είναι όμως φανερό ότι δεν μπορεί κανείς να βασίσει πολλές ελπίδες εκεί, όταν ο τόπος παρουσιάζει την γνωστή ελεεινή εικόνα στις πόλεις και στην ύπαιθρο, τον πολεοδομικό χουλιγκανισμό που κατέστρεψε την αληθινή φυσιογνωμία του.

Ισχυριζόμαστε ότι μία ρεαλιστική διέξοδος από αυτό το σημείο είναι η ανάδειξη – ακόμα και η φιλοτέχνηση – του βυζαντινού προσώπου της Θράκης, ως ευρύτερης περιοχής της επί 11 αιώνες πρωτεύουσας του βυζαντινού πολιτισμού. Σήμερα που ο τομέας του πολιτισμικού τουρισμού αναζητά τους πιο απίθανους προορισμούς για μια γεύση εξωτικής κουλτούρας, όλος ο βυζαντινός κόσμος παραμένει σχεδόν στα αζήτητα, κυρίως επειδή η κοιτίδα του πλέον βρίσκεται υπό τουρκική κυριαρχία. Τι διαθέτει σχετικά ο τόπος μας; Πύθειο, Πλωτινούπολη, Διδυμότειχο, Φέρες, Τραϊανούπολη, Μαρώνεια, Κομοτηνή, Άβδηρα, Τόπειρος, Αναστασιούπολη, Μαξιμιανούπολη, Πάτερμα, Παπίκιο. Ένα ολόκληρο δίκτυο τόπων καί μνημείων που αν αναδειχθούν και γίνουν επισκέψιμα, μπορούν να συνδυαστούν με τη βοήθεια των νέων τεχνολογιών, ώστε να παίρνει ο επισκέπτης μία πολύ ικανοποιητική γεύση Βυζαντίου και βυζαντινής Θράκης. Άλλωστε κι αυτή η Πόλη είναι δίπλα, εύκολα πλέον προσβάσιμη – συνδυάσιμη για τον κάθε ενδιαφερόμενο.

Βεβαίως, μπορεί να αντιτείνει κανείς, ότι δεν έχουμε τις εκκλησίες της Καστοριάς ή της Θεσσαλονίκης, μοναστήρια σαν το Δαφνί ή του Αγιονόρους, ούτε οικισμούς ολόκληρους σαν τον Μυστρά ή τον Ανάβατο. Δεν έχει μεγάλη σημασία. Υπάρχει η Κοσμοσώτειρα ως σύμβολο, η μοναστική πολιτεία του Παπικίου, οι θαμμένες πόλεις σαν την Αναστασιούπολη ή την Μαξιμιανούπολη. Το γενικό κλίμα μπορεί να φτιαχτεί. Δύο βασικά εργαλεία πρέπει να κινητοποιηθούν, κατά τη γνώμη μας. Πρώτον η δημιουργούμενη Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων που ιδρύεται στην Αλεξανδρούπολη. Να πιέσουμε όσο μπορούμε ώστε να στελεχωθεί και να χρηματοδοτηθεί επειγόντως και γενναιόδωρα, εξαιρούμενη από τον γενικό κανόνα της μιζέριας που αφορά το σύνολο της χώρας. Με τους σημερινούς ρυθμούς η ανάδειξη των προαναφερθέντων τόπων θα χρειαστεί περίοδο ίση με την διάρκεια της ζωής του ίδιου του …Βυζαντίου. Και δεύτερον το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο. Είναι αυτό που μπορεί να δώσει και μία μορφωτική παράμετρο στο σχέδιο, αν αποκτήσει έναν προσανατολισμό προς τις βυζαντινές σπουδές. Οι σχολές ήδη υπάρχουν (Ιστορίας-Εθνολογίας, Φιλολογίας, Παρευξεινίων…), η κατεύθυνση χρειάζεται. Έτσι και ο συνεδριακός τουρισμός θα μπορούσε να ενισχυθεί αλλά κι αυτή η απαράδεκτη κατάσταση της συνεχούς αναφοράς σε βυζαντινολόγους – αυθεντίες του εξωτερικού θα μπορούσε κάποτε να μετριαστεί. Ο λογότυπος, άλλωστε, του Δημοκριτείου, που είναι με βυζαντινότροπους χαρακτήρες, κάτι τέτοιο δεν υπαινίσσεται;

Πολλά περισσότερα θα μπορούσε να προσθέσει κανείς. Την δυνατότητα ίδρυσης Βυζαντινού Μουσείου στην Κομοτηνή, αξιοποιώντας τη δωρεά Παπανικολάου. Την διαθέσιμη εμπειρία του Ινστιτούτου Πολιτιστικής κι Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας στην Ξάνθη σε σχέση με τις νέες τεχνολογίες. Την ίδρυση συλλόγων αναβίωσης βυζαντινών εθίμων υπό μορφή δρώμενων – happenings. Την προώθηση του τουρισμού από την Ανατολική Ευρώπη (στον οποίο ούτως ή άλλως αποβλέπουμε) δια της προβολής του κοινού μας πολιτισμικού προγόνου. Τα ευνόητα οφέλη για την εθνική θωράκιση της Θράκης. Το μορφωτικό κέρδος από την αναδίφηση του παρελθόντος μας. Ίσως υπάρχουν άλλοι, καταλληλότεροι από μας που θα μπορούσαν να πάνε παραπέρα την γενική αυτή ιδέα. Την υλοποίησή της όμως πρέπει –εφόσον συμφωνούν– να την αναλάβουν πρόσωπα της κεντρικής πολιτικής σκηνής του τόπου. Πιστεύουμε ότι προτείνουμε ένα όραμα απολύτως εφικτό και θεωρούμε κάθε κριτική  ευπρόσδεκτη. Ευχαριστώ.

(Πρόταση του Κώστα Καραΐσκου στο Παγκόσμιο Συνέδριο Θρακών, Αλεξανδρούπολη, Αύγουστος 2003)

Στα τέλη Μαρτίου πλέον όλοι  αναμένουμε, εκτός απροόπου, τη νέα εκλογική αναμέτρηση των κομματικών σχηματισμών. Για τη Θράκη, όμως, υπάρχει και μια επιπλέον πτυχή, σοβαρή και χρονίζουσα: μιλάμε για την εκπροσώπηση των μουσουλμάνων της  περιοχής στις κομματικές λίστες και στην Ελληνική Βουλή.

Πρόκειται για ένα θέμα που αναζωπυρώθηκε μετά την άθλια κίνηση των τριών σημερινών βουλευτών το περασμένο καλοκαίρι, όταν – ξεπερνώντας  κάθε όριο ανοχής και μεγαλοθυμίας της ελληνικής κοινωνίας – συνέπραξαν με κάποιους σλαβόφωνους αλλά και ελληνόφωνους «μειονοτητολόγους» και ζήτησαν από τη Βουλή των Ελλήνων αναγνώριση της τουρκικής (και …μακεδονικής!) μειονότητας.

Όχι ότι μέχρι τότε η πολιτεία τους ήταν άψογη. Το αντίθετο, ειδικά για τους Μπιρόλ και Γκαλίπ, είναι μάλλον πιο κοντά στην πραγματικότητα. Λίγο όμως οι κομματικές μεθοδεύσεις, λίγο η άγνοια της κοινωνίας, λίγο ο στρουθοκαμηλισμός μας, και η θητεία τους προχωρούσε χωρίς μεγάλα προβλήματα. Μετά όμως από αυτήν τους την υπερκομματική (και υπερεθνικιστική) εμφάνιση, φαίνεται πως συζητείται σοβαρά να μην συμπεριληφθούν οι δύο τουλάχιστον προαναφερθέντες (1) στις λίστες των κομμάτων (που μας τους είχαν παρουσιάσει προ τετραετίας περίπου ως επιτυχία τους!).

Πριν ακόμα αυτό επιβεβαιωθεί, άρχισαν τα όργανα από τον χώρο της μειονοτικής προπαγάνδας, με πρώτα βιολιά τούτη τη φορά τον Aμπvτουλχαλίμ Ντεντέ και τον Ιμπράμ Ονσούνογλου. Αμφότεροι με δημοσιογραφική, ταυτότητα αλλά και «άλλη» πολυσχιδή δραστηριότητα, τέτοια μάλιστα που τακτικά να επιτάσσει τα ραντεβού με ξένους πολιτικούς ή διπλωματικούς υπαλλήλους. Ο πρώτος μάλιστα – γνωστός κεφαλοκυνηγός του Οτσαλάν – είναι ο με προνομιακό τρόπο προστατευόμενος των ΜΜΕ, τα οποία τον συντρέχουν όποτε αυτός θεωρεί ότι «διώκεται από το ελληνικό κράτος». Οι υπογραφές λοιπόν των δύο αυτών κυρίων, μαζί με καμιά δεκαριά ακόμη, βρίσκονταν κάτω από κείμενο μιας «Μειονοτικής Πρωτοβουλίας, για τις βουλευτικές εκλογές», το οποίο, κλαίγοντας με μαύρο δάκρυ για την επίσημη πολιτική του ελληνικού κράτους έναντι των μουσουλμάνων, κατέληγε: «Να μην αποκλειστεί η μειονότητα από την πολιτική ζωή του τόπου». Λες και ετέθη ποτέ τέτοιο ζήτημα! (Αλλά και τι να πουν, ξαναβάλτε τους ίδιους, για να μην ψάχνουμε άλλους;).

Δεν γνωρίζουμε αν τελικό τα κομματικά «μαγαζιά» θα αποσύρουν τους μειονοτικούς πρώην αστέρες τους. Χωρίς πάντως, να αμφισβητούμε το σωφρονιστικό – παιδαγωγικό χαρακτήρα μιας τέτοιας κίνησης, θεωρούμε πως το κυριότερο είναι να μην αντικατασταθούν με την ίδια μέθοδο επιλογής και με πρόσωπα του ίδιου τουρκοφιλικού κλίματος.

Για μας, που δεν θεωρούμε τα μέσα της περασμένης δεκαετίας περίπου… προϊστορία, τα παραδείγματα μιας μειονοτικής πολιτικής εκπροσώπησης μη ελεγχόμενης από ανατολάς υπάρχουν. Στην προ Σαδίκ εποχή η ελληνική πολιτεία και τα κόμματα κατάφερναν να κρατάνε, την πολιτική ζωή μακριά από τον έλεγχο της Άγκυρας. Οι –λιγοστοί – μουσουλμάνοι πολιτευτές που κρατάνε ακόμη και σήμερα μια σώφρονα και χαμηλών τόνων στάση, κατά κανόνα έχουν αναδειχθεί εκείνην ακριβώς την περίοδο. Από την εμφάνισή όμως του φασίστα που δίχασε οριστικά την τοπική κοινωνία θεωρείται περίπου υποχρέωση των κομμάτων (με ευθύνη και του κράτους) να τον υποκαθιστούν με πολιτικά υποκείμενα της ίδιας νοοτροπίας και εξάρτησης.

Είναι τόσο δύσκολο να βρεθούν σήμερα μουσουλμάνοι που θέλουν να πολιτευτούν χωρίς το… προξενόχαρτο; Είναι γνωστό ότι υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι και κάποιοι από αυτούς πρόσκεινται στα κόμματα που εκλέγουν μειονοτικούς υποψήφιους. Το θέμα είναι αν θα αποφασίσουν ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ. να θυσιάσουν από κοινού κάποιες εκατέρωθεν ψήφους για να απαλλαγούν από το σημερινό εκβιασμό. Κι όταν λέμε ΠΑΣΟΚ και Ν.Δ., εννοούμε πρώτιστα τα τοπικά τους υποκαταστήματα, γιατί συνήθως στο «κέντρο» δεν γνωρίζουν για την επιτόπια κατάσταση που μόνο γενικότητες και όσα κάποιοι «αρμόδιοι» διαμηνύουν.

Και τι τους εμποδίζει -θα ρωτούσε κάποιος αφελής-να το πράξουν; Ποιο είναι το κίνητρο για επιλογή υποψηφίων με προξενικό χρίσμα. Μα φυσικά η αίγλη της άνωθεν επίνευσης που θα ανοίξει το δρόμο μιας «γενικής αποδοχής» στη μουσουλμανική κοινότητα, ενδεχομένως από στόμα  σε στόμα, ίσως μέσω κάποιας συνέντευξης ή μιας ιδιαίτερης προβολής της υποψηφιότητας από τουρκικό δορυφορικό κανάλι την τελευταία στιγμή περίπτωση εκλογών 1996). Όταν, λοιπόν, έχεις «με το μέρος σου» ένα κεφάλαιο, ας πούμε, δέκα χιλιάδων ψήφων, το όποιο εθνικό πρόβλημα φαντάζει πολύ σχετικό και μακρινό, σε σχέση με το κομματικό που είναι χειροπιαστό, αριθμήσιμο κι επείγον.

Πριν από ένα χρόνο, παραμονές δημοτικών και νομαρχιακών εκλογών, ο Κώστας Ζουράρις σε συνέντευξή του στον «Αντιφωνητή» (17/9/98) έδινε με λιγόλογο μα εξαιρετικά καίριο τρόπο την όλη ιστορία των μειονοτικών υποψηφίων: «Όπως ζητάμε από τον εαυτό μας δήλωση νομιμοφροσύνης έναντι των αυτονοήτων της δημοκρατίας, έτσι ακριβώς το ζητάμε κι από αυτούς. Και για να είσαι νομιμόφρων έναντι της δημοκρατίας, όπως αυτή διαμορφώθηκε από τον ελληνικό πολιτισμό, άσχετα με το τουρκικό φρόνημα, που τους το αναγνωρίζω, ρητώς θα πρέπει να προβούν ως μετέχοντες του ελληνικού πολιτισμού στα αυτονόητα: Kαταδίκη της τουρκικής στρατοκρατίας για το θέμα των Κούρδων, για το δικαίωμα στην αυτονόμηση και ανεξαρτησία των λαών της Μικρασίας. Να απαιτήσουν σεβασμό του Πατριαρχείου και άρση οιασδήποτε αναμείξεως του τουρκικού κράτους (…) Έτσι, λοιπόν, όπως ζητάμε από τους εαυτούς μας νομιμοφροσύνη έναντι της Δημοκρατίας για νομιμοφροσύνη αυστηρότατα οργανωμένη, το ίδιο ζητάμε κι από αυτούς».

Αυτά τα αυτονόητα είναι που ποτέ δεν ακούγονται, διότι δυστυχώς το «αυτονόητο» είναι η πλήρης ταύτιση των μειονοτικών βουλευτών της Ελληνικής Βουλής με την επεκτατική γραμμή της τουρκικής στρατογραφειοκρατίας σε όλα ανεξαιρέτως τα θέματα. Μια ταύτιση που αποκρύπτεται επιμελώς από τους ίδιους αλλά και από τα ελλαδικά ΜΜΕ. Πότε μάθαμε τη θέση, επί παραδείγματι, του Κ. Γκαλίπ για το Κυπριακό; Πότε τοποθετήθηκε ο κ. Μουσταφά για το θέμα των 12 μιλίων ή ο κ. Ακίφογλου για τα Ίμια; Αντί αυτών οι δημοσιογραφούντες των αθηναϊκών φυλλάδων αρέσκονται σε γελοίες ερωτήσεις του τύπου: «Αν γίνει πόλεμος με ποιον θα είστε;» ή «νιώθετε Τούρκος ή Έλληνας;»

Έστω και τώρα τα «μεγάλα» κυρίως κόμματα οφείλουν να δείξουν στοιχειώδη σεβασμό στο γενικό συμφέρον της κοινωνίας και στους δημοκρατικούς θεσμούς. Να προωθήσουν από τη μουσουλμανική κοινωνία στα ψηφοδέλτιά τους ανθρώπους άξιους που έχουν αποδείξει τη δημοκρατική τους συνείδηση, που τολμούν να τοποθετηθούν ανοιχτά υπέρ των συμφερόντων της χώρας μας και που δεν έχουν καμία σχέση εξάρτησης με την οδό Ιώνων και τους γνωστούς της μηχανισμούς (επιτροπές, ψευτοσύλλογοι, διάφορα έντυπα). Ας γίνει μια σοβαρή απόπειρα τουλάχιστον, και από μια ενδεχόμενη αποτυχία της πάλι κάτι θα κερδίσουμε όλοι Μια ολόκληρη δεκαετία ομηρίας για την πολιτική ζωή της Θράκης είναι νομίζουμε υπεραρκετή.

1.  Για τον βουλευτή Μουσταφά Μουσταφά δεν φαίνεται κάτι τέτοιο πιθανό, καθότι γενικά απέφυγε να εκτεθεί και έχει γίνει πλέον το σύμβολο της μειονοτικής πολιτικής του Συνασπισμού και της υποτιθέμενης «γέφυρας» μεταξύ του ελληνικού και του τουρκικού λαού για τον ίδιο κομματικό χώρο. Φαίνεται πολύ απίθανο όλα όσα έχουν επενδυθεί πάνω του να πεταχθούν για οποιονδήποτε λόγο «εθνικού συμφέροντος».

Καραίσκος Κώστας,

«Άμυνα και Διπλωματία», τ. 105, Ιανουάριος 2000