Είχαμε αναφερθεί κι άλλοτε, με αφορμή ανάλογα μνημεία στη Βέρροια κι αλλού, κι επανερχόμαστε βλέποντας ότι η κοινή λογική απουσιάζει από τον σχετικό δημόσιο διάλογο. Δυστυχώς έχουμε απέναντί μας όχι μόνο τον κάθε ολιγόνοο ιδιώτη (που νομίζει ότι «γλείφοντας» τον Τούρκο αυτόχρημα θα γεμίσει παράδες) αλλά και το ίδιο το «ελληνικό» κράτος. Την πολιτική του τελευταίου ξεκαθάρισε (Φεβρ. 2013) η γ.γ. του Υπουργείου Πολιτισμού κ. Λίνα Μενδώνη μιλώντας για τα 25,5 εκατομμύρια ευρώ που δίνουμε από το ΕΣΠΑ για νέες αναστηλώσεις οθωμανικών μνημείων: «Η Ελλάδα έχει το προνόμιο να φιλοξενεί τον ανθρώπινο πολιτισμό σε μία αδιάρρηκτη συνέχεια, από την παλαιολιθική εποχή μέχρι τις μέρες μας. Έχει το προνόμιο να φιλοξενεί μνημεία μίας τεράστιας ποικιλίας και ενός ανυπολόγιστου πλούτου. Και τα οθωμανικά μνημεία αποτελούν ιστορικά τεκμήρια μιας εποχής. Οι όποιες αντιρρήσεις ακούγονται για τη φροντίδα και τη μέριμνα που η Πολιτεία, δια της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας δείχνει σε αυτά δεν λαμβάνουν υπόψη τους ούτε το διεθνές περιβάλλον, ούτε την ιστορική και αρχαιολογική ιδιαιτερότητα της χώρας. Όπως λέξεις παρεισέφρυσαν και αφομοιώθηκαν στην ελληνική γλώσσα υποδηλώνοντας την οθωμανική παρουσία, έτσι και τα αντίστοιχα αρχιτεκτονήματα διατηρήθηκαν, ενσωματώθηκαν και αφομοιώθηκαν στο ελληνικό τοπίο ως υπόμνηση μιας ιστορικής περιόδου του ελληνισμού. Υποχρέωσή μας και επιθυμία μας είναι να προστατεύσουμε εμείς οι ίδιοι τα οθωμανικά μνημεία της χώρας μας. Αυτό άλλωστε επιβάλλει και επιτάσσει το ισχύον θεσμικό πλαίσιο: την ισότιμη μεταχείριση των μνημείων. Με τον τρόπο αυτό ικανοποιείται μια από τις βασικές απαιτήσεις των σύγχρονων μορφών προστασίας και γίνεται σεβαστή η διαχρονική και «διαφορετική» διάσταση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Αυτό άλλωστε περιμένουμε και απαιτούμε να πράττει η γειτονική χώρα για τα χριστιανικά μνημεία που βρίσκονται στην επικράτειά της…».
Ξαναλέμε λοιπόν τη θέση του «Αντιφωνητή» επί των ανωτέρω: Για ποιάν «αδιάρρηκτη συνέχεια ανθρώπινου πολιτισμού» λέει η κ. Μενδώνη, αν όχι του ελληνικού πολιτισμού; Ποια είναι η σχέση του πολιτισμού αυτού με τα οθωμανικά μνημεία; Από πού κι ώς πού τα απομεινάρια οποιασδήποτε εποχής – πόσο μάλλον μιας εχθρικής κατάκτησης που ερήμωσε τον τόπο πληθυσμιακά, οικονομικά και πολιτισμικά – εντάσσονται αυτομάτως στα διατηρητέα μνημεία; Αυτή η επίσημη αντιμετώπιση δείχνει ότι αντιλαμβανόμαστε την ελληνική γη όχι ως γενέθλιο χώρο του ελληνισμού (αυτή ακριβώς είναι για μας η «ιστορική και αρχαιολογική ιδιαιτερότητα της χώρας») αλλά ως έναν χώρο διέλευσης διαφόρων λαών, που αφήσανε ισότιμες μεταξύ τους πολιτιστικές σφραγίδες – από κει απορρέει κι αυτό το απίστευτο περί «ισότιμης μεταχείρισης των μνημείων». Τα περί «διεθνούς περιβάλλοντος» είναι αφενός ένα πολιτικό ζήτημα κι αφετέρου ένα θέμα ανάγνωσής του, καθώς αυτό αλλάζει άρδην. Ειδικά η επίκληση των αντίστοιχων υποχρεώσεων της Τουρκίας για τα χριστιανικά μνημεία είναι ένα άνοστο ανέκδοτο. Πέρα από τις δύο πρόσφατες, προκλητικές μετατροπές βυζαντινών εκκλησιών σε τζαμιά (Αγία Σοφία Τραπεζούντος και Αγία Σοφία Νικομήδειας), δεν μπορεί να γίνει καμμία σύγκριση επειδή οι ελληνικές εκκλησίες δεν είναι τίποτε παραπάνω από πολιτιστικά μνημεία. ούτε απομεινάρια ιμπεριαλισμού αποτελούν, ούτε για εργαλεία μελλοντικής διείσδυσης τις προορίζουμε.
Κλείνοντας, θα …συμφωνήσουμε με την κ. Μενδώνη για την αντιστοιχία με την γλωσσική κληρονομιά που μας άφησε η Τουρκοκρατία: Όπως ακριβώς οι τούρκικες λέξεις που είχαν παρεισφρύσει στην ελληνική ξεπατώθηκαν σε σημείο σχεδόν εξαφάνισης (κανείς δεν λέει σήμερα χαζίρι, κοσάζω, ζαπτιές, οντάς, μουκατάς κτλ) με μια συντονισμένη, ενσυνείδητη εθνική προσπάθεια και απέμειναν μονάχα οι ελάχιστες λειτουργικές, έτσι οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε και τα -εκτός Θράκης- χτισμένα ίχνη της βαρβαρικής κυριαρχίας. Πλην ευαρίθμων εξαιρέσεων που ίσως γίνουν μουσεία ή κάτι παρεμφερές, όλα τ’ άλλα είναι για κατεδάφιση, αν θέλουμε να είμαστε πιστοί στο όραμα όσων αγωνίστηκαν για να ξαναγίνει Ελλάδα αυτός ο τόπος μετά από 4, 5 και 6 αιώνες σκλαβιάς. Εκτός κι αν εκτιμούμε ότι αναστηλώνοντας ένα τέμενος το οποίο έκτισε ο κατακτητής της τάδε πόλης, ευχαριστώντας τον Αλλάχ για τον θρίαμβό του (π.χ. το Φετιχιέ των Ιωαννίνων – φωτό), διασώζουμε την κληρονομιά των υπερασπιστών της, που τυγχάνουν και παππούδες μας.

Το ζήτημα της χρήσης της γλώσσας στα ΜΜΕ είναι βεβαίως τεράστιο και δυσανάλογο με τις θεωρητικές μου προϋποθέσεις αλλά και πέρα από τις προσωπικές μου προθέσεις. Θέλω απλώς με την ευκαιρία της αποψινής βραδιάς να μοιραστούμε μερικές σκέψεις που αφορμώνται από την εμπειρία μας στον δεκαπενθήμερο ΑΝΤΙΦΩΝΗΤΗ, ένα ιδιόρρυθμο έντυπο αδέσποτης γνώμης που βγάζουμε από δεκαετίας στην Κομοτηνή.

Αυτό που μας παρακίνησε αρχικά στην δημιουργία ενός εντύπου γνώμης ήταν η καταθλιπτική κυριαρχία των κατεστημένων ΜΜΕ στον δημόσιο βίο, τόσο των τοπικών όσο και των αθηναϊκών. Να ληφθεί εδώ υπ’ όψιν ότι μιλάμε για το 1998, εποχή της παντοδυναμίας του ψευδώνυμου εκσυγχρονισμού και της πολιτικής ορθότητας. Μέσα σε κείνες τις άθλιες συνθήκες, που εν πολλοίς βεβαίως διατηρούνται άθικτες, ξεκινήσαμε να ορθώσουμε από την περιφερειακή μας πόλη, την απολύτως ανυπόληπτη στον χώρο της παραγωγής λόγου, μια φωνή που θα λέει τα πράγματα με το όνομά τους και θα εκφράζει το δημόσιο αίσθημα, όσο τέλος πάντων από αυτό έχει απομείνει στις εποχές της ιδιώτευσης που ζούμε. Κανένας από την αρχική ομάδα δεν ήταν δημοσιογράφος, κανένας δεν υπήρξε μέλος οποιουδήποτε κόμματος αλλά όλοι μας είχαμε μια εμπειρία από τα κοινά και μας έπνιγε το αίσθημα πως ενώ ο βασιλιάς είναι όχι γυμνός αλλά ολοτσίτσιδος, ουδείς τολμούσε να το πει. Είτε επρόκειτο για τα τεκταινόμενα στο μειονοτικό ζήτημα της Θράκης – που είναι εξάλλου ένας προνομιακός χώρος της αρθρογραφίας μας – είτε για τα γεγονότα ελλαδικού ή και διεθνούς ενδιαφέροντος. Ο ρόλος του Τύπου, πέρα από τον βιοπορισμό που μπορεί να προσφέρει στους εμπλεκόμενους, ήταν για μας ξεκάθαρος: Είτε η συγκάλυψη της αλήθειας είτε η άσκηση ενός όχι και τόσο αξιοπρεπούς επαγγέλματος (συνυφασμένου κατά κανόνα με μορφές εκβιασμού: γράφω αυτό αν… ή δεν γράφω αυτό αν… ή το γράφω αλλιώς αν…).

Πριν προχωρήσω σε κάποια παραδείγματα, ας μου επιτραπεί μια περιγραφή σε αδρές γραμμές της κυρίαρχης ιδεολογίας των αφεντικών. Μετά την κατάρρευση του σοβιετικού μπλόκ, παίζουν πια σχεδόν χωρίς αντίπαλο. Όμως αυτό δεν τους αρκούσε, έπρεπε να διαλύσουν μαζί με τα απομεινάρια του κολλεκτιβισμού και κάθε αίσθημα συλλογικότητας. Τότε μόνο θα μπορούσαν να μοιραστούν ανενόχλητοι τον αμύθητο πλούτο που παράγει η νέα τεχνολογία και η ζαλισμένη ανθρωπότητα. Όταν καθένας άνθρωπος του πλανήτη δεν θα είναι πια παρά μια μονάδα παραγωγής και κατανάλωσης, δίχως ρίζες και δεσμούς με τον τόπο και την κοινωνία που τον ανέθρεψε, τότε η επικράτησή τους θα είναι απόλυτη. Έτσι μας προέκυψε η πολυπολιτισμικότητα και ο αντιεθνικισμός, η αγιοποίηση των μεταναστών και των μειονοτήτων, η κατασυκοφάντηση του παρελθόντος και των μεγάλων ενοποιητικών μορφών του, η αποδόμηση του εθνικού κράτους μέσω των ιδιωτικοποιήσεων και των ΜΚΟ κτλ κτλ.

            Ποια είναι τα κόλπα με τα οποία περνάνε εμμέσως από τα έντυπα ΜΜΕ όλα τούτα; Η επιλογή των ειδήσεων: Τι θα δημοσιευθεί και τι όχι. Είναι για παράδειγμα είδηση προς αναπαραγωγή η τάδε προκλητική δήλωση ενός μειονοτικού παράγοντα της Θράκης ή όχι; Ακόμη κι όταν είναι δεδομένο ένα γεγονός, γίνεται είδηση στην συνείδηση του κόσμου μονάχα αν νομιμοποιηθεί από τα κατεστημένα ΜΜΕ. Το γραψε καμμιά αθηνοφυλλάδα; Το έπαιξε κανένα από τα βοθροκάναλα; Αν ναι, καλώς. Αλλιώς είναι σαν να μην συνέβη. Η αποσπασματικότητά τους: Όταν θέλουμε συνδέουμε μια είδηση με άλλες συναφείς για να φωτιστεί το νόημά της, αλλιώς την αφήνουμε μετέωρη και χωρίς νόημα. Τι σημαίνει ότι είχαμε μια επίθεση αυτοκτονίας στην Ιερουσαλήμ; Μήπως αν παρετίθετο και η χθεσινή αεροπορική επιδρομή του Ισραήλ κατά αμάχων έδειχνε αλλιώς; Τι σημαίνει μια δολοφονία τριών αλλοδαπών από Αλβανό ένοπλο; Μήπως η παράθεση μερικών στατιστικών για την βαρειά εγκληματικότητα των Αλβανών θα έλεγε κάτι; Η διατύπωσή τους: Είναι το ίδιο να γράψεις ότι «δέκα άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους σε συγκρούσεις στο Ιράκ» και να γράψεις ότι «οι Κατοχικές Δυνάμεις των ΗΠΑ επιτέθηκαν και σκότωσαν δέκα Ιρακινούς, εκ των οποίων οι 8 ήταν άμαχοι»; Ποιες μαρτυρίες παραθέτεις στο άρθρο (εμπλεκομένων ή ουδέτερων) και τι διαλέγεις να προβάλεις από αυτές; Ποια είναι η τελευταία φράση του άρθρου που εντυπώνεται καλύτερα στον αναγνώστη; Η τιτλοφορία τους: Ως γνωστόν ο τίτλος ενός άρθρου είναι το παν για τις εντυπώσεις του αναγνώστη, πόσο μάλλον που οι περισσότεροι σταματάνε την ανάγνωση εκεί. Όταν λοιπόν επιγράφεις την πώληση του ΟΤΕ, για να πάμε σε κάτι επίκαιρο, με τη φράση «στρατηγική συμμαχία με την Ντόιτσε Τέλεκομ» κι όχι π.χ. «στους Γερμανούς ξεπουλήθηκε ο ΟΤΕ», προφανώς προωθείς την εκποίηση του δημόσιου πλούτου, ακόμη κι αν το κείμενο που ακολουθεί και τις δύο φορές δεν διαφέρει καθόλου. Οι συνοδευτικές φωτογραφίες: Μια ελκυστική φωτογραφία θα αναδείξει το κείμενο, η απουσία της το θάβει. Επίσης, για έναν κακό – τύπου Αχμαντινετζάντ – υπάρχουν μόνο φωτογραφίες με μορφασμούς, εκφράσεις κωμικές κτλ, ενώ για έναν καλό, έστω και διανοητικά καθυστερημένο σαν τον Μπους ή σήριαλ κίλερ σαν τον Μπλαίρ αυτό δεν το βλέπεις πουθενά. Η χρησιμοποιούμενη ορολογία: Ο Τσάβες είναι ένας «λαϊκιστής ηγέτης» ή ο «δημοφιλής πρόεδρος» της Βενεζουέλας; Η Χεζμπολά είναι μια «τρομοκρατική οργάνωση» ή «ο σωτήρας του Λιβάνου στον πόλεμο του 2006»; Το Ριζοσπαστικό Κόμμα της Σερβίας είναι «το μεγαλύτερο κόμμα» της χώρας ή «το αντιευρωπαϊκό» της κόμμα; Η ετερόκλητη παράθεσή τους: Το βλέπουμε πια παντού, ότι μια επικείμενη μεταγραφή ποδοσφαιρικής ομάδας ή μία ανακοίνωση γάμου δύο κινηματογραφικών αστέρων παρατίθεται δίπλα σε ένα νομοθέτημα που καταστρέφει χιλιάδες ζωές ή και σε έναν πόλεμο. Η κατάργηση οποιασδήποτε αξιολόγησης των ειδήσεων και διάκρισης σημαντικών και ασήμαντων, είναι το μεταμοντέρνο δόγμα της αγοραίας ισοτιμίας των πάντων και έχει εφαρμογή παντού, όχι μόνο στην ειδησεογραφία. Εφόσον, λέει, κάποιοι ενδιαφέρονται τόσο ζωηρά για τον Μιζαναβολικό ή τον Παναθλιακό «δεν μπορούμε να αγνοήσουμε τις προτιμήσεις τους»! Θυμάμαι χαρακτηριστικά την Χριστίνα Κουλούρη, η οποία είναι επικεφαλής της ομάδας συγγραφής βιβλίων ιστορίας κοινών για τους βαλκανικούς λαούς στο Κέντρο για την Δημοκρατία και τη Συμφιλίωση στη ΝΑ Ευρώπη, να μιλάει στην Κομοτηνή για τις πολλαπλές ταυτότητες καθενός μας (εθνική, θρησκευτική, σεξουαλική…) και να αναφέρεται στην οπαδική που μάλιστα «πολλοί δείχνουν να την θεωρούν επικρατέστερη όλων στη ζωή τους»! Πόσο βολική είναι η λοβοτομή των μαζών για όσους θέλουν να μας σαλαγάνε σαν πρόβατα, έ;

            Θα μπορούσαμε να μπούμε σε άπειρες λεπτομέρειες και σε μιαν απέραντη περιπτωσιολογία, αν αυτό θεωρούσαμε ότι θα είχε νόημα, όμως δεν το βλέπω σκόπιμο. Πώς αντιμετωπίζεται, θα αναρωτιόταν εύλογα κανείς, αυτή η κατάσταση; Πρώτα απ’ όλα, θα πρέπει να μας ενδιαφέρει; Ναι, απαντούμε εμείς, εφόσον θέλουμε να λογαριάζουμε τον εαυτό μας για ανθρώπους ζωντανούς και αξιοπρεπείς. Κι αυτό το τελευταίο, δυστυχώς, δεν είναι πια και τόσο αυτονόητο όπως ακούγεται. Αυτό που ζούμε στις μέρες μας είναι μια τεράστια παρακμή, μια προσχώρηση στη μοιρολατρεία και στο τίποτε. Δεν κατάλαβα, επειδή δηλαδή η επί χρόνια αριστερή πρωτοπορία της κοινωνίας παραιτήθηκε ενώπιον των αδιεξόδων της – ή και προσχώρησε στον αντίπαλό της – κι επειδή η καημένη η συντήρηση δεν γνωρίζει πια τι πρέπει να συντηρήσει και τι όχι, θα πάμε όλοι άκλαφτοι; Τον κόσμο ίσως δεν μπορούμε να τον αναποδογυρίσουμε, όμως και τους χαζούς δεν μπορούμε να τους παριστάνουμε. Την αλήθεια όλη δεν μπορούμε να τη γνωρίσουμε, όμως και τα χονδροειδή ψέμματα είμαστε σε θέση να τα αναγνωρίσουμε. Και πετάμε στα μούτρα των προσκυνημένων και των ανεγκέφαλων τη φωνή μας. Γράφοντας για τα πάντα, από την άκρη της Ελλάδος, με τρόπο ρηξικέλευθο, ώστε να ενδιαφέρει Έλληνες σε όλη την επικράτεια. Χρησιμοποιώντας λόγο πρωτότυπο και αιρετικό, κάποιες φορές αυτοσχεδιαστικό, ακόμη και εκφράσεις που σοκάρουν, χωρίς κανέναν σεβασμό στα ταμπού της σύγχρονης κοινωνίας, με όλη την ψυχή μας στο χαρτί. Η γραφή μας κατά κανόνα στο παραδοσιακό, το λεγόμενο πολυτονικό, σύστημα θέλει να δώσει μιαν ακόμη μαρτυρία πως επιμένουμε στο δικαίωμα της μνήμης, της αισθητικής μέριμνας, της γλωσσικής συνέχειας. Θα ξαναπούμε τις αιώνιες ανθρώπινες αλήθειες, θα ξαναδιαβάσουμε την ελληνική Ιστορία, θα ξαναβρούμε στην τρέχουσα πραγματικότητα τον καημό της Ρωμηοσύνης με τρόπο όμως νεωτερικό, αφού όλοι είμαστε παιδιά της εποχής μας. Καταφέραμε κάτι; Το αποτέλεσμα μέχρι σήμερα μας δικαίωσε πέρα από κάθε μας αισιόδοξη πρόβλεψη. Άλλοι μπορεί να τα κατάφερναν ακόμη καλύτερα, μακάρι να υπάρξουν κι εύχομαι οι Σέρρες να είναι ο τόπος μιας τέτοιας αυριανής προσπάθειας. Παραμένουμε μικροί; Ναι, αλλά κι ο σπόρος είναι μικρός, ωστόσο μπορεί να γεννήσει ένα θεόρατο δέντρο. Ή, για να ανατρέξουμε στη φωτογραφία που έχουμε επιλέξει για εισαγωγή στην ιστοσελίδα μας και που χρησιμοποιούμε συνήθως στα γενέθλιά μας – είναι μια θαυμάσια φωτογραφία από τη «Θυσία» του Ταρκόφσκι, με ένα παιδάκι ξαπλωμένο κάτω από ένα ξερό δέντρο που το ποτίζει – φυτέψαμε ένα δέντρο σε συνθήκες απαγορευτικές, κρυφοελπίζοντας σε μια θαυματουργή του άνθιση.