Πάνε πολλά χρόνια που τέτοιες ομιλίες με θέματα σαν το δικό μου έγιναν σε όλη την Ελλάδα αλλά με λύπη μου βλέπω ότι δυό δεκαετίες μετά είμαστε ακόμη στο σημείο μηδέν. Το θέμα μου είναι η ελληνική και η τουρκική στάση απέναντι στην πομάκικη ταυτότητα. Κι όταν λέω τουρκική στάση εννοώ τη στάση των ανθρώπων της Τουρκίας μέσα στην ελληνική Θράκη, μέσα στην πατρίδα μας. Γιατί – κι αυτό είναι το εξωφρενικό – το τουρκικό κράτος δίνει μέσα στην δική του επικράτεια πολύ περισσότερα δικαιώματα στους Πομάκους από όσα αφήνει να αναγνωριστούν για εμάς μέσα στην Ελλάδα!

Πρώτα πρώτα να θυμίσω ποια είναι η επίσημη γραμμή της Ελλάδας για το ζήτημα:  η χώρα μας δέχεται πως υπάρχει μόνο μια θρησκευτική μειονότητα στην Θράκη, με τρεις εθνοτικές ομάδες στο εσωτερικό της: τουρκογενείς, Πομάκους και Ρομά. Για την Τουρκία όλοι είμαστε Τούρκοι. Κι ενώ η πατρίδα μας λέει την αλήθεια, δεν κάνει σχεδόν τίποτε για να την αναδείξει ή για να υπερασπίσει την πραγματικότητα από τις πλαστογραφήσεις της άλλης πλευράς. Μόνοι μας οι Πομάκοι, κυρίως στον νομό Ξάνθης, προσπαθήσαμε να βρούμε βοήθειες από δω κι από κει, ώστε να καταγράψουμε τη γλώσσα μας, τα τραγούδια μας, τα παραμύθια μας, να διασώσουμε τις φορεσιές μας, τους χορούς μας, τις παραδόσεις μας. Όχι βέβαια όλοι οι Πομάκοι. Πολλοί έχουν ταυτιστεί με την τούρκικη πολιτική που μας θέλει όλους Τούρκους, τουλάχιστον στην συνείδηση αν όχι και στην καθημερινή γλώσσα. Άλλοι το κάνουν από συμφέρον και άλλοι γιατί δεν θέλουν φασαρίες. Ακόμα περισσότεροι είναι όσοι δεν εκφράζονται δημόσια για το θέμα αυτό. Και λίγοι είμαστε όσοι δηλώνουμε ανοιχτά την ρίζα μας και την ταυτότητά μας, πληρώνοντας συχνά ένα μεγάλο τίμημα. Αξίζει εδώ να πω ότι όταν πρωτοφτιάξαμε τον Σύλλογο Πομάκων νομού Ξάνθης, τα ονόματα όσων υπέγραφαν το καταστατικό μας μπήκαν σε όλα τα τζαμιά της περιοχής και στις τουρκόφωνες εφημερίδες. Οι πιέσεις στις μικρές κοινωνίες των χωριών για αυτούς που τους έλεγαν «πουλημένους» και άλλα παρόμοια ήταν αφόρητες, κάποιοι έσπασαν και απέσυραν τις υπογραφές τους, όμως ο Σύλλογος άντεξε κι έφτασε μέχρι σήμερα. Κι αφού δεν κατάφεραν να μας εξαφανίσουν οι άνθρωποι του τουρκικού Προξενείου της Κομοτηνής (αυτοί που κάθε μήνα παίρνουνε μισθό κανονικό για να κάνουν τη δουλειά της Άγκυρας), τώρα λένε απλώς ότι είμαστε μετρημένοι άνθρωποι όσοι δηλώνουμε Πομάκοι και αυτό δεν αλλάζει τον «τούρκικο χαρακτήρα της μειονότητας». Βέβαια δεν λένε τι νιώθουν πραγματικά οι άνθρωποι, τι ξέρουν βαθειά μέσα τους ότι είναι, άσχετα που φοβούνται να το πούνε δημοσίως, για να μην έχουν τα προβλήματα που είχαμε όλοι εμείς που ξεκινήσαμε κάποτε.

Σήμερα έχουν γίνει αρκετά πράγματα για το Πομάκικο θέμα, από ιδιωτικές πάντα πρωτοβουλίες, όμως πολύ περισσότερα περιμένουν ακόμα κάποιον να τα κάνει. Κι όταν λέμε κάποιον εννοούμε κάποιον δημόσιο φορέα, δίνω μερικά συγκεκριμένα παραδείγματα:

1)      Τα έθιμά μας έχουν όλα καλυφθεί με τούρκικο χρώμα και κανείς δεν τολμάει να πει μια λέξη. Άραγε γιατί όλα τα μουσουλμανικά πανηγύρια της Θράκης γίνονται στο βουνό, όπου πάντα κατοικούσαν οι Πομάκοι και κανένα δεν υπάρχει στον κάμπο, όπου ζει και πολύς περισσότερος κόσμος; Η απάντηση είναι απλή, είναι όλα κατάλοιπα του παραδοσιακού μας πολιτισμού, αφού εμείς έχουμε στο βουνό ρίζες που πάνε πολλούς αιώνες πίσω. Αντίθετα, οι Τούρκοι που ζούσανε πάντα στα πεδινά δεν έχουν τίποτε απολύτως, ίσως επειδή κι αυτοί ήρθαν σχετικά πρόσφατα, με τις μετακινήσεις των μουσουλμανικών πληθυσμών από τις βαλκανικές χώρες που απελευθερώνονταν τα τελευταία 100-150 χρόνια. Κι όμως, τώρα στα έθιμά μας και στα πανηγύρια μας εμείς είμαστε πια από έξω, οι διοργανωτές είναι Τούρκοι, έρχονται χορευτές, τραγουδίστριες, αγάδες, παλαιστές, ακόμη και θεατές από την Τουρκία. Πού είναι το τοπικό Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο να καταγράψει την πραγματικότητα, να ψάξει στο παρελθόν τι γινόταν, να πει την αλήθεια; Αν εξαιρέσεις δυο τρείς ανθρώπους κανένας δεν ασχολήθηκε μαζί μας, ούτε κι όταν έγιναν συγκεκριμένες προτάσεις, ακόμα και για χρηματοδότηση (θυμίζω την πρόταση του κ. Εμφιετζόγλου για την πομάκικη γλώσσα, όταν η προσφορά του για δεκαετή χρηματοδότηση ούτε καν συζητήθηκε!).

2)      Ο πολιτισμός και η γλώσσα μας δεν υπάρχουν για το ελληνικό κράτος πουθενά. Όλοι ακούμε τόσα χρόνια για την πολυπολιτισμικότητα και για τον «πλούτο της διαφοράς», όμως για μια μεγάλη ομάδα Ελλήνων πολιτών, για τους Πομάκους, αυτά είναι σαν να μην υπάρχουν. Μας διδάσκουν στα μειονοτικά σχολεία τουρκικά, στα δικαστήρια, στα νοσοκομεία και στις εκλογές έχει μεταφραστές στα τουρκικά και τώρα μάς ετοιμάζουν, λέει, και νηπιαγωγεία στα τουρκικά. Πού είναι η μητρική μας γλώσσα που την κατοχυρώνει και η Συνθήκη της Λωζάννης; Ακόμα και μια τοπική τηλεόραση που είχε ειδήσεις στα πομάκικα σταμάτησε και τώρα μεταδίδει ειδήσεις στα τουρκικά, όπως κάνει και το κρατικό ραδιόφωνο! Αξίζει εδώ να πούμε ότι η αλλαγή έγινε μετά από παρέμβαση του δημοτικού συμβουλίου Μύκης, του δήμου μας δηλαδή, στον ιδιωτικό τηλεοπτικό σταθμό! Ούτε και το αίτημα στην κρατική ΕΡΑ ποτέ απαντήθηκε, παρότι βλέπουμε ότι έχουν μπει δελτία ειδήσεων στα αραβικά για τους πρόσφυγες και μετανάστες που απλώς περνάνε από την Ελλάδα. Δηλαδή τόσες χιλιάδες μόνιμοι κάτοικοι της Θράκης δεν δικαιούνται να ακούσουν τη γλώσσα τους, παράλληλα με τα τουρκικά που υπάρχουν τόσα χρόνια;

3)      Είναι δεδομένο ότι μέσα στην μουσουλμανική κοινωνία οι Πομάκοι είμαστε οικονομικά και κοινωνικά πιο κάτω από τους τουρκογενείς. Αφού το ελληνικό κράτος εφαρμόζει πολιτικές θετικών διακρίσεων, όπως κάνει συνολικά με τα παιδιά της μειονότητας για τα ελληνικά Πανεπιστήμια, γιατί δεν κάνει κάτι συγκεκριμένο για μας; Γιατί δεν θεσπίζει μια προνομιακή μεταχείριση ειδικά για τους ορεσίβιους Πομάκους; Το μέτρο που πήρε πρόσφατα η Κυβέρνηση για δωρεάν δορυφορική σύνδεση με τα ελληνικά κανάλια, ενδιαφέρει κυρίως εμάς που ζούμε σε σημεία απομακρυσμένα. Χρειάζεται τέτοιον εξοπλισμό ο Τούρκος αστός στην Ξάνθη; Θα μπορούσε να δοθεί λοιπόν στον πομακικό πληθυσμό του ορεινού όγκου, έτσι, ονομαστικά. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση να φέρει ευρωπαϊκά προγράμματα ειδικά για εμάς, είτε για κατάρτιση – εκπαίδευση, είτε για τις υποδομές στα χωριά μας (δρόμοι, αντιπλημμυρικά, Internet…) που είναι πολύ πίσω. Επίσης ο Στρατός θα μπορούσε να μεταχειρίζεται κάπως ιδιαίτερα τα παιδιά των φτωχών Πομάκων που κατατάσσονται ή μετατίθενται, ώστε να διευκολύνεται και η επιβίωση των οικογενειών τους. Κτλ κτλ.

Κλείνοντας, θέλω να ευχαριστήσω για την πρόσκληση τους διοργανωτές, όλους εσάς για την προσοχή σας και όλους τους Θρακιώτες φίλους που μας βοήθησαν αυτά τα χρόνια να αντέξουμε την τουρκική πίεση και την ελληνική αδιαφορία. Εύχομαι την επόμενη φορά να μπορώ να ευχαριστήσω και κάποιους δημόσιους φορείς που θα έχουν κάνει κάτι από όσα είπα προηγουμένως. Σας ευχαριστώ και πάλι.

Εμινέ Μπουρουτζή, Σύλλογος Πομάκων ν. Ξάνθης

Αθήνα, 11-12-2016

Η δήλωση του αν. υπουργού Προστασίας του Πολίτη, Γ. Πανούση, για μελλοντική πρόσληψη αστυνομικών από μειονοτικές ομάδες άναψε φωτιές στη Θράκη. Η αναφορά του στους Πομάκους – όχι όμως και σε Τούρκους – προκάλεσε την αντίδραση μειονοτικών κύκλων που έβαλαν μπροστά τον βουλευτή Ροδόπης (Σύριζα) Αϊχάν Καραγιουσούφ να δηλώνει σε εκπομπή του «Τσινάρ FM» ότι «είναι μια πολύ άτυχη και λανθασμένη ανακοίνωση. Εάν μιλάς για μειονότητα, δεν υπάρχει νόημα να τις κομματιάζεις μία-μία και να τις ονοματοδοτείς. Σχετικά με αυτό το θέμα τον αναζήτησα, του είπα πως είναι μια λάθος δήλωση και ότι πρέπει το συντομότερο να διορθωθεί. Αυτό είναι κάτι που θα το θέσω και αύριο (17/2/2015) στην συνεδρίαση της κοινοβουλευτικής ομάδας».

Ήρθε μετά ο Πανελλήνιος Σύλλογος Πομάκων και η εφημερίδα «Ζαγάλισα» και καταδίκασαν τη στάση του βουλευτή: «Παρά το γεγονός ότι ο κ. Καραγιουσούφ είναι βουλευτής ενός αριστερού δημοκρατικού κόμματος, επέλεξε να συνταχθεί με τις πλέον σκοταδιστικές και ακροδεξιές αντιλήψεις μερίδας των μουσουλμάνων της Θράκης. Εξεδήλωσε την αντίθεσή του στη χρήση της λέξης Πομάκοι, σαν να μην υπάρχουν 40.000 Πομάκοι στην ελληνική Θράκη. Με τη στάση του συνεχίζει την πολιτική της πολιτισμικής και γλωσσικής μας γενοκτονίας, τη στιγμή που και ο ίδιος ο πρόεδρος της Τουρκίας Ταγίπ Ρετζέπ Ερντογάν, έχει κατ επανάληψιν αναγνωρίσει επισήμως (και ως πρωθυπουργός) τους Πομάκους της χώρας του.
Η ύπαρξή μας, χάρη στους πολυετείς και σκληρούς αγώνες του Πανελληνίου Συλλόγου Πομάκων και της εφημερίδας «Ζαγάλισα», έχει κατ’ επανάληψιν αναγνωρισθεί από διεθνείς οργανισμούς, από την Ευρωπαϊκή Ένωση και από τις ετήσιες αναφορές περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων του State Department.
Η στάση του κ. Καραγιουσούφ είναι ίδια με αυτή των Γκρίζων Λύκων αλλά και φορέων της ελληνικής πλευράς οι οποίοι μέχρι πριν λίγα χρόνια πολτοποιούσαν εκπαιδευτικά εγχειρίδια και πολιτισμικούς οδηγούς (πρώην νομαρχιών, αλλά και της Περιφέρειας Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης), επειδή ανέφεραν την απαγορευμένη λέξη: Πομάκοι.
Γιατί ο κ. Καραγιουσούφ δεν συμφιλιώνεται με την πραγματικότητα; Οι Πομάκοι, είναι συστατικό στοιχείο της ελληνικής Θράκης, με δικό τους ανεξάντλητο ιστορικό, λαογραφικό και γλωσσικό πλούτο.
Συγχαίρουμε τον υπουργό Γ. Πανούση για τις πρωτοβουλίες του και τον καλούμε να μην υπαναχωρήσει στις σκοταδιστικές και αντιδημοκρατικές αντιλήψεις. Ως πρώην πρύτανης του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, γνωρίζει την αλήθεια. Καλούμε την ελληνική κυβέρνηση και τον υπουργό Παιδείας Αριστείδη Μπαλτά, να αποσύρουν τον ρατσιστικό νόμο 3647/2008 (άρθρο 23), ο οποίος καθιερώνει ποσοστό 0,5% για την εισαγωγή μουσουλμανοπαίδων στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και ομαδοποιεί τους Πομάκους, εκόντες άκοντες, με τους άλλους μουσουλμάνους της Θράκης. Επιθυμούμε τον «εκδημοκρατισμό» του ποσοστού, αναδιαμορφώνοντάς το με τρόπο που να ανταποκρίνεται στην πληθυσμιακή και εθνοτική πραγματικότητα της ελληνικής Θράκης. Δηλαδή, να εισάγονται με την ποσόστωση 0,2% Πομάκοι, 0,2% Τουρκογενείς και 0,1% Ρομά», καταλήγει η ανακοίνωση.
Και δεν θα μπορούσε φυσικά να λείψει ο γνωστός επαγγελματίας Τούρκος Χαλίτ Χαμπίμπογλου που κάνει τον πρόεδρο της «Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Τούρκων Δ. Θράκης». Ο Χαλίτ μέμφεται την απουσία των Τούρκων από τις μειονότητες που θα εκπροσωπηθούν στην μικρή αστυνομική Βαβέλ που εξαγγέλθηκε (διατηρώ τα ελληνικά του κειμένου του, της 23/2/15):
‘’Τη δήλωση του κ. Πανούση Αναπληρωτή Υπουργό Προστασίας του Πολίτη περιγράφει ως μια ατυχία, κατά τις πρώτες ημέρες της διοίκησης και της κρατικής πολιτικής της χώρας που μιλά για την αλλαγή στην εξουσία ο ΣΥΡΙΖΑ οι δηλώσεις του Πανούση για μια σημαντική αλλαγή προορισμού στην αστυνομία αποκλείοντας την Τουρκική Μειονότητα τη θεωρούμε ως μια ατυχή και δυσάρεστη δήλωση. Ο ΣΥΡΙΖΑ αν θέλει να κάνει φιλικό και μια πραγματική αλλαγή στα δικαιώματα της μειονότητας πρώτα πρέπει αφήσει κατά μέρος τη σκέψη από χρόνια θεωρούμενη ως μη υπάρχουσα τη Τουρκική Μειονότητα της Δυτικής Θράκης πρέπει να δημιουργήσει ένα επίσημο μηχανισμό για διάλογο με την μειονότητα, για την ενθάρρυνση και την διασφάλιση της συμμετοχής της μειονότητας και των δικαιωμάτων σε κάθε τομέα της ζωής πριν θα πρέπει να ληφθούν τα αιτήματά της μειονότητας.’’
Πάρτε και κανέναν ελληνομαθή εκεί στο μαγαζί σας, ρέεεεεεεεεε!

Μετά τα πρώτα πλάνα στο χωριό και στο τέμενος, οι άνθρωποι θέλησαν να κάνουν μερικά γυρίσματα και στο μειονοτικό σχολείο. Βεβαίως εφόσον δεν είχαν την απαραίτητη άδεια αυτό δεν έπρεπε να γίνει αλλά κι αυτό που ακολούθησε ήταν εξωφρενικό. Κάπου 100 άνθρωποι μαζεύτηκαν μέσα σε λίγη ώρα, άντρες και γυναίκες (κάποιοι με ξύλα!) να σκυλοβρίζουν και να φτύνουν το συνεργείο, να επεμβαίνει η Αστυνομία και τελικά να γίνεται προβολή των γυρισμάτων στο καφενείο του χωριού και λογοκρισία κατά τα γούστα του καθενός – μέχρι και κείμενο τους έβαλαν να υπογράψουν! Πουθενά εισαγγελέας, πουθενά προστασία, πουθενά ελευθερία λόγου. Πώς να μην κατατρομάξουν οι άνθρωποι (οι γυναίκες έκλαιγαν) και πώς να μην δηλώνουν αργότερα ότι ένιωσαν να βρίσκονται σε χώρα αγρίων; Αυτή η άμεση προσφυγή στην βία ή την απειλή χρήσης της θυμίζει πανομοιότυπες περιπτώσεις που βλέπουμε συχνά στην Τουρκία.  Κι αν ακόμη δεχτούμε ότι ο Ιμάμ Αχμέτ του Πανελληνίου Συλλόγου Πομάκων ήταν επιθετικός ή προβόκαρε ορισμένους, είναι άλλο πράγμα τα λόγια ενός ανθρώπου κι άλλο η βία του όχλου.

  Και από πάνω έρχονται και οι ταγοί τους να τους συγχαρούν για την ψύχραιμη συμπεριφορά τους! Ο ιμάμης του χωριού Γιουκσέλ Ιμάμ μίλησε για «προβοκάτσια κατά του λαού των Θερμών και της Τουρκικής Μειονότητας της Δυτικής Θράκης». Ο δικηγόρος και πολιτευτής του ΠαΣοΚ Ιχσάν Κεχαγιά είπε πως «όλες οι μειονότητες έχουν μηχανισμούς αυτοπροστασίας. Εξαιτίας αυτού, το έθνος μας ως τμήμα του Τουρκικού έθνους είναι ιδιαίτερα δεμένο με τις πνευματικές θρησκευτικές και εθνικές του αξίες. Όταν γίνονται κάποιες σκόπιμες κινήσεις προκαλούνε μεγάλη αντίδραση. (…) Πραγματικά επιδιώκεται ο εμπαιγμός της εθνικής καταγωγής του κόσμου». Ο Δήμαρχος Μύκης Μουσταφά Αγκά παρομοίασε (ορθώς) το περιστατικό με κείνο του τηλεοπτικού συνεργείου στον Εχίνο προετών και έκρινε πως «ενδυναμώθηκε ο τουρκισμός». Ο κοινοτάρχης Θερμών Χασάν Ναζίρ διακήρυξε ότι «εδώ δεν είμαστε Πομάκοι. Όλοι μας είμαστε Τούρκοι» κτλ κτλ.

   Καταλαβαίνετε λοιπόν πού βρισκόμαστε, έτσι; Σε λίγο δεν θα επιτρέπεται η πρόσβαση στην περιοχή οιουδήποτε αμφισβητεί τον «τουρκισμό» των Πομάκων, επί ποινή λυντσαρίσματος. Μια νέα, κόκκινη μπάρα υψώνεται στην περιοχή, μπροστά στην οποία εκείνη η «επάρατος» του μετεμφυλιακού ελληνικού κράτους φαντάζει παιδικό παιχνίδι. Αλήθεια, δεν είδαμε διαμαρτυρίες των ψευτοανθρωπιστών και των δικαιωματολάγνων για το επεισόδιο, δεν άκουσαν την κ. Έφη Τσελίκα; Κι ο Εισαγγελέας τι λέει άραγε;

Ἡ ἐξέλιξη τῆς συζήτησης ἦταν ἕνας σπάνιος θρίαμβος γιά τίς ἑλληνικές θέσεις. Μάλιστα ὁ Βραζιλιάνος διπλωμάτης Ζοζέ Ἀουγκοῦστο Λίντγκρεν Ἄλβες, πού ἦταν ἐπικεφαλῆς τῆς Ἐπιτροπῆς, προέβη σέ κολακευτικότατα σχόλια γιά τήν ἑλληνική πολιτική καί τή στάση τῆς χώρας μας ἀπέναντι σέ κείνους πού τήν ἐγκαλοῦν γιά διάφορα ἀπίθανα: «Ὁ κ. Ἄλβες εὐχαρίστησε τήν ἑλληνική ἀντιπροσωπεία γιά τίς σοβαρές της ἀπαντήσεις. Τό βασικό του συμπέρασμα ἀπό τήν ὅλη συζήτηση ἦταν θετικό. Θεωρεῖ τίς ἀπαντήσεις πού δόθηκαν εἰλικρινεῖς καί σχεδόν 100% ἱκανοποιητικές». Χαρακτήρισε τίς κυβερνητικές μεταρρυθμίσεις σχετικά μέ τούς Ρομά, τούς Μουσουλμάνους καί τούς μετανάστες πολύ θετικές καί τόνισε ὅτι δέν ἔχει σημασία ἡ ἀναγνώριση μιᾶς μειονότητας ὡς τέτοιας ἤ ἄλλης, ὅσο τό ἄν τά μέλη της στεροῦνται κάποια ἀτομικά τους δικαιώματα.
Μουσουλμανική μειονότητα
Τί εἶπε ἡ ἑλληνική ἀντιπροσωπεία γιά τήν μουσουλμανική μειονότητα τῆς Θράκης; Ἀρχικά τό γνωστό, πώς ἀποτελεῖται ἀπό τρεῖς διαφορετικές ὁμάδες, δηλ. ἀπό Τούρκους, Ρομά καί Πομάκους. Μίλησε γιά τήν ἐλευθερία ἔκφρασης τῆς κουλτούρας καί τῆς ταυτότητάς τους καί γιά τίς ἐν ἐξελίξει προσπάθειες διδασκαλίας τῆς Πομακικῆς γλώσσας, κάτι πού ἄλλοι, μέσα στήν μουσουλμανική μειονότητα, δέν θέλουν κάτι τέτοιο (δέν τολμήσαμε νά τούς κατονομάσουμε). Σημείωσε ὅτι δέν εἶναι ἡ ἑλληνική κυβέρνηση πού προσπαθεῖ νά ἐπιβάλει μία (ἐθνική) ταυτότητα ἀλλά τό πλειοψηφικό στοιχεῖο τῆς μειονότητας. Γιά τό θέμα τῶν μουφτήδων, ὅπου περιέγραψε τήν κατάσταση, εἶπε ὅτι «οἱ ἑλληνικές Ἀρχές ἀναζητοῦν προσεκτικά πῶς νά βγοῦν ἀπό τήν σημερινή κατάσταση» (προοίμιο τῆς νέας ὑποχώρησης τοῦ ΥΠΕΞ μας;).
Ψευτομακεδονισμός
Ὁσο γιά τήν ψευτομακεδονική μειονότητα, ὁ εἰσηγητής τοῦ ΟΗΕ ἦταν ἀκόμη θετικότερος γιά τίς ἑλληνικές θέσεις. Ὁ κ. Alves εἶπε ὅτι γιά τό ζήτημα τῶν λεγόμενων «Σλάβων Μακεδόνων», ἀγνοοῦσε ὅτι ἀρνοῦνται τή σλαβική καταγωγή τους, μολονότι ὑπῆρξε πρεσβευτής στήν ΠΓΔΜ κι ἀναρωτήθηκε τί θά ἄλλαζε ἄν ἡ κοινότητα ἀναγνώριζε τόν «σλαβομακεδονικό» (κι ὄχι σκέτο «μακεδονικό») πολιτισμό της. «Δέν μπορῶ νά μήν πῶ ἕνα μεγάλο μπράβο στήν ἑλληνική ἀντιπροσωπεία πού ἐπιτέλους ἔδειξαν καί προπάντως ἐξήγησαν στόν κόσμο ὅτι οἱ Σκοπιανοί θέλουν νά σφετεριστοῦν τό ὄνομα, μή ἀποδεχόμενοι τόν Σλαβικό πολιτισμό τους», εἶπε χαρακτηριστικά.
Ἡ Δαμόκλειος Σύμβαση
Ἀναφορικά μέ τήν περίφημη «Σύμβαση – Πλαίσιο τοῦ Συμβουλίου τῆς Εὐρώπης γιά τήν προστασία τῶν Ἐθνικῶν Μειονοτήτων», πού εἶχε ψηφίσει ἡ κυβέρνηση Σημίτη ἀλλά ἡ χώρα μας δέν δείχνει πρόθυμη νά τήν κυρώσει, ἡ ἑλληνική ἀντιπροσωπεία ὀρθότατα τόνισε πώς «ἡ πολυσυλλεκτικότητα τῶν νομικῶν καί κοινωνικοπολιτικῶν περιστάσεων καί οἱ ἱστορικές παραδόσεις πού ἐπικρατοῦν σέ κάθε χώρα ἐπιβάλουν τήν κατά περίπτωση προσέγγιση καί ὄχι τήν «μία λύση γιά ὅλα» σέ ὅ,τι ἀφορᾶ τήν ἀντιμετώπιση ἐννοιῶν καί πρακτικῶν λύσεων». Στό σημεῖο αὐτό ὁ Βραζιλιάνος Εἰσηγητής εἶπε ὅτι «δέν μπορεῖ νά συμφωνήσει περισσότερο μέ τήν ἀπάντηση τῆς Ἑλλάδας»!
Διαπιστώσεις καί προτάσεις
Ἡ Ἐπιτροπή κατέθεσε ἐγγράφως τίς διαπιστώσεις καί προτάσεις της στίς 28 Αὐγούστου. Ἐκεῖ, ὡς συνήθως, τό πνεῦμα ἦταν πιό ἰσορροπημένο, προκειμένου νά μήν μείνει κανένας παραπονεμένος. Ἔτσι οἱ Τοῦρκοι κέρδισαν μία προτροπή πρός τή χώρα μας σέ ζητήματα μειονοτικῆς ἐκπαίδευσης καί μία γενικόλογη σύσταση γιά τά σωματεῖα τους. Ὅμως καί πάλι ἐπαινέθηκε ἡ ἑλληνική τοποθέτηση (εἰλικρινής, δημιουργική, ποιοτική) καί ἡ πρόοδος (σέ 5 σημεῖα), ἐνῶ ἡ 9η παράγραφος ἔχει ἐξαιρετικό ἐνδιαφέρον γιά μᾶς: «The Committee notes that the Muslim minority of Western Thrace is composed of Turkish, Pomak and Roma ethnic groups, and that the Government wishes to ensure their right to use their own languages. The Committee asks the State party to include in its next report information on measures taken to protect the human rights of these groups and their right to identity.» Δηλαδή «Ἡ Ἐπιτροπή σημειώνει ὅτι ἡ Μουσουλμανική μειονότητα τῆς Δυτικῆς Θράκης ἀποτελεῖται ἀπό τίς ἐθνικές ὁμάδες τῶν Τούρκων, τῶν Πομάκων καί τῶν Ρομά και ὅτι ἡ Κυβέρνηση θέλει νά διασφαλίσει τό δικαίωμά τους νά χρησιμοποιοῦν τίς γλῶσσες τους. Ἡ Ἐπιτροπή ζητᾶ ἀπό τό Κράτος – μέρος (τήν Ἑλλάδα) νά συμπεριλάβει στήν ἑπόμενη  ἀναφορά της πληροφορίες γιά τά μέτρα πού ἔλαβε γιά τήν προστασία τῶν ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων αὐτῶν τῶν ὁμάδων καί τοῦ δικαιώματος στήν ταυτότητά τους»!!! Τί μεγαλύτερη δικαίωση γιά ὅσους παλέψαμε ἐπί χρόνια στήν κατεύθυνση αὐτή; Νά δοῦμε τώρα τά ἔργα τῆς πολιτείας ὑπέρ τῶν Πομάκων καί τῶν Ρομά…

Οι πράκτορες  του τουρκισμού δεν αφήνουν αναπάντητες πρωτοβουλίες που φέρνουν στην πολιτική ατζέντα ζητήματα «απαγορευμένα». Έτσι, δεν αρκέστηκαν σε μία καταδικαστική ανακοίνωση της Συμβουλευτικής Επιτροπής, αλλά σε μία επίδειξη απύθμενου θράσσους, οι δύο μειονοτικοί βουλευτές του ΠαΣοΚ Χατζηοσμάν και Μάντατζη επισκέφθηκαν τον τ. πρόεδρο της Βουλής στις 15 Ιουλίου για να τον απειλήσουν ότι είτε θα τους ρωτά πριν μιλήσει για το μειονοτικό είτε θα κάνουν το μαγαζί λαμπόγυαλο! Προσέξτε αποσπάσματα από το σχετικό δημοσίευμα της «Μιλλέτ» (16-7-09) με τίτλο «Οι βουλευτές της μειονότητας είπαν ΟΧΙ στις προσπάθειες διάσπασης»:
    Οι Αχμέτ Χατζιοσμάν και Τσετίν Μάντατζη μετέφεραν στον Κακλαμάνη αυτοπροσώπως την αντίδραση και την ευαισθησία της μειονότητας στο σχετικό θέμα. (…) Πέντε μέλη του Νομαρχιακού Συμβουλίου του ΠΑΣΟΚ* υποστήριξαν πλήρως τις προσπάθειες των δυο βουλευτών μας. Οι δύο βουλευτές σε δηλώσεις τους στην εφημερίδα είπαν: ¨Μας στενοχώρησε κι εμάς και την μειονότητα το περιεχόμενο της επερώτησης που πληγώνει την μειονότητα και που κατέθεσε στη Βουλή ο τ. πρόεδρος του Ελληνικού Κοινοβουλίου Απόστολος Κακλαμάνης. Πρόσθεσαν δε ότι όλοι θα πρέπει να ξέρουν πως τα στοιχεία που αναφέρονται στην ατυχή επερώτηση είναι παραπλανητικά και δεν ανταποκρίνονται στην αλήθεια.

Χατζηοσμάν: – Σκεφτείτε τις ψήφους!
(…) Ο Αχμέτ Χατζιοσμάν είπε για τα όσα συζήτησαν με τον Κακλαμάνη: «Στις 15-7-09 επισκεφτήκαμε τον Κακλαμάνη στο γραφείο του στη Βουλή με τον φίλο μου τον βουλευτή Τσετίν Μάντατζη και του δηλώσαμε ότι είναι άτοπες, ατυχείς και εξωπραγματικές οι δηλώσεις σχετικά με την περιοχή μας στην σχετική επερώτηση και ότι έχει απογοητευτεί και έχει στεναχωρηθεί η μειονότητα μας. Του δηλώσαμε ότι δεν έπρεπε να ήταν αυτή η ανταπόκριση στην εμπιστοσύνη που δείχνει η μειονότητα μας στο κόμμα μέσω των δυο μειονοτικών βουλευτών. Του μεταφέραμε ότι θα προκαλέσουν ζημιά παρά όφελος τέτοιου είδους δηλώσεις ύστερα από την εύνοια που έδειξε η μειονότητα στο κόμμα ειδικότερα στις ευρωεκλογές. Του μεταφέραμε ποια είναι η πραγματική κατάσταση που επικρατεί στην περιοχή και στην μειονότητα μας και τα προβλήματα που έχουμε σχετικά με την ταυτότητα της μειονότητας μας και τα προβλήματα που έχουμε στο μειονοτικό εκπαιδευτικό σύστημα. Του εκφράσαμε λεπτομερώς τα λάθη που έχουν γίνει μέχρι σήμερα πάνω σε αυτά τα θέματα και το τι πρέπει να γίνει στο εξής.»

Μάντατζη: Απειλεί με ταραχές!
Ο Τσετίν Μάντατζη μας δήλωσε: “…Προειδοποιήσαμε τον Κακλαμάνη και του είπαμε ότι θα είναι προς όφελος όλων αν ρωτηθεί η γνώμη μας για τις επερωτήσεις που αφορούν την περιοχή μας και ότι σε αντίθετη περίπτωση θα χαλάσει η γαλήνη στην περιοχή, θα αποδυναμωθούν οι δυνατότητες συνεργασίας και θα πάθει ζημιά η ειρηνική ατμόσφαιρα που επικρατεί.» Το να βγαίνουν κάποια άτομα από την μειονότητα και να προσδιορίζουν μια διαφορετική ταυτότητα για τον εαυτό τους, είναι δημοκρατικό τους δικαίωμα. Του είπαμε όμως, το να προσδιορίζουν κάποια άτομα μια διαφορετική ταυτότητα για τον εαυτό τους, δεν καταργεί την πραγματικότητα του ότι η συντριπτική πλειοψηφία της Μειονότητας μας αυτοπροσδιορίζονται ως Τούρκοι και έχουν τουρκική συνείδηση, με λίγα λόγια ότι η μειονότητα μας είναι τουρκική. Επίσης, τους ρωτήσαμε, γιατί δεν δείχνει και για την ΤΕΞ, που έχει πάνω από 4000 μέλη, την ίδια ευαισθησία που δείχνει για τους συλλόγους που ίδρυσαν μερικά άτομα. Οι απόψεις που εκφέρονται στην επερώτηση του Κακλαμάνη δεν είναι οι επίσημες του κόμματος. Είναι προϊόν προσπαθειών που προέκυψαν ύστερα από την παραπληροφόρηση και λανθασμένη καθοδήγηση των γνωστών δυνάμεων και πολιτικών της περιοχής μας, που ελπίζουν να αποκομίσουν οφέλη από την πόλωση που θα υπάρξει στην περιοχή μας».
Ο Μάντατζη δήλωσε ότι ελπίζει πως από δω και στο εξής τα αρμόδια άτομα θα είναι πιο προσεκτικοί και θα σέβονται τις αρχές της μειονότητας όταν πρόκειται να κάνουν εργασίες και δηλώσεις σχετικά με την περιοχή μας και σημείωσε: «Αν συνεχιστούν οι ίδιες στάσεις και κινήσεις, όπως είπα και στον Κακλαμάνη, πρέπει να είναι έτοιμοι να δεχτούνε και τα πολιτικά αποτελέσματα που θα φέρουν αυτές.» Ο Μάντατζη ανέφερε πως ιδιαίτερα ως βουλευτής Ξάνθης, και σαν υποχρέωση έναντι στους 16.000 Τούρκους της Ξάνθης που τον ψήφισαν, δηλώνει πως θα πρέπει να είναι σίγουροι πως δεν θα επιτρέψει να περάσουν τέτοιες προβοκατόρικες καταστάσεις οι οποίες πληγώνουν την μειονότητα.»
    Κάπως έτσι λοιπόν αγαπητοί αναγνώστες προωθούνται στη Θράκη οι πολιτικοί στόχοι της Τουρκίας. Οι απόπειρες αντίδρασης χαρακτηρίζονται ολισθήματα («η ερώτηση δεν εκφράζει την επίσημη άποψη του ΠΑΣΟΚ», λέει το δημοσίευμα) και οι έντιμοι άνθρωποι που τις αναλαμβάνουν δέχονται τις ρετσινιές από τους φασίζοντες μηχανισμούς της Άγκυρας («μια εθνικιστική και αντιτουρκική μερίδα μέσα στο ΠαΣοΚ»).
   Να το πάρουμε όλοι είδηση: Ή θ’ ανοίξουμε τώρα όλοι το στόμα μας ή αργότερα …κάτι άλλο.

* Γκιουλμπεγιάζ Καραχασάν, Ιρφάν Χατζίγκενε, Τζελαλεττίν Ντουλγκέρ, Ορχάν Σαλίχογλου, Ιρφάν Οζούν

Ἡ πρόσφατη ἀνακοίνωση τῆς «Συµβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Τουρκικῆς Μειονότητας Δυτικῆς Θράκης» (21-5-09) συνόψισε ἁπλῶς τά τουρκικά αἰτήµατα καί ὑπενθύµισε τόν ρόλο τῶν µειονοτικῶν ταγῶν στό γίγνεσθαι τῆς κοινωνίας. Ἐλάχιστα σηµεῖα της µόνο ἀξίζουν µιά ξεχωριστή µνεία – κι αὐτό θά κάνουµε.

Κατ’ ἀρχήν ἡ Σ.Ε. ἐπικαλεῖται τίς διάφορες ἐκθέσεις πού δηµοσιεύονται διεθνῶς καί ἀφοροῦν τήν κατάσταση τῆς µουσουλµανικῆς κοινωνίας στή Θράκη (ἔκθεση Hammarberg, ἔκθεση Hunault, ἔκθεση τοῦ State Department, ἔκθεση McDougall…). Βεβαίως, κι ἐπειδή δέν τή συµφέρουν ὅλα ὅσα γράφονται στίς ἐκθέσεις αὐτές, σπεύδει νά σχετικοποιήσει τήν ἀξία τους ἀφοῦ «δέν ἀντικατοπτρίζουν µέ ὅλες τίς διαστάσεις τά προβλήµατα τῆς Τουρκικῆς Μειονότητας Δυτικῆς Θράκης καί περιέχουν ἐλλιπεῖς ἀξιολογήσεις». Ποιές διαστάσεις τῶν προβληµάτων δέν ἔπιασαν οἱ ἐκθέσεις αὐτές, πού στήν πλειοψηφία τους υἱοθετοῦν τό σύνολο σχεδόν τῶν τουρκικῶν αἰτηµάτων, καθώς εἶναι ἐνταγµένες στό πνεῦµα τῆς µειονοτολαγνείας; Μά …τόν ἑνιαῖο τουρκικό χαρακτήρα! Αὐτό εἶναι τό κύριο πρόβληµα τῆς Ἄγκυρας κι αὐτό εἶναι τό µόνο πού δέν ἔχει ἀκόµη βάλει σέ ρότα λύσης καί νοµιµοποίησης.

Αἰτηµατολόγιο πού ἐµπλουτίζεται

Δέν θά ἀναφερθοῦµε ἀναλυτικά στά τουρκικά αἰτήµατα, γιά νά µήν σᾶς κουράζουµε καί ταλαιπωροῦµε τό στοµάχι σας µέ τήν ἀναίδεια τῶν συντακτῶν. Μουφτήδες, ἰµάµηδες, βακούφια, τουρκική ἐκπαίδευση, ἀναδροµική ἀπόδοση ἰθαγένειας καί τίτλων ἰδιοκτησίας… Ὑπάρχουν ὡστόσο καί κάποια ζητήµατα πού θέτουν καί ἔχουν κάποιο δίκιο: Τό ὅριο τοῦ 3% γιά τήν εἴσοδο στήν ἑλληνική Βουλή, π.χ., τό θεωροῦµε δίκαιο νά καταργηθεῖ, ἀφοῦ καί τήν πολιτική ἐκπροσώπηση συνολικά στή χώρα παρεµποδίζει καί τήν ἀπόδοση βουλευτικῆς ἰδιότητας σέ ἀνθρώπους τῆς Ἄγκυρας δέν παρεµποδίζει (καθώς οἱ τελευταῖοι ἐκλέγονται µέ τήν συµπερίληψή τους στά ἑλληνικά κόµµατα). Ἐπίσης ἀντιδροῦν στήν κατάργηση τῆς Σαρίας (τῶν ἱεροδικαστικῶν ἁρµοδιοτήτων τῶν µουφτήδων, δηλαδή), κάτι πού εἶναι λογικό, ἄσχετα πού ἡ δική τους λογική εἶναι «νά παραµείνουν οἱ ἁρµοδιότητες ἀλλά νά τίς ἀσκοῦν οἱ δικοί µας µουφτήδες».

Ἀπό κεῖ καί πέρα ἐγείρουν ἀνοιχτά ζήτηµα Τούρκων τῆς Δωδεκανήσου: «Πρέπει νά ἀναγνωρισθεῖ τό µειονοτικό καθεστώς τῶν ὁµοεθνῶν µας στή Ρόδο καί στήν Κῶ καί πρέπει νά τούς ἀποδοθοῦν τά δικαιώµατά τους», ὅπως ἄλλωστε τό ἐπισηµαίναµε ἀπό καιρό ὡς διαφαινόµενη ἐξέλιξη.

Τό µόνο τους πρόβληµα

Ταυτόχρονα λένε καί τόν καηµό τους γιά τίς προσπάθειες Ποµάκων καί Ροµά πού διαφοροποιοῦνται ἀπό τήν τουρκική πλειοψηφία: «Σέ κάποιες ἐκθέσεις σηµειώνεται πώς κάποιες ὁµάδες ἐντός τῆς µειονότητας αἰσθάνονται καταπιεσµένοι καί ὑπό ἀπειλή. Ἡ Τουρκική Μειονότητα τῆς Δυτικῆς Θράκης εἶναι µία καί µοναδική µειονότητα, τό καθεστώς τῆς ὁποίας ἔχει καθοριστεῖ ἐκτός ἀπό τήν συνθήκη τῆς Λωζάννης καί µέ διάφορες διεθνεῖς συµβάσεις. Δέν ἀντικατοπτρίζουν τήν πραγµατικότητα οἱ δηλώσεις καί οἱ στάσεις κατά τῆς µειονότητας, µερικῶν ὁµάδων πού προέρχονται ἀπό τόν χῶρο τῆς µειονότητας καί ἐνεργοῦν µέ µοναδικό γνώµονα τό συµφέρον τους. Ἡ Συµβουλευτική Ἐπιτροπή Τουρκικῆς Μειονότητας Δυτικῆς Θράκης εἶναι ἀνοιχτή γιά κάθε µέλος τῆς µειονότητας πού θέλει νά ἀναζητήσει τό δίκιο του».

Ἀντιλαµβάνεστε λοιπόν τί πρόβληµα ἔχουν πιά οἱ προξενάνθρωποι µέ τίς ποµάκικες καί τσιγγάνικες πρωτοβουλίες. Γιά νά φτάσουν στό σηµεῖο νά ξεµπροστιάζονται ἐνώπιον ὅλων ὡς καθαροί ρατσιστές (ὅπως δηλαδή καί πραγµατικά εἶναι), σηµαίνει ὅτι τό τούρκικο φέσι δέν εἶναι καί πολύ τῆς µόδας ἐσχάτως.

Παράγραφος – καταπέλτης τοῦ κ. Ὑνώ (Συµβούλιο τῆς Εὐρώπης)

Πρός ἐπίρρωσιν δέ τῆς ἀνωτέρω ἐκτίµησης παραθέτουµε σέ δική µας µετάφραση µία σηµαντικότατη παράγραφο (σελ. 22) ἀπό τήν ἀναφορά τοῦ Γάλλου δικαστῆ Μισέλ Ὑνώ, ὁ ὁποῖος πέρυσι τέτοια ἐποχή ἐπισκέφθηκε τήν Κοµοτηνή ἐκ µέρους τοῦ Συµβουλίου τῆς Εὐρώπης καί εἴχαµε µαζί του µία γόνιµη συζήτηση.

«Ὁ ἀπεσταλµένος (τῆς Ἐπιτροπῆς Νοµικῶν Ὑποθέσεων καί Ἀνθρωπίνων Δικαιωµάτων στήν Κοινοβουλευτική Συνέλευση τοῦ Συµβουλίου τῆς Εὐρώπης) θά ἤθελε νά προβεῖ σέ µία εἰσαγωγική παρατήρηση. Σηµείωσε ὅτι ἡ µουσουλµανική µειονότητα στή Θράκη δέν εἶναι ἐθνικά ὁµογενής. Ἡ ἐθνικά τουρκική µουσουλµανική µειονότητα ἀποτελεῖ τήν µεγαλύτερη µερίδα τῆς µειονότητας καί, σύµφωνα µέ δηλώσεις πού συγκέντρωσε ὁ συντάκτης τῆς ἔκθεσης, µέλη τῆς µουσουλµανικῆς µειονότητας πού θεωροῦν τούς ἑαυτούς τους Ποµάκους ἤ Ροµά ἔχουν γίνει ἀποδέκτες προσπαθειῶν βίαιης ἐνσωµάτωσης στήν τουρκική µερίδα τῆς µειονότητας. Μερικοί ἰσχυρίστηκαν ἀκόµη πώς ἔλαβαν ἀπειλές. Εἶναι κορυφαία εἰρωνεία ὅτι ἡ πλειοψηφία µέσα στή µειονότητα µπορεῖ νά θεωρηθεῖ ἀπό κάποιους ὡς ἀπειλή γιά τή µειονότητα µέσα στή µειονότητα, ὅµως αὐτή εἶναι ἡ πραγµατικότητα. Μερικοί ἄνθρωποι στούς ὁποίους µίλησε ὁ συντάκτης τῆς ἔκθεσης, µέλη τοῦ τουρκικοῦ κλάδου τῆς µειονότητας, ἔδειξαν νά θεωροῦν γελοῖο τό ὅτι Ποµάκοι καί Ροµά µποροῦσαν νά ἰσχυριστοῦν ὅτι δέν εἶναι ἐθνικά Τοῦρκοι. Ὡστόσο, ἐνῷ ὅλοι µιλοῦν τουρκικά (ἐν µέρει κι ἐπειδή ἔχουν πάει σέ δίγλωσσα µειονοτικά σχολεῖα µέ διδασκαλία στά τουρκικά), οἱ Ποµάκοι καί µία µερίδα τῶν Ροµά (περίπου 25%) µιλοῦν καί τίς δικές τους γλῶσσες».

Ποιός ἀσχολεῖται;

Ἔτσι λοιπόν ἡ πραγµατικότητα πού καταγγέλουµε ἀπό χρόνια στό ἀνά χείρας ἔντυπο γίνεται ἀντιληπτή ἀπό ἕναν ξένο πού κάθε ἄλλο παρά µεροληπτικός ὑπέρ τῆς Ἑλλάδος µπορεῖ νά χαρακτηριστεῖ (βλ. καί τίς τοποθετήσεις του σέ ἄλλα σηµεῖα τῆς ἔκθεσής του). Ποιός δέν δείχνει νά ἔχει πάρει εἴδηση τοῦ τί συµβαίνει; Ἡ πολιτική ἡγεσία τῆς Θράκης (κυρίως ἡ αὐτοδιοικητική µέ τήν πονηρή της ἀφωνία) µά καί ἡ πλειονοτική της κοινωνία. Μέ τήν ἐξαίρεση τῶν φίλων καί τῶν ἀναγνωστῶν µας, ἄντε καί καµµιά δεκαριά ἀκόµη πού δέν γνωριζόµαστε, στό σύνολό τους οἱ περικλεεῖς συνέλληνές µας εἴτε πραγµατεύονται τά περί τό ὑπογάστριο ἐνδιαφέροντά τους (τσέπη, αἰδοῖο) εἴτε πειραµατίζονται στήν διά τοῦ πλαστικοῦ ἀναδευτῆρος ἀποτελεσµατικότερη ἀνάµιξη ἀφροῦ καί ὑγροῦ στό φραπόγαλό τους. Εὐχόµαστε ἡ ἀναπόδραστη περίσπασή τους κάποια µέρα ἀπό τίς εὐγενεῖς αὐτές ἐνασχολήσεις τους νά µήν εἶναι ἰδιαιτέρως ἐπώδυνη…

Κ.Κ.

Αἰτηµατολόγιο πού ἐµπλουτίζεται

Δέν θά ἀναφερθοῦµε ἀναλυτικά στά τουρκικά αἰτήµατα, γιά νά µήν σᾶς κουράζουµε καί ταλαιπωροῦµε τό στοµάχι σας µέ τήν ἀναίδεια τῶν συντακτῶν. Μουφτήδες, ἰµάµηδες, βακούφια, τουρκική ἐκπαίδευση, ἀναδροµική ἀπόδοση ἰθαγένειας καί τίτλων ἰδιοκτησίας… Ὑπάρχουν ὡστόσο καί κάποια ζητήµατα πού θέτουν καί ἔχουν κάποιο δίκιο: Τό ὅριο τοῦ 3% γιά τήν εἴσοδο στήν ἑλληνική Βουλή, π.χ., τό θεωροῦµε δίκαιο νά καταργηθεῖ, ἀφοῦ καί τήν πολιτική ἐκπροσώπηση συνολικά στή χώρα παρεµποδίζει καί τήν ἀπόδοση βουλευτικῆς ἰδιότητας σέ ἀνθρώπους τῆς Ἄγκυρας δέν παρεµποδίζει (καθώς οἱ τελευταῖοι ἐκλέγονται µέ τήν συµπερίληψή τους στά ἑλληνικά κόµµατα). Ἐπίσης ἀντιδροῦν στήν κατάργηση τῆς Σαρίας (τῶν ἱεροδικαστικῶν ἁρµοδιοτήτων τῶν µουφτήδων, δηλαδή), κάτι πού εἶναι λογικό, ἄσχετα πού ἡ δική τους λογική εἶναι «νά παραµείνουν οἱ ἁρµοδιότητες ἀλλά νά τίς ἀσκοῦν οἱ δικοί µας µουφτήδες».

Ἀπό κεῖ καί πέρα ἐγείρουν ἀνοιχτά ζήτηµα Τούρκων τῆς Δωδεκανήσου: «Πρέπει νά ἀναγνωρισθεῖ τό µειονοτικό καθεστώς τῶν ὁµοεθνῶν µας στή Ρόδο καί στήν Κῶ καί πρέπει νά τούς ἀποδοθοῦν τά δικαιώµατά τους», ὅπως ἄλλωστε τό ἐπισηµαίναµε ἀπό καιρό ὡς διαφαινόµενη ἐξέλιξη.

Τό µόνο τους πρόβληµα

Ταυτόχρονα λένε καί τόν καηµό τους γιά τίς προσπάθειες Ποµάκων καί Ροµά πού διαφοροποιοῦνται ἀπό τήν τουρκική πλειοψηφία: «Σέ κάποιες ἐκθέσεις σηµειώνεται πώς κάποιες ὁµάδες ἐντός τῆς µειονότητας αἰσθάνονται καταπιεσµένοι καί ὑπό ἀπειλή. Ἡ Τουρκική Μειονότητα τῆς Δυτικῆς Θράκης εἶναι µία καί µοναδική µειονότητα, τό καθεστώς τῆς ὁποίας ἔχει καθοριστεῖ ἐκτός ἀπό τήν συνθήκη τῆς Λωζάννης καί µέ διάφορες διεθνεῖς συµβάσεις. Δέν ἀντικατοπτρίζουν τήν πραγµατικότητα οἱ δηλώσεις καί οἱ στάσεις κατά τῆς µειονότητας, µερικῶν ὁµάδων πού προέρχονται ἀπό τόν χῶρο τῆς µειονότητας καί ἐνεργοῦν µέ µοναδικό γνώµονα τό συµφέρον τους. Ἡ Συµβουλευτική Ἐπιτροπή Τουρκικῆς Μειονότητας Δυτικῆς Θράκης εἶναι ἀνοιχτή γιά κάθε µέλος τῆς µειονότητας πού θέλει νά ἀναζητήσει τό δίκιο του».

Ἀντιλαµβάνεστε λοιπόν τί πρόβληµα ἔχουν πιά οἱ προξενάνθρωποι µέ τίς ποµάκικες καί τσιγγάνικες πρωτοβουλίες. Γιά νά φτάσουν στό σηµεῖο νά ξεµπροστιάζονται ἐνώπιον ὅλων ὡς καθαροί ρατσιστές (ὅπως δηλαδή καί πραγµατικά εἶναι), σηµαίνει ὅτι τό τούρκικο φέσι δέν εἶναι καί πολύ τῆς µόδας ἐσχάτως.

Παράγραφος – καταπέλτης τοῦ κ. Ὑνώ (Συµβούλιο τῆς Εὐρώπης)

Πρός ἐπίρρωσιν δέ τῆς ἀνωτέρω ἐκτίµησης παραθέτουµε σέ δική µας µετάφραση µία σηµαντικότατη παράγραφο (σελ. 22) ἀπό τήν ἀναφορά τοῦ Γάλλου δικαστῆ Μισέλ Ὑνώ, ὁ ὁποῖος πέρυσι τέτοια ἐποχή ἐπισκέφθηκε τήν Κοµοτηνή ἐκ µέρους τοῦ Συµβουλίου τῆς Εὐρώπης καί εἴχαµε µαζί του µία γόνιµη συζήτηση.

«Ὁ ἀπεσταλµένος (τῆς Ἐπιτροπῆς Νοµικῶν Ὑποθέσεων καί Ἀνθρωπίνων Δικαιωµάτων στήν Κοινοβουλευτική Συνέλευση τοῦ Συµβουλίου τῆς Εὐρώπης) θά ἤθελε νά προβεῖ σέ µία εἰσαγωγική παρατήρηση. Σηµείωσε ὅτι ἡ µουσουλµανική µειονότητα στή Θράκη δέν εἶναι ἐθνικά ὁµογενής. Ἡ ἐθνικά τουρκική µουσουλµανική µειονότητα ἀποτελεῖ τήν µεγαλύτερη µερίδα τῆς µειονότητας καί, σύµφωνα µέ δηλώσεις πού συγκέντρωσε ὁ συντάκτης τῆς ἔκθεσης, µέλη τῆς µουσουλµανικῆς µειονότητας πού θεωροῦν τούς ἑαυτούς τους Ποµάκους ἤ Ροµά ἔχουν γίνει ἀποδέκτες προσπαθειῶν βίαιης ἐνσωµάτωσης στήν τουρκική µερίδα τῆς µειονότητας. Μερικοί ἰσχυρίστηκαν ἀκόµη πώς ἔλαβαν ἀπειλές. Εἶναι κορυφαία εἰρωνεία ὅτι ἡ πλειοψηφία µέσα στή µειονότητα µπορεῖ νά θεωρηθεῖ ἀπό κάποιους ὡς ἀπειλή γιά τή µειονότητα µέσα στή µειονότητα, ὅµως αὐτή εἶναι ἡ πραγµατικότητα. Μερικοί ἄνθρωποι στούς ὁποίους µίλησε ὁ συντάκτης τῆς ἔκθεσης, µέλη τοῦ τουρκικοῦ κλάδου τῆς µειονότητας, ἔδειξαν νά θεωροῦν γελοῖο τό ὅτι Ποµάκοι καί Ροµά µποροῦσαν νά ἰσχυριστοῦν ὅτι δέν εἶναι ἐθνικά Τοῦρκοι. Ὡστόσο, ἐνῷ ὅλοι µιλοῦν τουρκικά (ἐν µέρει κι ἐπειή ἔχουν πάει σέ δίγλωσσα µειονοτικά σχολεῖα µέ διδασκαλία στά τουρκικά), οἱ Ποµάκοι καί µία µερίδα τῶν Ροµά (περίπου 25%) µιλοῦν καί τίς δικές τους γλῶσσες».

Ποιός ἀσχολεῖται;

Ἔτσι λοιπόν ἡ πραγµατικότητα πού καταγγέλουµε ἀπό χρόνια στό ἀνά χείρας ἔντυπο γίνεται ἀντιληπτή ἀπό ἕναν ξένο πού κάθε ἄλλο παρά µεροληπτικός ὑπέρ τῆς Ἑλλάδος µπορεῖ νά χαρακτηριστεῖ (βλ. καί τίς τοποθετήσεις του σέ ἄλλα σηµεῖα τῆς ἔκθεσής του). Ποιός δέν δείχνει νά ἔχει πάρει εἴδηση τοῦ τί συµβαίνει; Ἡ πολιτική ἡγεσία τῆς Θράκης (κυρίως ἡ αὐτοδιοικητική µέ τήν πονηρή της ἀφωνία) µά καί ἡ πλειονοτική της κοινωνία. Μέ τήν ἐξαίρεση τῶν φίλων καί τῶν ἀναγνωστῶν µας, ἄντε καί καµµιά δεκαριά ἀκόµη πού δέν γνωριζόµαστε, στό σύνολό τους οἱ περικλεεῖς συνέλληνές µας εἴτε πραγµατεύονται τά περί τό ὑπογάστριο ἐνδιαφέροντά τους (τσέπη, αἰδοῖο) εἴτε πειραµατίζονται στήν διά τοῦ πλαστικοῦ ἀναδευτῆρος ἀποτελεσµατικότερη ἀνάµιξη ἀφροῦ καί ὑγροῦ στό φραπόγαλό τους. Εὐχόµαστε ἡ ἀναπόδραστη περίσπασή τους κάποια µέρα ἀπό τίς εὐγενεῖς αὐτές ἐνασχολήσεις τους νά µήν εἶναι ἰδιαιτέρως ἐπώδυνη…

Κ.Κ.

«Ὅλα ὅσα ξέρετε γιά τήν ἑλληνική πολιτική στό ποµακικό ζήτηµα εἶναι φούµαρα», µᾶς εἶπε στίς 22/5 ὁ Τάσος Κωστόπουλος τοῦ «Ἰοῦ τῆς Ἐλευθεροτυπίας», παρουσιάζοντας τό σχετικό βιβλίο του στό Ἐργατικό Κέντρο Ξάνθης. Στήν ἐκδήλωση πού ὀργάνωσε ἡ ΑΝΤ.ΑΡ.ΣΥ.Α. µίλησε µαζί µέ τόν δηµοσιογράφο Σαµί Καραµπουγιουκλού (φωτό) καί, ἀφοῦ παρέθεσε ὅλες τίς παιδιόθεν τραυµατικές του ἐµπειρίες ἀπό τήν Ἑλλάδα, προσπάθησε νά ὑπερασπίσει τή βασική θέση τοῦ βιβλίου του: ὅτι ἡ κρατική πολιτική ἔστησε τό «ποµακικό», δηλ. χωρίς αὐτήν οἱ Ποµάκοι θά ἐκτουρκίζονταν «φυσιολογικά». Ὅµως ἡ πολυπληθής παρουσία καί ἡ καταλυτική ἐπιχειρηµατολογία τῶν φίλων µας γελοιοποίησε τά φληναφήµατα, ἐπικαλούµενη τήν καθηµερινή ἐµπειρία κάθε ἐµπλεκόµενου: Ἡ πάγια ἑλληνική πολιτική (κεντρικά καί τοπικά) ἐπί δεκαετίες πριµοδοτεῖ τούς Τούρκους καί πολεµᾶ τούς Ποµάκους. Τίς µαγικές του εἰκόνες ἄς τίς κρατήσει ὁ Τ.Κ. γιά τίς παρέες του στήν πρωτεύουσα, νά γελᾶνε µέ τά µισελληνικά αὐτά ἀστεῖα.

 Στίς 25 Φεβρουαρίου δόθηκε στή δηµοσιότητα ἡ Ἔκθεση τοῦ Στέητ Ντηπάρτµεντ γιά τά Ἀνθρώπινα Δικαιώµατα ἀνά τόν κόσµο. Παρότι σιχαινόµαστε τήν ἐπιθεώρηση ἀπό ἐκείνους πού εἶναι οἱ βασικοί καταπατητές τῶν ἀνθρωπίνων ἐλευθεριῶν, ἐντός κι ἐκτός ΗΠΑ, παρακολουθοῦµε τίς ἑκάστοτε ἐκθέσεις τόσο λόγῳ τῆς ἀµερικανοελληνικῆς σχέσης ἰσχύος ὅσο καί λόγῳ τῆς γενικότερης βαρύτητας πού ἔχουν αὐτές (π.χ. στήν …Βασιλίσσης Σοφίας). Πάντως ἡ ἔκθεση καί φέτος εἶναι καλή γιά τή Θράκη.

Ἐπίσης καταγράφεται ξανά (ὅπως καί πέρυσι) ἡ πραγµατικότητα πού ἀρνοῦνται οἱ τουρκόφρονες τῆς περιοχῆς: «Μερικά µέλη τῆς Ποµάκικης κοινότητας ἰσχυρίστηκαν ὅτι πιέζονταν ἀπό µέλη τῆς τουρκόφωνης κοινότητας γιά νά ἀρνηθοῦν τήν ὕπαρξη ποµάκικης ταυτότητας ξέχωρης ἀπό τήν τουρκική. ΜΜΕ στή Θεσσαλονίκη ἀνέφεραν τόν Ὀκτώβριο ὅτι δύο ἐκδότες τῆς «Μιλέτ», τοπικῆς ἐφηµερίδας πού τυπώνεται στήν τουρκική, καταδικάστηκαν σέ 12 µῆνες φυλάκιση γιά διασπορά µίσους κατά τῆς Ποµάκικης κοινότητας.» Ποµάκικη κοινότητα, µέ τό «Π» κεφαλαῖο, καί «τουρκόφωνη κοινότητα»! Φανταστεῖτε τά µοῦτρα τῶν ἐπαγγελµατιῶν Τούρκων ὅταν τό πληροφορηθοῦν!

Βεβαίως δέν ἀποσιωπῶνται καί τά τούρκικα αἰτήµατα: «Πολλά ἄτοµα πού αὐτοπροσδιορίζονται ὡς µέλη µειονότητας δυσκολεύονται νά ἐκφράσουν τήν ταυτότητά τους ἐλεύθερα καί νά διατηρήσουν τόν πολιτισµό τους. Ἡ χρήση τῶν ὅρων Τοῦρκος καί Τουρκικός ἀπαγορεύεται στόν τίτλο σωµατείων, παρότι οἱ ἰδιῶτες νοµίµως αὐτοαποκαλοῦνται Τοῦρκοι.» Σηµειώνεται ἐπίσης τό ἑλληνικό καραγκιοζλίκι, µέ τήν ψήφιση νόµων πού δέν ἐφαρµόζονται ποτέ: «Οἱ προϋποθέσεις τοῦ νόµου τοῦ 2007 γιά τά ΜΜΕ, περί βασικῆς χρήσης τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας σέ ραδιόφωνα καί τηλεοπτικούς σταθµούς, δέν εἶχε καµµία πρακτική ἐπίπτωση στούς ὑπάρχοντες τουρκόφωνους ραδιοσταθµούς τῆς Θράκης». Τέλος, γίνεται µία ὕποπτα ἐκτενής ἀναφορά στή Σαρία, στίς ἱεροδικαστικές ἁρµοδιότητες τῶν µουφτήδων. Ἰσορροπηµένη µέν, ἐκτενής δέ. Μαγειρεύεται τό πρᾶγµα γιά τήν κατάργησή τους (καί τήν συνακόλουθη ἐκλογή τοῦ µουφτῆ), εἶναι προφανές…

Ἕνα σηµεῖο πού ἀγνοούσαµε ἦταν ὅτι µετά τό νοµοσχέδιο γιά τήν µισθοδοσία τῶν 240 ἰµάµηδων ἀπό τό ἑλληνικό Δηµόσιο, ἡ ἑβραϊκή κοινότητα ζήτησε ἀπό τήν Κυβέρνηση νά πληρώνει καί τούς µισθούς τῶν ραββίνων, ὅπως κάνει ἤδη καί µέ τούς ὀρθόδοξους ἱερεῖς (!) ἀλλά ἀκόµη δέν ἔλαβε ἀπάντηση. Ἄραγε αὐτοί δέν φοβοῦνται τόν ἔλεγχο τῶν θρησκευτικῶν τους λειτουργῶν ἀπό τίς ἀλλόδοξες Ἀρχές, πού ἐπικαλοῦνται οἱ τουρκόφρονες πρακτοράντζες οἱ ὁποῖοι ἀντιδροῦν στή Θράκη;

Ἀντιθέτως, ἄκρως ἐπικριτικός ἦταν ὁ ἐπίτροπος τοῦ Συµβουλίου τῆς Εὐρώπης γιά τά Ἀνθρώπινα Δικαιώµατα, Τόµας Χάµαρµπεργκ. Ὄχι µόνο ζητᾶ ν’ ἀναγνωρίσει ἡ Ἑλλάδα κι ἄλλες µειονότητες ἀλλά καί πιέζει ν’ ἀποδώσουµε τήν ἰθαγένεια σέ ὅσους τήν στερήθηκαν βάσει τοῦ ἄρθρου 19 τοῦ Ἑλληνικοῦ Κώδικα Ἰθαγένειας (καί στούς ἐπιγόνους τους!) καί νά τούς ἀποζηµιώσουµε δεόντως! Καί βεβαίως ἀνησυχεῖ γιά τή «Σαρία» κι αὐτός, τί θά ΄ταν κανένας ὀπισθοδροµικός, ν’ ἀνέχεται τήν προαιρετική διατήρηση ἀνατολικῶν παραδόσεων; Θά χρειαστεῖ µεγάλος ἀγώνας γιά νά περιφρουρήσουµε τά ἐθνικά µας δίκαια καί συµφέροντα καί δέν βλέπουµε ποιός θά εἶναι αὐτός πού θά τό πράξει…

Τόν ρόλο τοῦ «Ἰοῦ» τῆς «Ἐλευθεροτυπίας» τόν ξέρετε ὅλοι πολύ καλά, δέν εἶναι ἀνάγκη νά τόν σχολιάσουμε (ἄλλωστε καμμιά δουλειά δέν εἶναι ντροπή). Ἀντιλαμβάνεστε λοιπόν τί περίπου θά διαβάσετε στό νέο βιβλίο τοῦ Τάσου Κωστόπουλου (μέλους τῆς ἐν λόγῳ παρέας) πού ἀναφέρεται στούς …Πομάκους! Τό βιβλίο κυκλοφόρησε ἀπό τίς ἐκδόσεις «Βιβλιόραμα» – αὐτοί δέν κυκλοφόρησαν καί τό ἀνοσιούργημα τῆς Ρεπούση; – καί τό ἀγοράσαμε* γιά νά σᾶς τό παρουσιάσουμε.

Ποιά εἶναι λοιπόν ἡ βασική θέση τοῦ βιβλίου; Ὅτι τό ἑλληνικό κράτος ὄχι μόνο δέν ἀδιαφόρησε γιά τό πομακικό «κίνημα» (τά εἰσαγωγικά εἶναι τοῦ Τ.Κ.) ἀλλά τό μαγείρευε ἐπί δεκαετίες καί τό προώθησε γιά τά δικά του συμφέροντα, ἁπλῶς δέν ἔφτασε στό σημεῖο νά ἐντάξει τή διδασκαλία τῆς πομακικῆς γλώσσας στά σχολεῖα! Φυσικά δέν ἀρνεῖται τήν ὕπαρξη τῶν Πομάκων ὡς ξεχωριστῆς ἐθνοπολιτισμικῆς ὁμάδας, ὅμως παραλληλίζει τόν ἐκτουρκισμό τους μέ τόν «ἐξελληνισμό» τῶν Βλάχων καί τῶν Ἀρβανιτῶν! Ἄς δοῦμε λοιπόν τίς θέσεις τοῦ πονήματος γιά νά ποῦμε τή γνώμη μας.

Τό κυρίαρχο γνώρισμα τοῦ βιβλίου εἶναι τό σύμπλεγμα μίσους καί ἀπέχθειας γιά τήν Ἑλλάδα πού κατατρύχει τόν συγγραφέα καί τό ὁποῖο ἐκδηλώνεται μέ τήν παραμικρή ἀφορμή (ἀκόμα καί χωρίς αὐτήν!). Ὅλα ὅσα γεγονότα ἀναγράφονται εἶναι ὀρθά, ὅμως κάποια καίρια ἀπουσιάζουν, ἐνῷ οἱ ἑρμηνεῖες του ΟΛΕΣ ἔχουν μία συγκεκριμένη ἀφετηρία, πού σπανίως στοχεύει τήν ἀλήθεια. Δίνουμε κάποια παραδείγματα:

Α. Γράφει π.χ. γιά τήν Ε/Τ «φιλία» τοῦ 1951-55 καί τίς ἐγκληματικές ὑποχωρήσεις μας ἔναντι τῆς Ἄγκυρας (Μορφωτική Συμφωνία, μετονομασία σχολείων, ἐπιβολή λατινοκεμαλικοῦ ἀλφαβήτου κτλ) ὅτι εἴχαμε «μιά σειρά “παραχωρήσεις” τῆς ἐπίσημης Ἀθήνας πού ἐνισχύουν τόν τουρκικό αὐτοπροσδιορισμό τῆς μειονότητας»! Ὁ αὐτοπροσδιορισμός δηλ. ἐνισχύθηκε, κι ὄχι τό καπέλωμα!

Β. Στό θέμα τῆς ἐγκατάλειψης τῆς πομακικῆς γλώσσας βρίσκει βολικά τά γραφόμενα γιά «αὐτοκαταπιεστικά» μέτρα, ὅμως «ξεχνᾶ» νά ἀναφέρει τίς ἄπειρες μαρτυρίες γιά …ἑτεροκαταπιεστικά μέτρα – ὅπως τό ξύλο τῶν δασκάλων στά παιδιά πού μιλοῦσαν πομάκικα ἔστω καί στό διάλειμμα τοῦ σχολείου!

Γ. Παραθέτει ὁλόκληρες ἐκθέσεις ὑπηρεσιακῶν παραγόντων τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους, ἀπό τήν δεκαετία τοῦ 40 μέχρι σήμερα, γιά νά δείξει τό «διαχρονικό ἐνδιαφέρον» τῶν ἑλληνικῶν ὑπηρεσιῶν γιά τό θέμα. Πουθενά δέν βγαίνει ὅμως ἡ ἀληθινή εἰκόνα: Ὅτι στήν συντριπτική τους πλειοψηφία ὅλα τοῦτα ἦταν λόγια καί μειοψηφικές ἀπόψεις, χωρίς καμμία πολιτική βαρύτητα! Ἔ, μά τότε τί σκατά γράφεις σέ δεκάδες σελίδες παληκάρι μου; Ἐκθέσεις ἰδεῶν;

Δ. Στή σελίδα 67 ὁ σ. ξεκινᾶ τό κεφάλαιο «Τό Μακεδονικό μοντέλο» γράφοντας γιά στροφή τῆς Ἑλλάδος πρός «ἀπόπειρα ἤπιας ἐθνοκάθαρσης τῶν μουσουλμάνων τῆς Θράκης». Τί τό ἐθνοκαθαρτικό ἀναφέρεται λοιπόν γιά τούς Πομάκους; Ὅτι ἔτυχαν «εἰδικῆς μεταχείρισης», ὅτι «ἐξαιρέθηκαν ρητά ἀπό τά πρῶτα κατασταλτικά μέτρα πού ἔθιξαν τήν ὑπόλοιπη μειονότητα», ὅτι οἱ «θετικότερες ἐκδοχές τῆς “πομακικῆς πολιτικῆς” πῆραν τή μορφή συγκεκριμένων ὑλικῶν παροχῶν»… Ἄρα γιά ποιάν ἐθνοκάθαρση μιλᾶμε ὅταν βλέπουμε μόνο θετικές διακρίσεις; Κι ἄν ἀκόμη ἐξαιροῦνταν ἀπό αὐτές οἱ πράκτορες τῆς Ἄγκυρας (ὅπως γράφει στή σελ. 85) ποιό εἶναι τό μεμπτό;!

Ε. Ὅταν φτάνει στήν περίοδο τῆς Χούντας, προσπερνᾶ τήν ἀντιπομακική – φιλοτουρκική της πολιτική γιά τή Θράκη στό ἅψε σβῆσε: «Ἐξαιρετικά καθοριστική θά ἀποδειχθεῖ ἐπίσης ἡ κεντρική ἐπιλογή τῆς χούντας γιά ὑπογραφή τοῦ Ε/Τ Μορφωτικοῦ Πρωτοκόλλου τοῦ 1968», «μετά τό 1969 ἡ προβολή τῆς πομακικῆς ταυτότητας ὡς τέτοιας μπαίνει πιά στό ψυγεῖο», «ἡ ἀπουσία ὁποιασδήποτε ἀναφορᾶς στούς Πομάκους στό δημοσιευμένο ἐπίσημο καί ἡμιεπίσημο ὑλικό περί Θράκης τῆς περιόδου 1969-1974». Καί πιό κάτω (σελ. 101) ἀναφέρονται οἱ ἐπίσημες ἐπισκέψεις Τούρκων πρεσβευτῶν στά Πομακοχώρια (1969-1973). Τί ἔχουμε ἐδῶ κυρ-Τάσο, σάν πολύ γρήγορα δέν τό προσπερνᾶς; Ποιοί ἐθνικιστικοί κῦκλοι προωθοῦσαν τό ὅλο θέμα ὥς τότε καί ἐπί Χούντας βουβάθηκαν; Γιατί δέν προσφέρεις καμμία ἐξήγηση καί περιορίζεσαι στήν ἁπλή καταγραφή; Μήπως γιατί ἀνατρέπεται τό στερεότυπό σου;

Στ. Στήν περιγραφή τῶν ἐξελίξεων γύρω ἀπό τό πομακικό τά τελευταῖα 15 χρόνια ὁ σ. εἶναι πολύ ἀκριβής ἀναφορικά μέ τούς ὑποστηρικτές τοῦ ζητήματος. Ἐκεῖ πού δέν λέει λέξη εἶναι γιά τούς ἐνάντιους, καί δή γιά τούς πλειονοτικούς ἐξ αὐτῶν. Οὔτε λέξη γιά τούς κοπρίτες (νομάρχες, δημάρχους, συμβούλους, κ.ἄ.) πού πάλεψαν νά σκεπάσουν τό κίνημα γιά τούς δικούς τους ταπεινούς λόγους. Γιατί ἄραγε περιορίστηκε σέ μιάν ἀνακοίνωση τοῦ ΚΚΕ τοῦ 1996, δέν τοῦ κάνουν γιά μάρτυρες οἱ πολιτικοί ὀγκόλιθοι τοῦ τόπου μας;

Ζ. Εἶναι ἀπίστευτος ὁ τρόπος μέ τόν ὁποῖον προσπερνῶνται οἱ τουρκικοί τραμπουκισμοί κατά τῶν Πομάκων. Ἀπολαῦστε διατύπωση: «Δίπλα σ’ αὐτές τίς διεκδικήσιμες πρακτικές ὑπῆρχε ἄφθονος χῶρος γιά τήν ἄσκηση ψυχολογικῆς βίας, ἀπό τίς ἀπειλές ἤ τήν κοινωνική περιθωριοποίηση τῶν “πομακοφρόνων” μέχρι τήν ἐγγραφή τους στή “μαύρη λίστα” τοῦ τουρκικοῦ προξενείου». Ἐδῶ ἐγώ πού ἔζησα τά παραπάνω ἀπό κοντά βλέπω «ἄφθονο χῶρο» καί γιά βρισιές, τί λέτε κι ἐσεῖς;

Η. Γιατί δέν μπῆκε ἡ πομακική στά μειονοτικά σχολεῖα, ἀφοῦ αὐτός ἦταν (δῆθεν) ὁ στόχος τοῦ κινήματος; Ἄν δέν ἔχουν ἀρκετά ἐπιχειρήματα οἱ Τοῦρκοι, ὁ σ. ἀναπαράγει μία βρωμίτσα/ἀπειλή τῶν Μπαλτσιώτη – Τσιτσελίκη γιά ἀντίμετρα σέ βάρος τῆς ἑλληνικῆς μειονότητας πού φιλοξενεῖ στά σχολεῖα της καί άραβόφωνους Ὀρθόδοξους ἀπό τό Χατάι. Ἄχ, τρομάξαμε καλέ!

Θ. Ἐνδιαφέρουσα ἡ περιγραφή (καί ἐπιβεβαίωση) τῆς ἐκσυγχρονιστικῆς προδοσίας τοῦ πομακικοῦ: «Μετά τή θεαματική στροφή τοῦ 1999 στίς Ε/Τ σχέσεις, ἡ ἡμιεπίσημη στήριξη τῆς πομακικῆς “ἀφύπνισης” ἀπό τούς μηχανισμούς τοῦ ΥΠΕΞ σταμάτησε ὁλοκληρωτικά». (σελ. 214) Κάτι ξέρουμε καί μεῖς ἀπό τήν ἀπίστευτη περίοδο Σημίτη (κεντρικά) – Λώζου (τοπικά). Μιά φορά ἐπί χούντας καί μιά φορά ἐπί ψευτοεκσυγχρονισμοῦ!

Ι. Σωστά ὁ σ. κρίνει τήν πομακολογία ὡς ἀνεπαρκή, συχνά μή ἐπιστημονική καί σέ γενικές γραμμές διόλου πρωτότυπη. Πάντως ἀπό τήν αὐστηρή του κριτική ἐξαιρεῖται ἡ δουλειά τῶν Φραγκουδάκη – Δραγώνα: «Ἐντυπωσιακό» τό πρόγραμμά τους, «ἐξαιρετικά πετυχημένο» τό ἐγχείρημα… Ἐντυπωσιάστηκα!

ΙΑ. Ρέστα δίνει ὁ σ. καί στό θέμα τῶν δημόσιων νηπιαγωγείων. Τό ἀναφέρει ὡς «τό κυριότερο βῆμα πρός τήν κατεύθυνση τῆς ἐπιβολῆς τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας», ἀναφέρει «ἀντιστάσεις τῶν ἐπισήμων φορέων τῆς μειονότητας» καί ἀποσιωπᾶ τή συμμαχία τους μέ τίς τοπικές Ἀρχές γιά τή λειτουργία μιᾶς ντουζίνας παράνομων νηπιαγωγείων. Γιά τήν ἐπιβολή τῆς τουρκικῆς γλώσσας δέν ἀρθρώνει οὔτε λέξη!

ΙΒ. Στή σελίδα 254 ὁ σ. ἐπανέρχεται στό προσωπικό του πρόβλημα μέ τά σλαβομακεδόνικα καί τόν παραλληλισμό τῆς ἀντιμετώπισής τους ἀπό τό κράτος μέ τά πομάκικα. Νά ἐπαναλάβουμε ὅτι δέν εἶναι τῆς ἴδιας τάξης τά δύο ζητήματα; Ὅτι τήν διδασκαλία τῆς πομακικῆς (πού δέν εἶναι ὁ μόνος ἤ ὁ κυρίαρχος στόχος τῶν συνειδητῶν Πομάκων) μᾶς τήν ἐπιβάλλει ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάνης; Ἀγνοεῖ τήν βασική αὐτή παράμετρο ὁ σ. ὅταν ἔχει κάνει φῦλλο καί φτερό τό ζήτημα;

Ἄλλες ἐνδεικτικές λεπτομέρειες:

- Ὁ Βλάσιος Σκορδέλης πού συνέγραψε «Ἑλληνικόν λεξιλόγιον» ἀναφέρεται ὡς ἑλληνόφωνος στενημαχίτης (σελ. 38)

- Οἱ ρατσιστικές ἀντιδράσεις τῶν Τούρκων στίς ἑλληνικές μικροπρωτοβουλίες γιά τούς Πομάκους βαφτίζονται δεῖγμα τῆς τουρκικῆς ἀνησυχίας! (σελ. 61)

- Ὅταν ἀναφέρεται ἡ τουρκική προπαγάνδα (σελ. 80) δέν ἀποδίδεται μόνο ρητῶς στίς (ἑλληνικές) Ἀρχές ἀλλά τίθεται καί σέ εἰσαγωγικά – διπλή ἀμφισβήτηση!

- Ἀντιθέτως, στήν ἀνακοίνωση τῆς προξενικῆς Συμβουλευτικῆς Ἐπιτροπῆς, βλέπουμε τήν ἱστορικά κοινή μοίρα Τούρκων καί Πομάκων χωρίς κανένα εἰσαγωγικό!

- Σέ δύο σημεῖα (σελ. 85, 86) «καρφώνονται» ὡς ἄνθρωποι τῶν Ἀρχῶν ἰσάριθμοι μουσουλμάνοι μέ τά πλήρη τους στοιχεῖα! Ἁπλῶς ἀπίστευτο!

- Ἀπό τίς ἀντιδράσεις τῶν Πομάκων στίς ἐπισκέψεις Τούρκων Πρεσβευτῶν (ἐπί Χούντας) προβάλλει τίς ἐνθουσιώδεις καί γιά τίς ἄλλες σέ μιάν ἀράδα μόνο λέει παρόλο πού σέ κάποια χωριά ἡ ὑποδοχή ὑπῆρξε ἀπό χλιαρή ἕως ἐχθρική… Καί πάει κατευθείαν παρακάτω!

- Γιά τήν ἐπικράτηση τῶν τουρκοφρόνων στό κάποτε πομάκικο πανηγύρι τοῦ Ἀλάν Τεπέ / Ἀκρίτα γράφει (ἐσφαλμένα) ὅτι τελικό ἀποτέλεσμα τῆς ἐπιχειρηθείσας ἀναβίωσης ἦταν ὁ ἀνακλαστικός ἐκτουρκισμός τοῦ πανηγυριοῦ (σελ. 159). Ἀνακλαστικός ρατσισμός!

- Ἡ τουρκοφυλλάδα «Μιλλέτ» ἀναφέρεται χωρίς κανέναν ἀπολύτως χαρακτηρισμό, ἐνῷ ἀντιθέτως στόν «Ἀντιφωνητή» ἐπιφυλάσσεται αὐτός τοῦ «ἐθνικιστῆ». Μέ τήν ἴδια λέξη χαρακτηρίζεται καί ἡ δασκάλα Χαρά Νικοπούλου.

- Ἡ «ἀγανάκτηση» τῶν Τούρκων γιά τήν ἐπανεμφάνιση τοῦ πομακικοῦ κρίνεται «κατανοητή» (σελ. 238), ἄσχετα μέ τόν τραμπούκικο τρόπο πού ἐκδηλώθηκε.

- Στή σελ. 241 ὁ σ. χώνει καί μία ἔμμεση παρότρυνση πρός τίς δικαστικές Ἀρχές νά μήν ἀσχολοῦνται μόνο μέ τήν «Μιλλέτ» ἀλλά καί μέ τόν «Χρόνο» καί τόν «Ἀντιφωνητή». Συμφωνῶ καί ἐπαυξάνω, Τάσο!

- Στή σελίδα 270 εἴδαμε κάτι πού μόνο ὡς ἀπόπειρα χιοῦμορ μπορεῖ νά ἐκληφθεῖ: «ἕνας ἀπό τούς στρατηγικούς στόχους τῆς ἑλληνικῆς πομακικῆς πολιτικῆς ὑπῆρξε ἱστορικά (καί) ὁ προσεταιρισμός τῶν Πομάκων πέραν τῶν συνόρων»!!!

-Τό ἐπεισόδιο μέ τό πογκρόμ κατά τῶν ἠθοποιῶν τοῦ ΑΛΦΑ στόν Ἐχῖνο περιγράφεται μόνο ἀπό τήν τούρκικη ὀπτική τῆς «ἡμίγυμνης ἠθοποιοῦ στό τζαμί», κι ἄς εἶναι πέρα ἀπό κάθε λογική, στόν σ. ἀρκεῖ πού δικαιώνει τόν πρόστυχο ὄχλο (σελ. 215).

Συμπερασματικά

Τό βιβλίο εἶναι ὄντως πολύτιμο λόγῳ τῆς πληθώρας τῶν στοιχείων του, γιά ὅποιον γνωρίζει τά βασικά τοῦ ζητήματος καί δέν θά παρασυρθεῖ ἀπό τίς ἑρμηνεῖες του. Πραγματικά ὁ σ. ἔκανε πολύ καλή δουλειά, παρότι μᾶς μένει ἀδιευκρίνιστο τό κίνητρό του:Ἐπιστημονικό δέν εἶναι, οἰκονομικό δέν εἶναι, σέ κάποιο πολιτικό κέρδος δέν μπορεῖ νά προσβλέπει. Θά πουλήσει μερικές δεκάδες ἀντίτυπα (καί ἄν…), καί; Ὅλος αὐτός ὁ κόπος πού ἀπαιτήθηκε γιά τή συλλογή στοιχείων ἀπό ἕναν (;) δημοσιογράφο τῆς Ἀθήνας – ἀπό ἄκρως ἀπόρρητα κρατικά ἔγγραφα μέχρι καί …ἀδημοσίευτες μεταπτυχιακές ἐργασίες! – πῶς θά ἀνταμειφτεῖ; Κι ἀλήθεια, ὅταν στίς εἰσαγωγικές εὐχαριστίες του ὁ συγγραφέας μιλᾶ καί «γιά κάποιους (πού τόν βοήθησαν καί) πού γιά εὐνόητους λόγους δέν θά ἐπιθυμοῦσαν νά κατονομαστοῦν», ποιοί μπορεῖ νά εἶναι αὐτοί; Ἔχουν ἄραγε ἑλληνικά ὀνόματα; Σέ ποιάν ὑπηρεσία ἐργάζονται; Εἶναι μήπως συνάδελφοί του;

Κ.Κ.

* Ναί, ἐμεῖς ἀγοράσαμε 4-5 ἀντίτυπα Τάσο στή Θράκη, μήν χαίρεσαι λοιπόν, κανέναν ἀναγνώστη δέν κέρδισες!

Ἕνα τεράστιο φιάσκο. Αὐτός εἶναι, χωρίς καµµία δόση ὑπερβολῆς, ὁ µοναδικός τρόπος νά χαρακτηρισθεῖ ἐπιτυχῶς ἡ ἀπόπειρα Τούρκων καί Ψευτοµακεδόνων νά φέρουν στίς παρυφές τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Κοινοβουλίου τίς ἐθνικιστικές τους φαντασιώσεις καί διεκδικήσεις. Τόσο στή συνέντευξη Τύπου, ὅσο καί στήν ἡµερίδα πού διοργάνωσαν (χάρη σέ κάποιους ἀφελεῖς καί ἄσχετους µέ τό θέµα Εὐρωβουλευτές τῆς Ἐλεύθερης Εὐρωπαϊκῆς Συµµαχίας – EFA) ἔλαβαν τέτοιες ἀπαντήσεις καί ἐκτέθηκαν τόσο ἀποκαλυπτικά, πού µᾶλλον θά τό διπλοσκεφτοῦν πρίν ἀποτολµήσουν κάτι ἀντίστοιχο ξανά στό µέλλον.

Ἡ διοργάνωση

Τήν πρόσκληση λοιπόν στήν Εὐρωπαϊκή Ὁµοσπονδία Τούρκων Δυτικῆς Θράκης καί στό (ψευτοµακεδόνικο) «Οὐρἀνιο Τόξο» ἀπηύθυνε ἕνας Βάσκος εὐρωβουλευτής (Μικέλ Ἰρούχο Ἀµεθάγα), πού ἔδειχνε ἐµφανῶς ἀµήχανος στίς παρεµβάσεις πού γίνανε. Προφανῶς ὁ ἄνθρωπος δέν εἶχε ἰδέα γιά τό θέµα καί βρέθηκε ἐκτεθειµένος. Ἀπό πλευρᾶς δεοντολογίας πάντως ἡ διοργάνωση ἦταν ἄθλια. Τήν τελευταία µέρα ἄλλαξε ἡ ὥρα τῆς συνέντευξης Τύπου, στήν ὁποία ἀπαγορεύτηκε ἡ χρήση τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας (ὅπως καί στήν ἡµερίδα), ἐνῷ στήν αἴθουσα ὑπῆρχαν σχεδόν ἀποκλειστικά Ἕλληνες δηµοσιογράφοι! Καί καλά, στήν ἡµερίδα ὑποτίθεται ὅτι δέν διέθεσαν µεταφραστή γιά τά ἑλληνικά (οὔτε καί δέχτηκαν τήν προσφορά ἀπό τήν ἑλληνική πλευρά, θεωρώντας τήν παρέµβαση στά ὀργανωτικά!), στήν συνέντευξη Τύπου; Καί τήν αὐστηρότητα πού ἐπέδειξαν κατά τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας δέν τήν εἴδαµε ὅταν ὁ ἐκπρόσωπος τοῦ «Οὐρανίου Τόξου» (Πέτρος Καζίας) µίλησε στά… ἰταλικά! Τά γνώριζε, λέει, καλύτερα ἀπό τά ἑλληνικά καί ἔχει ἰταλική κουλτούρα! Στήν δέ ἡµερίδα ἔγινε παρέµβαση καί στά γαλλικά ἀπό κάποιον πού πῆγε νά κολλήσει καί θέµα «βλάχικης µειονότητας» καί τότε πάλι ὑπῆρξε µετάφραση. Τελικά ἀκούστηκαν πέντε γλῶσσες καί ὄχι ἡ Ἑλληνική, γιά µία ἡµερίδα πού ἀφοροῦσε ἀποκλειστικά τή χώρα µας! Ὅσο γιά τίς παρεµβάσεις πού γίνανε στό τέλος τῶν εἰσηγήσεων, στήν πλειοψηφία τους ἦταν κόλαφος γιά τίς ἀπόψεις τοῦ πάνελ. Ἕνα πάνελ ἀπό τό ὁποῖο σκόπιµα εἶχε ἀποκλειστεῖ ἡ ἑλληνική ἄποψη, γιατί – κατά τήν Νέλυ Μάες πού προήδρευε – ἤθελαν νά ἀκουστεῖ καί ἡ φωνή τῶν µειονοτήτων καί ὄχι ἡ ἐπίσηµη Ἑλλάδα. Ἄλλωστε τήν ἑλληνική θέση γιά τό «Μακεδονικό» τήν ἔµαθε ἡ ἴδια διαβάζοντας ἕνα βιβλίο γιά τήν… Ἀρχαία Μακεδονία πού µάλιστα τό ἐπέδειξε καί στήν αἴθουσα! Τί νά πεῖς, σκέτη κωµωδία…

Ἡ συνέντευξη Τύπου

Σὲ µιὰ πρωθύστερη ἀκολουθία, ἡ συνέντευξη Τύπου προηγήθηκε τῆς ἡµερίδας, µὲ τὴν ἀλλαγὴ νὰ ἀνακοινώνεται τὴν τελευταία µέρα. Παρέστησαν σχεδὸν ἀποκλειστικὰ Ἕλληνες δηµοσιογράφοι οἱ ὁποῖοι – σχεδὸν ὅλοι – περιορίστηκαν… σ’ αὐτό. Μὲ τὸ τέλος τῶν ἀνούσιων προλόγων ἀπὸ πλευρᾶς διοργανωτῶν (ὁ Χαµπίπογλου εἰδικὰ ἦταν τόσο εὐγενὴς καὶ διακριτικός, τόσο ἄψογος ποὺ δὲν εἶπε σχεδόν λέξη γιά τήν ταµπακέρα!) δόθηκε ὁ λόγος στοὺς παρόντες. Πήραµε λοιπὸν πρῶτοι ἐµεῖς τὸν λόγο καὶ ὑποβάλαµε τὸ βασικὸ µας ἐρώτηµα στὸν Χαµπίπογλου καὶ στὸ σύνολο τῶν διοργανωτῶν: “Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ µιλάει στὸ Εὐρωπαϊκὸ Κοινοβούλιο γιὰ ἀνθρώπινα δικαιώµατα ὁ κ. Τσαούσογλου, ὁ ὁποῖος εἶναι στὴν συντακτικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ περιοδικοῦ «Γενὶ Μπατὶ Τράκια», τὸ ὁποῖο εἶναι ἄµεσα συνδεδεµένο µὲ τὸ σκάνδαλο «Ἐργκενέκον» ποὺ συγκλονίζει τὴν Τουρκία; Πρόκειται γιὰ τὴν παρακρατικὴ ὀργάνωση ποὺ δεκάδες µέλη της συνελήφθησαν ἀπὸ τὶς τουρκικὲς Ἀρχὲς γιὰ φόνους, ἐκβιασµούς, τροµοκρατικὲς πράξεις καὶ ἀπόπειρα ἀνατροπῆς τοῦ συνταγµατικοῦ πολιτεύµατος µὲ τὴ βία. Ὁ ἀρχισυντάκτης (καὶ ὑποστράτηγος ἐ.ἀ. τῆς Στρατοχωροφυλακῆς) Βελὶ Κιουτσοὺκ καὶ ὁ ἐπικεφαλῆς τῶν νοµικῶν συµβούλων τοῦ περιοδικοῦ δικηγόρος Κεµὰλ Κεριντσὶζ, βρίσκονται στὴ φυλακὴ κατηγορούµενοι ὡς φονιάδες Κούρδων καὶ δηµοκρατῶν Τούρκων καὶ συνωµότες. Μάλιστα ὁ Βελὶ Κιουτσοὺκ εἶχε γράψει λίγο πρὶν τὴ δολοφονία τοῦ Ἀρµένιου δηµοσιογράφου Χρὰντ Ντὶνκ ἄρθρο στὸ περιοδικὸ µὲ τίτλο “Χρὰντ Ντίνκ, προβοκάτορας ἢ πράκτορας;” Κι ὅλοι ξέρουµε τί συνέβη µετά… Εἶναι δυνατὸν σήµερα ὁ µόνος ὀµιλητὴς τῆς ἡµερίδας γιὰ τὰ ἀνθρώπινα δικαιώµατα τῶν Τούρκων νὰ εἶναι ὁ κ. Τσαούσογλου, ἀπὸ τὴν συντακτικὴ ὁµάδα τοῦ ἴδιου περιοδικοῦ, τὸ ὁποῖο ἐδῶ καὶ 24 χρόνια ἐκφράζει τὴν ἀποσχιστικὴ ἰδεολογία τῶν δυτικοθρακιωτῶν Τούρκων τῆς Τουρκίας;” Ὁ Χαµπίπογλου ποὺ ἀνέλαβε νὰ ἀπαντήσει µᾶς εἶπε µερικὰ καλὰ λόγια γιὰ τὸν κ. καθηγητὴ ποὺ «εἶναι ἀναγνωρισµένος καὶ στὴν Ἑλλάδα» ποὺ ἔχει µάλιστα καὶ ἑλληνικὸ διαβατήριο καὶ ἔκλεισε λέγοντας ὅτι «καθένας ἔχει τὴν προσωπική του εὐθύνη γιὰ ὅ,τι γράφει». Τοῦ ἀποκριθήκαµε ὅτι δὲν µᾶς ἀπάντησε καὶ ἐπιφυλαχθήκαµε γιὰ τὴν ἡµερίδα. Ἡ δεύτερη ἐρώτηση τῆς ὁµάδας µας ἦταν ἀναφορικὰ µὲ τὴ φράση ποὺ ὑπῆρχε στὴν πρόσκληση τῆς διοργάνωσης καὶ ὅπου ἡ Εὐρωπαϊκὴ Ὁµοσπονδία Τούρκων Δυτικῆς Θράκης µιλοῦσε γιὰ τοὺς Τούρκους τῆς Θράκης εἴτε ἀπὸ καταγωγὴ εἴτε ἀπὸ “πολιτισµικὴ ἐνσωµάτωση” (acculturation). Ρωτήθηκε λοιπὸν ὁ κ. Χαµπίπογλου τί ἐννοεῖ µὲ τὸν ὅρο αὐτὸν καὶ ἂν συνδέεται µὲ τὴν καταγγελία ποὺ συµπεριελήφθη ἀκόµα καὶ στὴν πρόσφατη ἔκθεση τοῦ Στέητ Ντηπάρτµεντ γιὰ τὰ ἀνθρώπινα δικαιώµατα στὴν Ἑλλάδα, πὼς «µέλη τῆς ποµάκικης µειονότητας δέχονται πιέσεις γιὰ νὰ ἀπαρνηθοῦν τὴν ταυτότητά τους καὶ νὰ δηλώνουν Τοῦρκοι». Ἡ “ἀπάντηση” ἦταν καὶ πάλι ἄραθα µάραθα, καθὼς ὁ Χαµπίπογλου περιορίστηκε νὰ ἀντιπαραβάλει τὴν ἐνσωµάτωση τῶν Ἑλλήνων µεταναστῶν στὶς… ΗΠΑ, µὲ τὴν παράλληλη διατήρηση τῆς ἑλληνικῆς τους ταυτότητας. Καµµία ἄλλη ἐρώτηση οὐσίας δὲν τέθηκε, παρὰ µονάχα 2-3 γιὰ τὰ ζητήµατα ποὺ προαναφέραµε (γλῶσσα, δεοντολογία…).

Ἡ ἡµερίδα

Στὴν ἡµερίδα ὑπῆρξαν εἰσηγήσεις ἀπὸ τὶς ὁποῖες οἱ δύο εἶχαν ἐ νδιαφέρον, αὐτὴ τοῦ Τσαούσογλου ποὺ µίλησε γιὰ ὅσους στερήθηκαν τὴν ἑλληνικὴ ἰθαγένεια σὲ παρελθοῦσες δεκαετίες καὶ ἡ (ἀνθελληνικότερη ὅλων) τοῦ Π. Δηµητρᾶ. Αὐτὸς ὁ τελευταῖος ἔδωσε καὶ πάλι ἕνα σώου ἐµπάθειας καὶ µίσους κατὰ παντὸς ἑλληνικοῦ, φέρνοντας σὲ φανερὴ ἀµηχανία ἀκόµη καὶ κάποιους διοργανωτές. Τόσο στὴν εἰσήγησή του, ὅσο καὶ στὶς ἀπαντήσεις του χρησιµοποίησε κατὰ κόρον ὅποιες ἀθλιότητες βρῆκε ἢ ἐφηῦρε κατὰ τῆς χώρας του, µὲ βασική του πηγὴ καί ἀναφορά τὸν λέκτορα τῆς Νοµικῆς Θράκης, Γ. Κτιστάκη. Πάντως δὲν κατάφερε νὰ σώσει τὴν κατάσταση, καθὼς οἱ παρεµβάσεις τῆς ὁµάδας µας ἦταν καταλυτικές. Ἡ Ἐµινέ Μπουρουτζὴ ἀπὸ τὸν Σύλλογο Ποµάκων Ξάνθης ζήτησε τὸν λόγο ἀπὸ τὸν Τσαούσογλου γιὰ τὶς ἀπίστευτες βρωμιές καὶ ἀπειλὲς ποὺ γράφτηκαν ἀνώνυµα στὸ περιοδικὸ του ἐναντίον τοῦ συζύγου της (καὶ προέδρου τοῦ συλλόγου) µά καὶ τῆς ἰδίας προσωπικά. Ἐκεῖνος ἔκανε τὸν χαζὸ, µιλώντας γιὰ πλῆθος ἐντύπων ποὺ δηµοσιεύουν τὰ ἄρθρα του καὶ πὼς ὁ ἴδιος δὲν εἶχε σχέση µὲ τὸ συγκεκριµένο δηµοσίευµα. Ἡ Σαµπιχὰ Σουλεϊµάν ἀπὸ τὸν Σύλλογο Ρὸµ τοῦ Δροσεροῦ ἦταν καταπέλτης. Μίλησε µὲ πάθος γιὰ τὶς τόσες ἀδικίες ποὺ ὑφίσταται ἡ κοινωνία τῶν Ροµὰ ἀπὸ τοὺς οµόθρησκους Τούρκους καὶ γιὰ τὸν γλωσσικὸ ἐκτουρκισµὸ ποὺ ὑφίσταται ἀκόµη καὶ στὴν Εὐρωβουλή. Ἡ Ἀϊνοὺρ ἀπὸ τὴν Ἀλεξανδρούπολη δήλωσε Ἑλληνίδα µουσουλµάνα, ἄσχετη µὲ ὁτιδήποτε τουρκικό, ἀπολύτως εὐχαριστηµένη ἀπὸ τὴν πατρίδα της τὴν Ἑλλάδα ποὺ δὲν τῆς στερεῖ τίποτε καὶ ζήτησε ἀπὸ ὅσους πᾶνε νὰ δηµιουργήσουν προβλήµατα µὲ τουρκισµοὺς καὶ ἀνάλογα ζητήµατα νὰ τοὺς ἀφήσουν ἥσυχους. Ὁ Κεµὰλ Ἐµίνογλου ποὺ ἐπανεκδίδει τὴν ποµάκικη ἐφηµερίδα “Ζαγάλισα” µίλησε γιὰ τοὺς Ποµάκους ποὺ ἀριθµοῦν περὶ τοὺς 40.000 ἀνθρώπους, ποὺ δὲν γνωρίζουν τουρκικὰ ἀλλὰ τὰ µαθαίνουν θέλοντας καὶ µή, γιὰ τὶς πιέσεις ποὺ δέχονται ὥστε νὰ δηλώνουν Τοῦρκοι καὶ ἔφερε ὡς παράδειγµα τὴν πρόσφατη προσωπική του περιπέτεια µὲ τοὺς τραµπούκους ποὺ τοῦ ρίχτηκαν λίγες µέρες µετὰ τὴν πρώτη ἐπανεµφάνιση τῆς ἐφηµερίδας του…

Μέ λίγα λόγια ἔφυγε ἀπὸ τὸ τραπέζι ἐντελῶς τὸ ζήτηµα τῶν Τούρκων καὶ τοποθετήθηκε στὸ κέντρο τῆς συζήτησης τὸ θέµα τῶν Ποµάκων καὶ τῶν Ροµά, διαλύοντας τὰ σχέδια τῶν πρώτων. Κι ὅπως σωστὰ ἐλέχθη καὶ ἀπὸ τὸν Κύπριο εὐρωβουλευτὴ κ. Ματσάκη, συζητᾶµε γιὰ τὶς ἀναγνωρισµένες ἢ µή µειονότητες τῆς Ἑλλάδας, γιὰ µερικὲς χιλιάδες σλαβόφωνους καὶ λίγο περισσότερους Τούρκους. Μήπως ἔχουµε ἀκούσει ποτὲ γιὰ ἀναγνωρισµένες µειονότητες (εκατοµµυρίων) στὴ Βρετανία, στὴ Γαλλία ἢ στὴν Γερµανία;

Μόνο τὸ ζήτηµα τῶν ψευτοµακεδόνων δὲν ἀπαντήθηκε δεόντως, ἀφοῦ δὲν ὑπῆρχε ἐκεῖ κανένας γιὰ νὰ τὸ πράξει. Εὐτυχῶς ποὺ βρέθηκε ἕνας ἐξαίρετος Ἄγγλος καθηγητής, ποὺ µὲ ἄψογο, φλεγµατικὸ τρόπο σκόρπισε τὶς ἀνοησίες τοῦ Καζία καὶ τοῦ Δηµητρᾶ, καρφώνοντάς τους µὲ ὀξυδερκέστατες παρατηρήσεις: Τὸ ἀναγνωστικὸ ABCDAR ποὺ ξανακυκλοφορήσατε ἀποδίδει µία σλαβονικὴ γλῶσσα, πολὺ διαφορετικὴ ἀπὸ αὐτὴν ποὺ ὀνοµάζεται “µακεδονικὴ” στὰ Σκόπια σήµερα. Ἤρθατε ὡς ἐκπρόσωποι τῶν Μακεδόνων ἀλλὰ ἐπειδὴ ὑπάρχουν πολλοὶ φορεῖς µὲ τὴν ἐπωνυµία αὐτὴ στὴν Ἑλλάδα, ἀκόµη κι ὁ πρωθυπουργὸς αὐτοπροσδιορίζεται ὡς Μακεδόνας, µήπως ἡ πρόσθεση ἑνὸς προθέµατος σλαβο- θὰ ἔλυνε τυχὸν παρεξηγήσεις;  Παραπονεῖσθε ὡς Οὐράνιο Τόξο πώς σᾶς ἀγνοεῖ ἡ Πολιτεία ἢ ἡ Κυβέρνηση, ὅµως γνωρίζω πὼς τὴν ἴδια µοίρα ἔχουν καὶ πολὺ µεγαλύτερα κόµµατα τῆς χώρας. Καὶ οἱ τίτλοι τῶν ἐφηµερίδων ποὺ διάβασε ὁ κ. Δηµητράς (προηγουµένως ὁ Π.Δ. εἶχε διαβάσει τίτλους ἐφηµερίδων σὰν τὸ Πρῶτο Θέµα, ὅπου ἀποκαλοῦνταν προδότες κτλ οἱ Ἕλληνες δικαστὲς ποὺ καταδίκασαν τὴν χώρα µας στὸ Εὐρωπαϊκὸ Δικαστήριο) δὲν ἔχουν, ἂν µεταφραστοῦν, παντοῦ τὴν ἴδια βαρύτητα.  Πάντως ἄν ὡς χώρα εἴχαµε µία συγκροτηµένη παρουσία, ἔστω ἀνάλογη αὐτῆς ποὺ εἴχαµε γιὰ τὸ θρακικό, δὲν θὰ τολµοῦσαν νὰ ξανακάνουν τέτοια κίνηση οἱ ἀντίπαλοι. Ὅταν ὅµως ἀπέχεις, δῆθεν γιατί δὲν θέλεις νὰ τὸ ἀναδείξεις ὡς θέµα (λὲς καὶ εἶπε κανεὶς νὰ παραστεῖ ἐκεῖ σύσσωµη ἡ Κυβέρνηση!) ἀφήνεις χῶρο στὸν ἄλλον νὰ κάνει δηµόσιες σχέσεις καὶ παιχνίδια. Νοµίζουµε πὼς ἡ δικὴ µας παρουσία στὶς Βρυξέλλες ἔδειξε καὶ τὸν τρόπο ἀντιµετώπισης τέτοιων καταστάσεων καὶ τὸ µῆκος κύµατος ποὺ πρέπει νὰ ἀκολουθήσει ἡ ἐθνικὴ µας ἐπιχειρηµατολογία στὴ Θράκη. Βεβαίως ἔµειναν ἀναπάντητες οἱ τελευταῖες βρωµίτσες τοῦ Δηµητρᾶ, ὁ ὁποῖος µὲ τὶς παρεµβάσεις τῶν φίλων µας ἔνιωσε ἐπιβεβαιωµένος γιὰ ὅσα ἔλεγε, ὅτι δηλαδή ἡ Ἑλλάδα ἀντιµετωπίζει µέ “ὕποπτη εὐµένεια” τά ποµάκικα καὶ τσιγγάνικα σωµατεῖα στή Θράκη. Δὲν πειράζει, τὴν επόµενη φορά ποὺ θὰ βρεθοῦµε καὶ ποὺ ἐνδεχοµένως θὰ παίξουµε µὲ ὅρους ἰσηγορίας, τότε θὰ πάρει κι αὐτὸς (µερικὲς ἀπό) τὶς ἀπαντήσεις ποὺ τοῦ χρειάζονται…

Κώστας Καραΐσκος, Κομοτηνή

Διευθυντής του «Αντιφωνητή»

Γιὰ ἄλλη µία χρονιὰ «ἀναβίωσε» τὸ «παραδοσιακό» πανηγύρι στὸ ὕψωµα Ἀκρίτας (Ἀλάν Τεπέ). Ἀπὸ τὸ 1998, τὸ πανηγύρι ἔχει χάσει τὸν ὅποιο παραδοσιακὸ ποµάκικο χαρακτήρα καὶ ἔχει µετατραπεῖ σὲ ἕναν µηχανισµὸ ἐκτουρκισµοῦ τῶν Ποµάκων, ἀφοῦ ὅλοι οἱ τουρκόφρονες προσπαθοῦν νὰ πείσουν τοὺς Ποµάκους ὅτι αὐτὰ ποὺ τοὺς παρουσιάζουν (τουρκικὰ τραγούδια, φορεσιὲς µαϊµοῦδες, δῆθεν αἰῶνες ἱστορίας καὶ ἄλλες ἀρλοῦµπες) εἶναι ἡ ταυτότητα τῶν Ποµάκων. Δυστυχῶς ὁ ἁπλὸς κόσµος ἐλέγχεται ἀπόλυτα ἀπὸ τοὺς µηχανισµοὺς τῶν τουρκοφρόνων οἱ ὁποῖοι συµπράττοντας µέ φτηνοὺς χριστιανοὺς ἐπαρχιῶτες πολιτικάντηδες µετέτρεψαν µία συνήθεια σὲ θέατρο τουρκικοῦ ἐθνικισµοῦ, ψηφοθηρίας καὶ ἐπίδειξης δυνάµεως. Ἡ βίαιη ἀποµάκρυνση τὸ 1998 τοῦ τελευταίου ἀγᾶ τοῦ πανηγυριοῦ, Μεχµὲτ Χατὶπ, ἀπὸ τὴν Κάτω Βυρσίνη, σηµατοδότησε τὴν συµβολικὴ καὶ οὐσιαστικὴ ἅλωση τῆς ποµάκικης παράδοσης ἀπό τὸν τουρκικὸ ἐθνικισµό. Ἕνα συνοθύλευµα Τούρκων ἐθνικιστῶν καὶ ἐπαρχιωτῶν πολιτικάντηδων, ἀναµεµιγµένων µέ ἀλλοτριωµένους συνειδησιακὰ καὶ πολιτισµικὰ Ποµάκους, κάτι σὰν τοὺς ἰθαγενεῖς τῆς Λατινικῆς Ἀµερικῆς, συνθέτουν ἕνα ἀποκρουστικὸ σκηνικὸ ὑπὸ τὴ σκιὰ τῶν χιλιοχρησιµοποιηµένων καὶ σκονισµένων ρητῶν τοῦ Μουσταφᾶ Κεµὰλ γιὰ τὸν ἀθλητισµὸ (καὶ κατ’ ἐπέκτασιν γιὰ τὴν ἀνδρεία τῶν Τούρκων…) καὶ τοὺς ἤχους τῆς τουρκικῆς µουσικῆς, τὴν ὁποία ὅταν δὲν παραποιοῦν οἱ ἴδιοι οἱ «καλλιτέχνες» τὸ πράττουν οἱ µικροφωνικὲς ἐγκαταστάσεις… Φέτος εἴχαµε καὶ µία καταπληκτικὴ καινοτοµία, ἀφοῦ τὸ Τουρκικὸ Ὑπουργεῖο Πολιτισµοῦ θέλησε νὰ ἀναβιβάσει τοὺς Ποµάκους στὶς ὑψηλότερες σφαῖρες τῆς τουρκικῆς ἔντεχνης µουσικῆς καὶ ἔστειλε στὸ πανηγύρι ἕνα µουσικὸ σύνολο µέ… τσέλο, βιολὶ, κλπ! Δυστυχῶς οὔτε τὰ µαῦρα κοστούµια τῶν µουσικῶν, οὔτε οἱ ἦχοι τῶν ὀργάνων τους ἄγγιξαν τὰ µάτια ἢ τὰ ἐθισµένα στὰ νταούλια καὶ τοὺς ζουρνάδες αὐτιὰ τῶν Ποµάκων, οἱ ὁποῖοι ἐνδιαφερόντουσαν περισσότερο γιὰ τὸ ἂν τὸ κοµµάτι ποὺ «ἐκτελοῦσαν» οἱ Τοῦρκοι µουσικοὶ εἶναι τὸ τελευταῖο (ἐπιτέλους) ἢ ὄχι καὶ πολὺ λιγότερο γιὰ τὸ περιεχόµενό του… Ἕνα σουρεαλιστικὸ τοπίο στὰ ὑψώµατα τῆς Ροδόπης. Τοῦ χρόνου θὰ ἀκούσουµε καὶ… Μότσαρτ στὰ ποµακοχώρια, σχολίασε Ποµάκος Ἐπαθίτης δάσκαλος…

Πιὸ προσγειωµένος ἦταν ὁ τραγουδιστής τῆς… καταργηθείσης «Τουρκικῆς» Ἕνωσης Ξάνθης, ὁ ὁποῖος µεταξὺ ἄλλων τραγούδησε τὸ «Τσανάκκαλε», ἕνα ἐθνικὸ ἡρωϊκὸ καὶ θλιβερὸ τραγούδι γιὰ τοὺς Τούρκους στρατιῶτες ποὺ πολέµησαν καὶ νίκησαν τοὺς Ἀγγλογάλλους στὴ µάχη τῶν Δαρδανελλίων τὸ 1915…

Φολκλορικὸ ἐνδιαφέρον πάντως παρουσιάζει κάθε χρόνο καὶ ἡ τελετὴ ὑποδοχῆς τῶν «ἐπισήµων», ὅπως καὶ ἡ συµπεριφορὰ ὑφισταµένων ἢ ἐκκολαπτόµενων πολιτικῶν ἀστέρων, χριστιανῶν καὶ µουσουλµάνων: κοψοµεσιάσµατα καὶ ὀθωµανικὲς ὑποκλίσεις ἐνώπιον τοῦ Τούρκου Προξένου, δουλικὰ χαµόγελα χωρὶς µέτρο – σὰν νὰ γεννήθηκαν µέ τὸ χαµόγελο στὸ στόµα -, φιλιὰ καὶ ἀγκαλιές, µέχρι καὶ ὀθωµανικὰ χειροφιλήµατα.

Οἱ ὁµιλητὲς καὶ οἱ ἀφίσες προβολῆς τοῦ πανηγυριοῦ ἔκαναν λόγο ψευδέστατα γιὰ αἰῶνες ζωῆς τοῦ πανηγυριοῦ, ὑπονοώντας φυσικὰ τὴν ἀπὸ αἰώνων παρουσία τῶν… Τούρκων στὴν ὀρεινὴ Ροδόπη (ἡ ὁποία στὴν ἐθνικιστικὴ ὁρολογία ἔχει καθιερωθεῖ ὡς Μπαλκάν Κολού, δηλ. Βαλκανικὸς Βραχίονας!). Πρόκειται φυσικὰ γιὰ ἕναν ἐντελῶς ἀβάσιµο καὶ ἀτεκµηρίωτο ἰσχυρισµό, καθὼς δὲν ὑπάρχει οὔτε ἕνα γραπτὸ ἢ ἄλλο στοιχεῖο τὸ ὁποῖο νὰ µᾶς βεβαιώνει ὅτι τὸ πανηγύρι αὐτὸ ἔχει ἱστορία ἔστω ἑνὸς αἰώνα. Ἀντίθετα, σύµφωνα µέ προφορικὲς µαρτυρίες γέρων Ποµάκων, τὸ πανηγύρι γινόταν κοντὰ σὲ ὕψωµα τῆς Ὀργάνης, ἡ ὁποία ἦταν τὸ διοικητικὸ καὶ οἰκονοµικὸ κέντρο τῆς περιοχῆς, ἐπειδὴ ὅµως ἦταν µακρυά ἀπὸ τὴν ποµακικὴ ἐνδοχώρα τὸ µετέφεραν στὴν σηµερινὴ τοποθεσία. Μόνο µεταπολεµικὰ µεταφέρθηκε στὴ νέα τοποθεσία. Πιθανότατα ἡ συγκέντρωση αὐτὴ καθιερώθηκε µετὰ τὴν ἀπελευθέρωση τῆς ἑλληνικῆς Θράκης, διότι ἀκριβῶς σταµάτησε βίαια ἡ ἐπικοινωνία καὶ οἱ ἀνταλλαγὲς µέ τὴ µεγάλη µᾶζα τῶν Ποµάκων τῆς βουλγαρικῆς Θράκης. Τὸ «πανηγύρι» εἶναι νέος θεσµὸς, συνέπεια τῆς χάραξης τῆς ἑλληνοβουλγαρικῆς µεθορίου. Ἕως τότε οἱ Ποµάκοι εἶχαν ὡς κέντρο κυρίως τὸ Κίρτζαλι ἀλλὰ καὶ µικρότερους οἰκισµοὺς τῆς βουλγαρικῆς Ροδόπης. Ἐπὶ τῆς οὐσίας δὲν ἐπρόκειτο γιὰ κάποιο πανηγύρι µέ πολιτιστικὸ χαρακτήρα ἀλλὰ ἀντίθετα γιὰ µία θερινὴ συγκέντρωση ὀρεινῶν Ποµάκων κτηνοτρόφων καὶ γεωργῶν οἱ ὁποῖοι ἐνόψει τοῦ βαρὺ χειµώνα ἀντάλλασσαν προϊόντα καὶ πληροφορίες, προέβαιναν σὲ ἀγοραπωλησίες ζώων καὶ ζωοτροφῶν κλπ.

Τὸ σκηνικὸ ὅπως ἄλλωστε κάθε χρόνο ἦταν τόσο καλὰ στηµένο, ὥστε ὁ ἐπίσηµος προσκαλεσµένος νοµάρχης Ἀδριανούπολης κύριος Μίρογλου, δήλωσε ἀπὸ τὸ βῆµα µέ ἀπόλυτη εἰλικρίνεια ὅτι «ἐδῶ αἰσθάνοµαι σὰ νὰ βρίσκοµαι στὴν πατρίδα µου (σσ. Τὴν Τουρκία)…» καὶ ὅτι τὸ πανηγύρι εἶναι µία µικρογραφία τῶν ἐκδηλώσεων πάλης ποὺ γίνονται κάθε καλοκαίρι στὴ τοποθεσία Κίρκπιναρ τῆς Ἀδριανούπολης. Ὁ δὲ βουλευτὴς Ροδόπης τῆς Νέας Δηµοκρατίας κ. Ἰλχάν Ἀχµὲτ δήλωσε τὸ ἐκπληκτικό, ὅτι ἂν συµβεῖ κάποια θεοµηνία στὴν περιοχὴ «µετὰ τὸν νοµάρχη Ροδόπης καὶ τὸν Γενικὸ Γραµµατέα τῆς Περιφέρερειας, θὰ ζητήσει βοήθεια ἀπὸ τὸν… νοµάρχη τῆς Ἀδριανούπολης!»

Πάντως ὅσον ἀφορᾶ τὶς ὀργανωτικὲς λεπτοµέρειες, ἡ δουλειὰ ποὺ ἔκανε ἡ κοινότητα Ὀργάνης ἦταν πολὺ καλὴ καὶ παρόλες τὶς τουρκοπρέπειες αὐτὲς ἦταν συγκριτικὰ µέ πέρυσι λιγότερο προκλητικές. Ἐλπίζουµε ὅτι τὰ µηνύµατα ἀδελφοσύνης καὶ συνύπαρξης εἶναι οὐσιαστικὰ λόγια καὶ ὄχι ἐθνικιστικὰ προπετάσµατα καπνοῦ, ὥστε τοῦ χρόνου νὰ δοῦµε καὶ χορευτικὰ συγκροτήµατα ἀπὸ τὴ Βουλγαρία καὶ τὴν Ἑλλάδα, ὅπως ἄλλωστε ὑπάρχουν παλαιστὲς καὶ ἀπὸ τὶς τρεῖς χῶρες. Βέβαια τὰ περὶ συµµετοχῆς τριῶν χωρῶν εἶναι ἕνα ὡραῖο ψέµµα, ἀφοῦ καὶ ἀπὸ τὴ Βουλγαρία ὅλοι οἱ παλαιστὲς ποὺ προσκαλοῦνται εἶναι µουσουλµάνοι καὶ ὄχι χριστιανοὶ βουλγαρικῆς καταγωγῆς. Ἐὰν ἡ ὀργανωτικὴ ἐπιτροπὴ ἦταν εἰλικρινὴς καὶ ἀντιµετώπιζε τὴν ἐκδήλωση ὡς σηµεῖο ἀδελφοσύνης καὶ ὄχι ὡς τουρκικὸ ἐθνικιστικὸ θέατρο, θὰ προσκαλοῦσε καὶ ἀπὸ ἕνα χορευτικὸ συγκρότηµα ἀπὸ τὴ Βουλγαρία γιὰ νὰ παρουσιάσει βουλγάρικους χοροὺς (καὶ ὄχι τουρκικούς τῆς Βουλγαρίας…) ἀλλὰ καὶ ἕνα χριστιανικὸ χορευτικό τῆς περιοχῆς µας, ἀντὶ νὰ βοµβαρδίζει τοὺς Ποµάκους µέ τουρκικὴ µουσική, τουρκικοὺς χοροὺς µέ στολὲς καὶ χορογραφία ποὺ ἀποτελοῦν τὸν ὁρισµὸ τοῦ κίτς, τουρκικὴ προπαγάνδα, τουρκικὴ κόκα κόλα, τουρκική…

…Οἱ Ποµάκοι τῆς Κεντρικῆς Ροδόπης ἀποτελοῦν τὴν πιὸ συµπαγὴ ὁµάδα σλαβόφωνων µουσουλµάνων. Τοὺς συναντᾶµε κατὰ µῆκος τοῦ ποταµοῦ Ἄρδα στὶς περιοχὲς Σµόλιαν, Ντέβιν, Νευροκόπι (Γκότσε Ντέλτσεβ) καὶ µέχρι τὴν Πέστερα καὶ τὸ Ἀσένοβγκραντ (Στενήµαχο). Στὸ δυτικὸ τµῆµα τῆς Ροδόπης οἱ Ποµάκοι φτάνουν τὴν κοιλάδα τοῦ Νέστου καὶ τὸ ὄρος Πιρὶν ἐνῶ στὰ ἀνατολικὰ ἡ διαχωριστικὴ γραµµὴ µέ τοὺς Τούρκους τοῦ Κίρτζαλι περνάει ἀπὸ τὸ Ἄρντινο καὶ τὸ Ζλάτογκραντ, ἂν καὶ µεµονωµένα ποµακοχώρια συναντᾶµε καὶ µέχρι τὸν ποταµὸ Ἕβρο. Τὸ 1989 τὸ Ὑπουργεῖο Ἐσωτερικῶν τῆς Βουλγαρίας µίλησε γιά 268.971 Ποµάκους.

Ἡ ὕπαρξη µουσουλµανικῶν νησίδων στὰ Βαλκάνια ἀποτελεῖ κληρονοµιὰ τῶν πέντε αἰώνων Ὀθωµανικῆς παρουσίας. Βασικὴ συνέπεια τῆς ἐγκαθίδρυσης τῆς Pax Ottomana ἦταν ἡ κατάργηση τῶν κρατικῶν ὁρίων, γεγονὸς ποὺ διευκόλυνε τὶς κινήσεις τῶν πληθυσµῶν καὶ τὴν ἀλληλοδιείσδυση διαφορετικῶν ἐθνο-πολιτισµικῶν ὁµάδων σὲ µία ἀχανή ἔκταση. Σχετικὰ µέ τὶς φάσεις ἐξισλαµισµοῦ τῶν κατοίκων τῆς Ροδόπης, ἡ ἀνάλυση τῶν Ὀθωµανικῶν φορολογικῶν ἀρχείων γιὰ τὰ χωριὰ τῆς δυτικῆς Ροδόπης µᾶς δίνει ἰδιαίτερα ἐνδιαφέροντα στοιχεῖα. Σύµφωνα µέ αὐτὰ, τὸ 1635 ὑπῆρχαν 1623 χριστιανικὰ νοικοκυριὰ σὲ 29 χωριά. Μετὰ ἀπὸ 25 χρόνια τὰ Ὀθωµανικὰ ἀρχεῖα ἀναφέρουν µόνον 948 χριστιανικὰ νοικοκυριά. Τὰ ἀρχεῖα συχνὰ µνηµονεύουν τὰ σλαβικὰ ὀνόµατα τῶν πατεράδων τῶν φορολογουµένων π.χ. Ἀµπντουλλάχ, γιὸς τοῦ Ἰβάν, µαρτυρία τοῦ ἐξισλαµισµοῦ ἀτόµων µέ σλαβικὴ καταγωγή.

Ὁ ἐξισλαµισµὸς τῶν Ποµάκων σίγουρα δὲν ἦταν ἀποτέλεσµα µίας ἁπλῆς διοικητικῆς πράξης. Ἦταν µία ἀργή διαδικασία ποὺ διήρκεσε πολλοὺς αἰῶνες καὶ κορυφώθηκε κατὰ τὸν 17ο αἰώνα. Νεώτερες µελέτες ἀναδεικνύουν ὡς βασικὴ αἰτία τοῦ ἐξισλαµισµοῦ τὴν ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τὴ δυσβάσταχτη φορολογία ἐνῷ παράλληλα τονίζουν πὼς ὁ ἐξισλαµισµὸς ἦταν σταδιακός, εἶχε ἤδη ξεκινήσει ἀπὸ τὸ πρῶτο ἤµισυ τοῦ 16ου αἰώνα καὶ συνεχίστηκε µἔχρι τὸν 18ο αἰώνα καὶ ἀργότερα. Ἡ µελέτη τῶν ὀθωµανικῶν καταστιχώσεων µᾶς δίνει πολύτιµες πληροφορίες γιὰ τὴ φορολογία ποὺ ἔπρεπε νὰ πληρώνουν οἱ χριστιανικοὶ πληθυσµοί. Ὅταν ἕνα νοικοκυριὸ στρέφονταν πρὸς τὴν Ἰσλαµικὴ θρησκεία διαγράφονταν ἀπὸ τὰ φορολογικὰ µητρῶα καὶ ὁ φόρος ἀνακατανέµονταν στὰ ὑπόλοιπα χριστιανικὰ νοικοκυριά. Κατὰ τὸ 2ο ἥµισυ τοῦ 17ου αἰ. παρατηρεῖται θεαµατική µείωση τοῦ ἀριθµοῦ τῶν χριστιανικῶν νοικοκυριῶν, σὲ ὁρισµένες περιοχὲς ἀπὸ 50% µέχρι 70%. Ἔτσι, ἡ θρησκευτικὴ µεταστροφή, βασισµένη πρῶτα πρῶτα σὲ οἰκονοµικοὺς λόγους, µπορεῖ νὰ γινόταν εἴτε σὲ προσωπικὸ ἐπίπεδο εἴτε σὲ ἐπίπεδο οἰκογένειας ἢ καὶ ὁλόκληρης κοινότητας.

Ὁ Βούλγαρος ἱστορικὸς Ν. Τοντόροβ ἐξιστορώντας τὸν ἐξαναγκαστικὸ ἐξισλαµισµὸ τῶν κατοίκων τῆς Ροδόπης παραθέτει πολλὲς ἱστορικὲς µαρτυρίες ἀπὸ χρονικὰ καὶ πηγές. Ἀναφέρει ἐπίσης πὼς δὲν ὑπάρχει χωριὸ Ποµάκων στὴ Ροδόπη δίχως τὸ τοπωνύµιο «Καβούρσκο Γκρόµπιε» (τάφοι τῶν ἀπίστων), ὅπου ὅλοι γνωρίζουν πὼς εἶναι θαµµένοι χριστιανοί. Προσθέτει ἐπίσης τὰ πάµπολλα τοπωνύµια τῆς Ροδόπης «Μόµιν κάµεν», «Μόµιν βργ», «Μόµιν βίρ», Νεβέστα» κλπ ποὺ σχετίζονται µέ παραδόσεις γιὰ τὴν αὐτοκτονία Ροδοπαίων κοριτσιῶν προκειµένου νὰ ἀποφύγουν τὴ σύλληψη ἀπὸ τοὺς Τούρκους.

Ὁ Γάλλος Paul Luca διασχίζοντας τὴν Κεντρικὴ Ροδόπη τὸ 1706 διανυκτέρευσε γιὰ ἕνα βράδι στὸ Πασµακλὴ (Σµόλιαν). Ἐντυπωσιάστηκε ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ µουσουλµάνοι στὸ Πασµακλή µιλοῦσαν µία παρεφθαρµένη µορφὴ βουλγαρικῆς.

Τὸ 1854 ὁ Βούλγαρος ἱστορικὸς καὶ ποιητής Γκιόργκι Ράκοφσκι ὁλοκληρώνει τὸ ποιητικὸ ἔργο του «Ταξιδευτὴς τοῦ δάσους» (Gorski Pitnik), τὸ ὁποῖο τυπώνεται τρία χρόνια ἀργότερα στὸ Νόβι Σάντ. Ὁ Ράκοφσκι ἀναφέρεται στοὺς Ποµάκους γράφοντας: «Στὴ Βουλγαρία ὑπάρχει ἕνας λαὸς ποὺ ὀνοµάζονται Ποµάκοι.» Ὁ Ράκοφσκι ἦταν ὁ πρῶτος ποὺ ἑρµήνευσε τὴ λέξη Ποµάκος ἀπὸ τὸ ρῆµα «pomagam”, θεωρώντας τὴ λέξη «Pomak” ἰσοδύναµη τῆς λέξης «pomagach” (βοηθός), πιστεύοντας ὅτι οἱ Βούλγαροι στρατιῶτες ποὺ βοήθησαν τοὺς Ὀθωµανοὺς Τούρκους στὶς ἐπιδροµὲς τοὺς ὀνοµάστηκαν «βοηθοί». Ἐξετάζοντας τὴν ἐτυµολογία τῆς λέξης Ποµάκος καὶ πρὶν καταλήξει ὅτι ἡ λέξη προέρχεται ἀπὸ τὸ ρῆµα «pomagam» (βοηθῶ) παραθέτει ἕνα παλιὸ δηµοτικὸ τραγούδι:

«Πῆγε τὸ παλικάρι, πῆγε ὁ Ποµάκος Σὲ πόλεµο σκληρὸ τῶν Τατάρων. Τὸν πλήγωσαν, τὸν τραυµάτισαν. Μὲ τριακόσιες τουφεκιὲς Μὲ τρία Τατάρικα βέλη. Πέφτει τὸ παλικάρι, πέφτει ὁ Ποµάκος Σὲ βαθὺ φαράγγι Κάτω ἀπὸ ἕνα πράσινο δένδρο. Τὸ παλικάρι κλαίει, τὸ παλικάρι κλαίει Κάτω ἀπὸ ἕνα δένδρο. Πάνω στὸ δένδρο, πάνω στὸ δένδρο Εἶναι ἕνα πουλὶ γεράκι. Καὶ τοῦ µίλησε, τοῦ µίλησε Τὸ πουλὶ τὸ γεράκι: -Πέθανε παλικάρι, πέθανε Ποµάκε Νὰ σοῦ φάω, νὰ σοῦ φάω Τὴ λευκή σου σάρκα Νὰ σοῦ πιῶ, νὰ σοῦ πιῶ Τὸ µαῦρο σου τὸ αἷµα. Ἀπάντησε τὸ πληγωµένο παλικάρι Τὸ παλικάρι µέ τὸ µεγάλο τραῦµα: -Ἔι ἐσύ, ἔι ἐσὺ πουλὶ γεράκι, Μὴ µέ κάνεις Νὰ ἀνοίξω τριακόσιες πληγὲς Πληγές, τρία Τατάρικα βέλη! Ἀπάντησε, ἀπάντησε Τὸ πουλὶ τὸ γεράκι: – Σώπα παλικάρι, σώπα Ποµάκε, Θὰ σοῦ φάω τὴ λευκὴ σάρκα Θὰ σοῦ πιῶ τὸ µαὖρο σου αἴµα.Τὸ παλικάρι θύµωσε Τὸ πληγωµένο παλικάρι Σύρθηκε, σύρθηκε Μὲ τὶς ζεστές του πληγὲς Καὶ πῆρε καὶ πῆρε Τὸ µακρὺ του τουφέκι Καὶ ἔριξε, ἔριξε Στὸ πουλὶ τὸ γεράκι. Τὸ πουλὶ πέφτει, τὸ πουλὶ πέφτει Στὸ βαθὺ φαράγγι. Τὸ πουλὶ κλαίει, τὸ πουλὶ κλαίει Στὸ βαθὺ φαράγγι. Τὸ ἀκοῦνε, τὸ ἀκοῦνε Πάνω στὸν γαλάζιο οὐρανό. Κι ἀπάντησε τὸ πληγωµένο παλικάρι: – Ξάπλωσε, πουλί, ξάπλωσε Κι οἱ δυὸ µας νὰ ξαπλώσουµε! Κλάψε, πουλί, κλάψε, πουλί, Κι οἱ δυὸ µας νὰ κλάψουµε. Πέθανε, πουλί, πέθανε, πουλί, Κι οἱ δυὸ µας νὰ πεθάνουµε. Ἔµεινε γιὰ πολύ, ἔµεινε γιὰ πολὺ Μὲς στὸ φαράγγι ξαπλωµένος Μὲ τὸ γεράκι τὸ πουλὶ Καὶ φώναξε καὶ φώναξε Τὸ πληγωµένο παλικάρι: -Ἔι ἐσύ, ἔι ἐσύ, ἀδελφὴ Νεράιδα, Ἔλα ἀδελφὴ µου, βοήθησε µε! Τὸν ἄκουσε, τὸν ἄκουσε Ἡ ἀδελφὴ Νεράιδα Κι ἔτρεξε στὸ βαθὺ φαράγγι Πῆρε τὸ πληγωµένο παλικάρι Τὸ παλικάρι µέ τὰ πολλὰ τραύµατα Τοῦ θεράπευσε, τοῦ θεράπευσε Τριακόσιες πληγὲς Τρία Ταταρικὰ βέλη Τοῦ ἔδωσε ἕνα µακρὺ τουφέκι Καὶ τὸν ἔστειλε, τὸν ἔστειλε Στὸν Ταταρικὸ στρατὸ Στρατιῶτες νὰ σώσει Τὸν βασιλιὰ νὰ φέρει.»

Ὁ Ράκοφσκι πιστεύει ὅτι ὁ ἥρωας τοῦ τραγουδιοῦ πολέµησε τὸ 1402 στὸ πλευρὸ τοῦ Βαγιαζὴτ Ἰλνταροὺµ ἐνάντια στοὺς Τατάρους.

Ἐνδιαφέρον παρουσιάζει τὸ περιηγητικὸ κείµενο τοῦ Νikolaidy τὸ 1859 ποὺ ἀναφέρεται στοὺς κατοίκους τῆς ὀρεινῆς Ροδόπης. Ο Νikolaidy µιλάει γιὰ περίπου 20.000 οἰκογένειες ποὺ ζοῦν ἀντάρτικα, µέ δυναµικὸ τρόπο, ἀκόµα καὶ ληστεύοντας. Εἶναι µουσουλµάνοι αἱρετικοί, ἔχουν ἰµάµη, εἶναι κτηνοτρόφοι ἢ γεωργοὶ µικρῶν καλλιεργειῶν. Ἀναφέρεται ὅτι ἀρκετὰ χωριὰ ἦταν χριστιανικὰ πρὶν µόλις 70 χρόνια [δηλαδὴ τὸ 1790]. Ζοῦν µακριὰ ἀπὸ τὶς πεδιάδες καὶ τὶς πόλεις, διατηροῦν παγανιστικὰ ἔθιµα, ἡ ἰατρικὴ εἶναι στὰ χέρια τοῦ ἰµάµη καὶ τῶν µαγισσῶν. Οἱ Τοῦρκοι τοὺς ἀποκαλοῦν Akrians.

Πληροφορίες γιὰ τοὺς Ποµάκους βρίσκουµε καὶ στὸ ἔργο τοῦ ἐθνογράφου καὶ πρωτεργάτη τῆς Βουλγαρικῆς ἐπανάστασης τοῦ 1869 Lyuben Karavelov (1834-1879). Σὲ κείµενό του ὁ Καραβέλωβ γράφει πὼς «οἱ Ποµάκοι ἀκόµα παραµένουν µισοί-χριστιανοὶ γιατί δὲ γνωρίζουν τουρκικὰ καὶ ἄρα τὸ Κοράνι παραµένει γι’ αὐτοὺς νεκρό γράµµα». Παρακάτω προσθέτει :

«Πολλὰ γεγονότα ἀποδεικνύουν τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ Ποµάκοι υἱοθέτησαν τὴ Μωαµεθανικὴ θρησκεία ὄχι πολὺ καιρὸ πρίν. Γιὰ παράδειγµα, ἔχουν διατηρήσει πολλὲς χριστιανικὲς παραδόσεις καὶ τελετουργίες. Ἀκόµα διατηροῦν πολλὰ χριστιανικὰ παρατσούκλια καὶ ὀνοµασίες. Τιµοῦν πολλοὺς χριστιανοὺς ἁγίους καὶ προσεύχονται σ’ αὐτοὺς γιὰ ὑγεία καὶ σωτηρία. Ἀνάµεσα στοὺς Ποµάκους µπορεῖς νὰ συναντήσεις ὀνόµατα ὅπως Πάντσογλου, Νεντυάλκογλου (ὁ γιὸς τοῦ Πάντσο, ὁ γιὸς τοῦ Νεντιάλκο), Βοῦταν, Βούρταν καὶ οὕτω καθεξῆς. Στὴν περιοχὴ Lovech ὑπάρχει ἕνα χωριὸ Lukovit στὸ ὁποῖο οἱ γριὲς γυναῖκες πηγαίνουν στὰ νεκροταφεῖα καὶ ἀνάβουν κεριὰ γιὰ τοὺς νεκρούς, ὅπως κάνουν καὶ οἱ χριστιανοί. Ἐὰν µία µητέρα χάσει τὸν γιό της ἢ τὴν κόρη της ἢ ἐὰν µία γυναίκα χάσει τὸν ἄντρα της, πηγαίνουν σὲ Βουλγαρικὲς ἐκκλησίες καὶ λένε: «Ὑπάρχει ἕνας νεκρὸς στὸ σπίτι µας… Δῶστε µας κεριὰ γιὰ εἴκοσι λέβα γιὰ νὰ τὰ ἀνάβουµε στοὺς τάφους τοὺς τὴν ἠµέρα τῶν Ἁγίων Πάντων». Ἐπιπλέον οἱ Ποµάκοι τηροῦν ὁρισµένες χριστιανικὲς καὶ σλαβικὲς (παγανιστικές) γιορτὲς ὅπως, γιὰ παράδειγµα, τοῦ Ἁγ. Γεωργίου, τοῦ Ἁγ. Δηµητρίου, τοῦ Ἁγ. Νικολάου, τοῦ Ἁγ. Βλάση, τίς ἡµέρες τοῦ σκύλου, τὶς µέρες τοῦ λύκου, τὶς µέρες τοῦ ποντικοῦ, κλπ.»

Ὁ Karavelov θυµᾶται ἀπὸ τὴν παιδική του ἡλικία ποὺ εἶχαν στὸ σπίτι τοῦ δυὸ Ποµάκους (µέ τὰ ὀνόµατα Ἰσµαὴλ Ντοῦρκο καὶ Σούλιο Σιράκ) γιὰ ὑπηρέτες, οἱ ὁποῖοι νήστευαν τὴ Σαρακοστή. Μία µέρα ὁ πατέρας του ρώτησε τὸν ἕναν ἀπὸ αὐτούς: «-Ντοῦρκο, θέλω νὰ ξέρω τί πιστεύεις. Εἶσαι Τοῦρκος ἢ Βούλγαρος;» «Οὔτε κι ἐγὼ δὲν ξέρω. Μᾶς φωνάζουν Pomatsi καὶ Poturnatsi [ἐκτουρκισµένους] καὶ οἱ πατεράδες µας ἤτανε γκιαούρηδες, ἀπάντησε ὁ Ντοῦρκο χαµογελώντας.» Ο Karavelov ἀναφέρει πὼς οἱ Ποµάκοι τρέφουν ἰδιαίτερο µῖσος πρὸς τοὺς Τούρκους. Σὰν ἀπόδειξη παραθέτει ἕνα τραγούδι τὸ ὁποῖο δηµοσιεύτηκε στὴν ἐφηµερίδα «Svoboda» στὸ Βουκουρέστι τὸ 1869 καὶ τὸ ὁποῖο περιγράφει τὴ σύγκρουση ἑνὸς ἥρωα τοῦ γιοῦ τοῦ Πάντσο (Πάντσογλου) µέ τὸν τουρκικὸ στρατό:

«Ὁ γιὸς τοῦ Πάντσο γράφει ἕνα χαρτὶ Καὶ τὸ στέλνει στὸν ἀδελφό του, τὸν ἀδελφό του. Τὸν σηµαιοφόρο τὸν Νάνο, τὸν Βούλγαρο: – Καληµέρα, Νάνου, Βούλγαρε, Πήγαινε νὰ µαζέψεις γενναίους Βουλγάρους, Γενναίους ἄντρες δέκα χιλιάδες Κι ἐλᾶτε στὴν πόλη τοῦ Λόβετς Νὰ βοηθήσετε τὸν ἀδελφό σας τὸ γιὸ τοῦ Πάντσο Γιατί ὁ βεζύρης ἔρχεται Ὁδηγώντας Τούρκους καὶ γενίτσαρους Στρατιῶτες καὶ µία ὁµάδα Τσιτάκων Θέλει νὰ µέ πιάσει Νὰ µέ δέσει σὰν νέα προβατίνα Καὶ νὰ µέ πάρει στὴν πόλη τοῦ Λόβετς Στοῦ Λόβετς τοὺς φαρδιοὺς δρόµους Νὰ µέ κρεµάσει σὲ µία ξερὴ ἰτιὰ Σὰ σκυλὶ γεννηµένο ἀπὸ σκύλα. Ὁ Νάνο ὁ Βούλγαρος διαβάζει ἕνα χαρτὶ Διαβάζει καὶ τὰ µάτια του κλαῖνε. Μαζεύει µία ὁµάδα νέων ἀντρῶν Ποὺ µεγαλώσαν κάτω ἀπ’ τὴ βελανιδιὰ Μάζεψε ὁ Νάνο ἄντρες δυνατοὺς Δέκα χιλιάδες ἀπ’ αὐτοὺς Καὶ πάει νὰ βοηθήσει τὸν ἀδελφό του! Οἱ Τοῦρκοι συναντήθηκαν µέ τοὺς Ποµάκους Τοὺς Ποµάκους καὶ τοὺς Βούλγαρους: Οἱ Τοῦρκοι κόβουν, οἱ Ποµάκοι σφάζουν… Κόκκινα ἀπὸ τὸ αἷµα τὰ χωράφια Τὸ αἷµα τρέχει σὰν νερὸ ἀπ’ τὰ βουνὰ Καὶ τὰ κορµιὰ σὰν τὸ στάρι στὰ χωράφια! Καὶ φώναξε τοῦ Πάντσο ὁ γιός: – Ἄκουσέ µε, βεζύρη Εἶµαι Ποµάκος, γιὸς ἥρωα… Δὲν γεννήθηκα ἀπὸ µάνα Τουρκάλα Δὲν µέ τύλιξαν σὲ βελοῦδο καὶ µετάξι Δὲν µέ τάισαν µέ λίπος καὶ γλυκά. Γεννήθηκα ἀπὸ Ποµάκισσα µάνα Μὲ τύλιξε σὲ φύλλα βελανιδιᾶς, Μὲ µεγάλωσε κάτω ἀπὸ τὴν πράσινη βελανιδιὰ Μὲ τάισε καλαµποκίσιο ἀλεύρι Μὲ ἔµαθε µέ Τοῦρκο νὰ µήν πίνω Γυναίκα Τουρκάλα νὰ µήν ἀγαπῶ… Μὲ ἔµαθε τοὺς Τούρκους νὰ πολεµῶ… Τὸ σπαθὶ τοῦ ἀνέµισε καὶ τὸ κεφάλι ἔκοψε Τὸ Τούρκικο κεφάλι ἑνὸς Βεζύρη.»