Αφού ο κ. υπουργός επιχειρηματολόγησε διά μακρών επί σχετικών θεμάτων όπως η πρωινή αφύπνιση και προσευχή, καθώς και η περιουσία της εκκλησίας, κατέληξε: «Πρέπει να καταλάβουμε όλοι μας ότι στα πανεπιστήμια πηγαίνουμε για να μορφωθούμε κι όχι για να βρούμε δουλειά».

«Οπότε», παρενέβη ο Σωκράτης, «αν αυτό συμβαίνει με τα πανεπιστήμια, πολύ περισσότερο πρέπει να συμβαίνει με το Λύκειο, το οποίο οφείλει να παρέχει γενική παιδεία».

«Παρακαλώ, να πέσουν οι τόνοι», είπε ο κ. Γαβρόγλους. «Σε απόλυτη συνέπεια και διαλεκτική αντίθεση μ’ αυτά που είπα προηγούμενα, αποφασίσαμε η Γ΄ Λυκείου να είναι προπαρασκευαστική της κατοπινής ειδίκευσης. Σε κάθε κατεύθυνση ο βασικός κορμός των διδασκομένων μαθημάτων θα συνίσταται σε τέσσερα μαθήματα».

«Μα», αντέτεινε ο Σωκράτης, «αυτό δεν αντιφάσκει με αυτό που είπατε προηγουμ-»

«Με ειδοποιούν από το κοντρόλ ότι δεν έχουμε χρόνο», εἰπε ο δημοσιογράφος της ΜΕΡΤ, «εντωμεταξύ δεν είπαμε τίποτα για τα Λατινικά».

«Τι να πούμε για τα Λατινικά», είπε ο Γαβρόγλους, «αφού όλοι αποστήθιζαν τη μετάφραση. Το ξέρετε ότι οι μαθητές όταν έπαιρναν 18,5 έβαζαν τα κλάματα;»

«Αυτό θα μπορούσε εύκολα να διορθωθεί», είπε ο Σωκράτης, «αν αντί των γνωστών, μετρημένων στα δάχτυλα κειμένων, οι μαθητές εξετάζονταν σε άγνωστο, ίσως και πεποιημένο κείμενο, που να περιλαμβάνει τις λέξεις και τα φαινόμενα που έχουν διδαχθεί.»

«Α γεια σου», είπε ο υπουργός, «γι’ αυτό και σε απόλυτη συνέπεια και διαλεκτική αντίθεση με αυτά που είπα προηγούμενα, μειώσαμε την έκταση του αγνώστου αρχαιοελληνικού κειμένου σε τέσσερις στίχους καθώς και τη μοριοδότηση της μετάφρασής του από 20 σε 10 μονάδες. Δεν μπορούμε να ταλαιπωρούμε τα παιδιά, πρέπει να κοιμηθούν και λιγάκι. Μάλιστα, στρατηγική μας επιδίωξη αποτελεί το να είναι διαρκώς κοιμισμένα.»

«Μα αν θέλατε να χτυπήσετε την αποστήθιση και να προωθήσετε την κριτική σκέψη, θα ᾿πρεπε να δώσετε ένα τελείως άγνωστο κείμενο. Αυτό που κάνετε με την υποβάθμιση του αγνώστου αρχαιοελληνικού κειμένου δεν χτυπάει, αντίθετα προωθεί την αποστήθ-»

«Εντωμεταξύ δεν είπαμε τίποτα για την Κοινωνιολογία», παρενέβη ο δημοσιογράφος της ΜΕΡΤ.

«Λοιπόν, για την Κοινωνιολογία… Σε απόλυτη συνέπεια και διαλεκτική αντίθεση με αυτά που είπα προηγούμενα για την προπαρασκευαστική ειδίκευση, αντικαθιστούμε τα Λατινικά της θεωρητικής κατεύθυνσης με το μάθημα της Κοινωνιολογίας, γιατί επιτέλους τα παιδιά πρέπει να ξέρουν τι τους γίνεται στο ραγδαία μεταβαλλόμενο σύγχρονο κόσμο. Ξέρετε τι προόδους έχει κάνει τα τελευταία χρόνια η Κοινωνιολογία;»

«Με συγχωρείτε», αγανάκτησε ο Σωκράτης, «αλλά αυτό που λέτε τώρα αντιφάσκει με αυτό που είπατε πρωτύτερα περί προπαρασκευαστικής ειδίκευσης στην κάθε κατεύθυνση.»

«Τελειώνετε», είπε ο δημοσιογράφος, «αυτά μας τα είπατε και προηγουμένως…»

«Σας παρακαλώ», είπε ο Σωκράτης, «μη με διακόπτετε…»

«Δεν σας διακόπτω, αλλά δεν θα χρονίσουμε κιόλας εδωπέρα…»

«… Και εν πάση περιπτώσει», συνέχισε ο Σωκράτης, «αφού θέλετε τόσο πολύ να χτυπήσετε την αποστήθιση –αν και ακόμα και μέσα από τα Λατινικά υπάρχει τρόπος- γιατί δεν προτείνετε την αντικατάστασή τους από ένα μάθημα της ίδιας κατεύθυνσης, Φιλοσοφία ας πούμε, την οποία συμβαίνει κι εγώ να έχω υπηρετήσει, αλλά βάζετε Κοινωνιολογία; Ξέρετε τι προόδους έχει κάνει από την εποχή μου η φιλοσοφία;»

«Διότι, όπως σας εξήγησα και προηγουμένως, κύριε Σωκράτη, το ζητούμενο είναι η γενική μόρφωση κι όχι μια στενή ειδίκευση του τύπου της γραμματικοσυντακτικής ανάλυσης. Χάνεται η μαγεία των κειμένων! Και ξέρετε πόσο νοιαζόμαστε εμείς για τη μαγεία των κειμένων, ιδιαίτερα τη μαύρη, που είναι καθ᾿ όλα ισότιμη με την άσπρη. Η ιδεολογία της Κου Κλουξ Κλαν δε θα περάσει εδώ. Δράττομαι δε της ευκαιρίας να εξαγγείλω το διορισμό ικανού αριθμού κοινωνιολόγων στη Γ΄ Λυκείου για να διδάξουν το αντικείμενο. Έχουμε την πεποίθηση ότι με την de facto κατάργηση των Λατινικών θα ανατρέψουμε σε μόνιμη βάση το ισχύον εκπαιδευτικό status quo. Είναι κάτι παρόμοιο –mutatis mutandis- με την κατάργηση της εξέτασης των αρχαίων στο Γυμνάσιο, της περικοπής της Ιστορίας –ειδικά των εθνικιστικών μηδικών πολέμων, της επανάστασης του 1821- κ.λπ. Έλεος πια με τους φιλολόγους, είναι ο πιο ευνοημένος κλάδος!»

«Μα εσείς δε λέγατε προηγουμένως ότι στα πανεπιστήμια πάμε για να μορφωθούμε κι όχι για να βρούμε δουλειά; Και τώρα βρίσκετε δουλειά στους κοινωνιολόγους;»

«Κύριε υπουργέ, πρέπει να κλείσουμε, δέν έχω άλλο χρόνο», είπε ο δημοσιογράφος της ΜΕΡΤ. «Μια μόνο καταληκτική παρατήρηση.»

«Τι να πω», είπε ο υπουργός, «ομολογώ ότι δεν άκουσα ούτε ένα επιχείρημα για τα Λατινικά».

Χρ. Δάλκος

Φταίει η απαξίωση της γνώσης, η κυριαρχία της εικόνας, η αδυναμία συγκέντρωσης της σκέψης και η αποθέωση της χρησιμοθηρίας, που απαντώνται σε κάθε χώρα του δυτικού τουλάχιστον κόσμου. Φταίει η πνευματική νωθρότητα και η λογική της ήσσονος προσπάθειας, που ειδικά στην Ελλάδα συνδέεται και με την απουσία κάποιας επαγγελματικής διεξόδου μετά το 12χρονο σχολείο. Φταίει η κοινωνική διάλυση και η συνακόλουθη καταστροφή του εκπαιδευτικού κλίματος στις σχολικές αίθουσες (δεν είναι άμοιροι ευθυνών και οι διδάσκοντες). Ευθύνονται όμως και άλλοι παράγοντες, περισσότερο ελέγξιμοι και λιγότερο αόριστοι, στους οποίους θα αναφερθούμε κατωτέρω.

Τα τελευταία χρόνια έχει επικρατήσει διεθνώς μια διαφορετική αντίληψη για την διδακτική των Μαθηματικών. Αυτό που προέχει είναι η «ανακάλυψη» του κανόνα, η συνεργατική προσέγγιση, η κατανόηση μέσα από διαφορετικές διαδρομές και εμπειρίες. Ταυτοχρόνως υποβαθμίζεται η αλήθεια που προσφέρουν τα μαθηματικά, η αξία του κανόνα, της μεθοδολογίας και της αποστήθισης αλλά και αυτών των γνώσεων. Αυτό συμβαίνει στα πλαίσια μιας (κατανοητής) αντίδρασης στον θετικισμό, στον ατομισμό και στην «παπαγαλία», όμως έτσι παραμερίζεται μέγα μέρος της ουσίας της σχολικής διδασκαλίας και όλα ανάγονται στο «ταξίδι προς τη γνώση». Άνθρωποι σοβαροί και επιστήμονες επαρκείς συγγράφουν – κατά παραγγελία του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου και των «ειδικών» του Υπουργείου Παιδείας – σχολικά εγχειρίδια με προγραμματικές θέσεις τις νέες αυτές προτεραιότητες, που όμως δείχνουν να αγνοούν βασικούς παράγοντες, οι οποίοι τελικά υπονομεύουν την ανωτέρω στοχοθεσία: την έλλειψη χρόνου για τους διδάσκοντες και την έλλειψη ενδιαφέροντος για τους διδασκόμενους. Το πρώτο ελλείπον στοιχείο είναι αντικειμενικό, μη αντιμετωπίσιμο και ακυρώνει στην πράξη όσα σχεδιάστηκαν στο (σκανδιναβικό;) εργαστήριο. Το δεύτερο αφορά μια ολοένα και μεγαλύτερη πλειοψηφία και δεν αναιρείται ούτε με τον χαρισματικότερο δάσκαλο ούτε με το επαρκέστερο μαθητικό υλικό. Οι σχεδιαστές των εγχειριδίων και των αναλυτικών προγραμμάτων μάλλον προβάλλουν τις δικές τους ανάγκες – επιθυμίες – προτεραιότητες και φαίνεται να αγνοούν την σύγχρονη κοινωνική και σχολική πραγματικότητα, όπου το «ορέγεσθαι ιδείν» σχεδόν έχει εκλείψει. Αυτή δε η εξαφανισμένη όρεξη για μάθηση δεν επανέρχεται ούτε με πολύχρωμες ζωγραφιές, ούτε με γλαφυρά παραδείγματα, ούτε με παιχνιδιάρικες παρουσιάσεις της διδακτέας ύλης. Αντιθέτως, όταν ακυρώνεται ο αυστηρός χαρακτήρας των μαθηματικών, όταν χαώνεται ακόμα κι αυτό το κατ’ εξοχήν οργανωμένο γνωστικό πεδίο, θίγουμε καίρια ακριβώς το πνεύμα του. Δεν είναι οι φιοριτούρες που θα κάνουν αγαπητό το μάθημα αλλά η ευχερής κατανόησή του. Διαφορετικά μόνο ζημιά γίνεται καθώς δεν μένει καμμία βεβαιότητα στον μαθητή και ο απόλυτος σχετικισμός εδραιώνεται στον νου του. Ήδη από την αρχαιότητα γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχει «βασιλική οδός για τη Γεωμετρία»: δεν μπορούμε όλα να τα μετατρέψουμε σε διασκεδαστικό παιχνίδι αλλά ούτε και ενδείκνυται κάτι τέτοιο όταν απευθυνόμαστε σε μεγάλα παιδιά – δεν υπάρχει λόγος να μεταφέρουμε τον παλιμπαιδισμό της εποχής μας και στην επόμενη γενιά!

Όταν λοιπόν ακυρωθεί εκ των πραγμάτων στην τάξη το «μαθαίνω να μαθαίνω», σύνθημα ευπώλητο στην αγορά του εκπαιδευτικού και πολιτικού λαϊκισμού, δεν μένει τίποτε από μάθηση. Αυτό δεν είναι πια υπόθεση εργασίας αλλά δυστυχώς απτή πραγματικότητα, που ουδόλως απασχολεί τους υπευθύνους της Εκπαίδευσης (όπως και καθετί σοβαρό στον χώρο). Αν όμως πιστεύουμε ότι η παιδεία είναι η μόνη ελπίδα του τόπου μας, και με δεδομένο πως τα μαθηματικά είναι το κατ’ εξοχήν μάθημα λογικής υποδομής, θα έπρεπε να έχουμε χάσει τον ύπνο μας με την κατάσταση που περιγράψαμε, και με ό,τι αυτή σημαίνει για την πνευματική συγκρότηση και τη μορφωτική σκευή των επόμενων γενιών των Ελλήνων.

Υ.Γ. Προφανώς δεν μπορεί να μεταφερθεί εδώ η διδακτική εμπειρία προς τεκμηρίωση των γραφομένων. Μπορεί όμως να τεκμηριωθεί δειγματοληπτικά μέσα από σχολικά βιβλία (πχ της Ε΄ Δημοτικού) που απέχουν δεκαετίες το φαινόμενο που εντοπίζουμε ως πρόσθετο επιβαρυντικό παράγοντα.

Οι αλλαγές που μόλις ανακοινώθηκαν από το Υπουργείο Παιδείας για τα Γυμνάσια συνοψίζονται στα εξής: Τα μαθήματα στο γυμνάσιο παρατείνονται κατά 2 περίπου εβδομάδες, έως τις 31 Μαΐου. Η σχολική χρονιά χωρίζεται σε δύο τετράμηνα (όπως στα Λύκεια) κι όχι σε τρία τρίμηνα. Οι γραπτές τελικές εξετάσεις περιορίζονται σε 4 μόνο μαθήματα (αντί του συνόλου): Νεοελληνική γλώσσα, Μαθηματικά, Φυσική, Ιστορία. Οι (όποιοι) μετεξεταστέοι θα μπορούν να έχουν εντατική ενισχυτική διδασκαλία το δεύτερο δεκαήμερο του Ιουνίου και θα εξετάζονται επαναληπτικά κατά το τρίτο δεκαήμερο του Ιουνίου. Ας σημειωθεί η τρίωρη μείωση του εβδομαδιαίου προγράμματος αλλά και η πιλοτική εφαρμογή της περιγραφικής αξιολόγησης δίπλα στην αριθμητική. Τέλος, δημιουργήθηκαν επιτροπές που “θα εξορθολογίσουν την διδακτέα ύλη” σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα όλων των μαθημάτων, σε γυμνάσια και λύκεια.

Επειδή είναι πολύ νωρίς για να κρίνει κανείς λεπτομερώς τις αλλαγές, θα περιοριστούμε στα γενικά και προφανή. Για την μικρή παράταση του σχολικού έτους και την νέα κατανομή του δεν μπορεί κανείς να έχει αντίρρηση. Για την μεταφορά της επανεξέτασης όσων υστερούν στο τέλος Ιουνίου δεν θα είχαμε κάποιαν ένσταση, αν αυτό φαινόταν εφικτό. Όμως τα χρονικά περιθώρια που αναφέρονται είναι ασφυκτικά και δεν μπορούμε να αντιληφθούμε πόσο “εντατική” μπορεί να είναι μια ενισχυτική διδασκαλία που θα εξαντληθεί σε 5-6 εργάσιμες ημέρες. Αναφορικά με τον εξορθολογισμό της διδακτέας ύλης είναι κάτι που πρέπει να το δούμε ως πράξη κι όχι ως εξαγγελία. Η αναγκαιότητά του είναι προφανής για όλη την εκπαιδευτική κοινότητα, όμως οι επιτροπές των “αρμοδίων” στα κέντρα αποφάσεων αποδεικνύονται συχνά απολύτως ακατάλληλες – και ήδη ακούγονται κάποιες περίεργες φήμες. Εκεί δε που φαίνεται η επικινδυνότητα των κυρίαρχων αντιλήψεων είναι η κατάργηση των γραπτών εξετάσεων σε όλα τα αντικείμενα πλην των τεσσάρων που προαναφέρθηκαν. Η λογική της τσουλήθρας, όπως γράφαμε πριν χρόνια (τότε για το Λύκειο): άπαξ και μπήκες, δεν έχεις παρά να χαλαρώσεις και να περιμένεις να βγεις.
Ο χώρος της Εκπαίδευσης έχει από χρόνια ιδεολογι-κοποιηθεί καταθλιπτικά και οι ιθύνοντες του υπουργείου λειτουργούν με μανιχαϊκά δίπολα, μακρυά από κάθε γνήσια εμπειρία και κοινή λογική: “κακές εξετάσεις – καλή μαθητεία”, “κακή μετωπική διδασκαλία – καλή μαθητοκεντρική διδασκα-λία”, “κακή άμιλλα – καλός ομαδοσυνεργατισμός”, “κακή αποστήθιση – καλή διερευνητική μάθηση”, φτάνοντας τελικά στο “κακή μάθηση – καλές δραστηριότητες”! Πουθενά δεν διαφαίνεται κάποια υποψία πως όλα έχουν την αξία τους και τη θέση τους. Είναι τόσο χαώδες το έλλειμμα επαφής με την σχολική πραγματικότητα, είναι τόσο ανήκεστος η ιδεοληπτική βλάβη, είναι κάποιος άλλος σκοτεινός ρόλος; Άγνωστο. Αν όμως υπάρχουν ακόμα καλοπροαίρετοι άνθρωποι, τους (παρα)καλούμε, πριν αποδομήσουν ό,τι απέμεινε από το ελληνικό σχολείο, να επιστρέψουν επειγόντως από τον πλανήτη Σύριζα.

Γιά μιάν ἀκόμη φορά ὁ διαγωνισμός PISA γιά τίς δεξιότητες τῶν 15χρονων μαθητῶν σέ 65 χῶρες καί ἡ ποιοτική ἀνάλυση τοῦ ΟΟΣΑ γιά μιά δεκαετία (2003-2012) ἔστειλαν σῆμα κινδύνου γιά τή χώρα μας, μόνο πού δέν γνωρίζω κανέναν πού νά ἐνδιαφέρεται νά τό …λάβει.

Σύμφωνα μέ τά ἀποτελέσματα πού ἀνακοινώθηκαν ἕνας στούς τέσσερις Ἕλληνες μαθητές δέν εἶναι σέ θέση νά ἐντοπίζει πληροφορίες σέ ἕνα κείμενο, νά διενεργεῖ διαδικασίες ρουτίνας ἀκολουθώντας ὁδηγίες κτλ. Στόν διαγωνισμό τοῦ 2012 ἡ Ἑλλάδα βρέθηκε κοντά στόν πάτο, ἀφοῦ στήν κατανόηση κειμένου ἦταν στήν 39η θέση, ἐνῶ στά μαθηματικά καί στίς φυσικές ἐπιστῆμες ἦταν στήν 41η.
Δέν ξέρω ἄν αὐτές οἱ ἐπιδόσεις κάνουν περήφανους τούς ἰθύνοντες τῆς παιδείας μας καί τούς Ἕλληνες πολίτες, πάντως γιά ὅποιον παρακολουθεῖ τί συμβαίνει στήν Ἐκπαίδευση τῆς χώρας μας, δέν εἶναι ἔκπληξη. Μόνο ἕνας τυφλός δέν βλέπει τόν κατήφορο τῶν ἐκπαιδευτικῶν πραγμάτων, τά ὁποῖα ἀκολουθοῦν τίς κοινωνικές ἐξελίξεις: τήν ἀπουσία στούς μαθητές παντός κινήτρου γιά προσπάθεια, τήν διάλυση τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ κλίματος στίς τάξεις, τήν ἀπαξίωση τῆς γνώσης (καί τῆς ἀρετῆς), τήν κυριαρχία τῆς λογικῆς τῆς ἥσσονος προσπάθειας… Τό γεγονός ὅτι ὅλο καί πέφτει τό ἐπίπεδο τῶν παρεχόμενων γνώσεων καί δεξιοτήτων, ὅτι τά παλιότερα βιβλία θεωροῦνται μή προσβάσιμα, ὅτι ὁ λειτουργικός ἀναλφαβητισμός δέν εἶναι πιά ἐξαίρεση, δέν σκοτίζει καμμία ΟΛΜΕ, κανένα Ὑπουργεῖο. Ἡ πρώτη ἀσχολεῖται μέ τά μισθολογικά της, τό δεύτερο μέ τίς στατιστικές του ἀλχημεῖες, ποιός θά μιλήσει γιά ἐκεῖνο τό κομβικό “ὀρέγεσθαι ἰδεῖν” πού ἔχει ἐξαφανιστεῖ ἀπό τή χώρα;

Από κει και πέρα, βέβαια, όσο οι εκθεσάδες έβλεπαν ότι οι μαθητές τους δεν είχαν καμμία επαφή με άρθρα εφημερίδων και περιοδικών, με δοκίμια και γενικά με επίκαιρο ζωντανό λόγο, όσο έβλεπαν ότι οι μαθητές της τελευταίας τάξης δεν είχαν το χρόνο να προβληματιστούν ή να παρακολουθήσουν τη διαλεκτική αντιπαράθεση των ιδεών σε προβλήματα του δημοσίου βίου (το ενδιαφέρον για τα κοινά δεν μπορεί να περιορίζεται στην τελευταία τάξη) και όσο από την βαθμολογία του μαθητή εξαρτιόταν και η εισπρακτική επιτυχία των μαθημάτων τους, τυποποίησαν το μάθημα σε βαθμό κακουργήματος (και γελοιότητας). Πραγματικά μαθητικά λεκτικά κλισέ: η ανάγκη είναι πάντα «αδήριτη», η λύση είναι πάντα «η ανθρωπιστική παιδεία» και στο τέλος «το συμπέρασμα συνάγεται αβίαστα». Πέραν των γλωσσικών στερεοτύπων ο μαθητής καλείται να μάθει 10 περίπου προλόγους και επιλόγους που «κολλάνε παντού», κατεβατά ολόκληρα με αιτίες και προτάσεις «δια πάσαν νόσον και μαλακίαν».
Πίσω απ’ αυτό το γλωσσικό και επικοινωνιακό λούστρο γίνεται προσπάθεια να κρυφτεί η κενότητα της σκέψης, η ρηχότητα, η τιποτολογία. Και η συνταγή γίνεται σιγά σιγά καθολική, καθώς όλοι, μαθητές και καθηγητές, παίρνουν το μήνυμα πώς το συνταγολόγιο ιδεών αποφέρει ένα 14-15, αρκετό για την εισαγωγή σε πολλά ΑΕΙ, αφού έτσι ξεπερνιέται ο σκόπελος της έκθεσης. Στα άλλα η αποστήθιση και η τυποποίηση είναι αποδοτικότερη. Φέτος, όμως, στην έκθεση είχαμε στατιστικά χαμηλούς βαθμούς.
Απλώς το πρώτο ζητούμενο ήταν διαπιστωτικό, ήθελε δηλαδή φαινόμενα που αποδείκνυαν το σημερινό έλλειμμα ανθρωπιάς και οι περισσότεροι έχοντας φορτωμένο το μυαλό τους με την αιτιολογία του φαινομένου έγραψαν … αιτίες. Πρόσθεσαν μετά και το γνωστό ευχολόγιο: «ανθρωπιστική παιδεία» μπλα μπλα, «οικογένεια» μπλα μπλα και «ΜΜΕ» μπλα μπλα!
Θα ήταν τα παραπάνω ωραίες αφορμές να κάνουμε λίγο κακεντρεχές χιούμορ, να αποφορτιστούμε λιγάκι, αν δεν επρόκειτο για τους σημερινούς δεκαοχτάχρονους και μια ολόκληρη γενιά, της οποίας τη σκέψη το εκπαιδευτικό σύστημα έκανε το παν για να την ευνουχίσει και να την αποτελειώσει. Γιατί τι άλλο καλλιεργούμε στους μαθητές παρά μιθριδατικό εθισμό στον ξύλινο λόγο (άρα και στην ξύλινη σκέψη), επιφανειακή προσέγγιση των πραγμάτων, εγκλωβισμό σε στερεότυπα και εξοβελισμό κάθε φαντασίας και αιρετικού λόγου; Στην ουσία οι μαθητές αυτοί και αυριανοί πολίτες παύουν να είναι σκεπτόμενοι. Νωρίς νωρίς παίρνουν το μήνυμα ότι αρκεί να αναμασήσουν «πέντε πράγματα», για να πάρουν τον βαθμό κι όλα τα άλλα είναι «φιλοσοφίες και θεωρητικολογίες». Απορεί κανείς γιατί η νέα γενιά δεν είναι πολιτικοποιημένη;
Ακόμη όμως και κάποιοι νέοι να θελήσουν να διερευνήσουν περισσότερο τα πράγματα θα βρουν μπροστά τους μια προπαγάνδα … που δεν αστειεύεται. Με τι διανοητική σκευή να παλέψει κανείς την υπερεκμετάλλευση του φόβου, τη λογική των «μοναδικών λύσεων», τις μισές αλήθειες- μισά ψέματα που οδηγούν σε ολόκληρα ψέματα, τις απλουστευτικές εξηγήσεις της σημερινής κρίσης με προώθηση του κοινωνικού αυτοματισμού (πάντα φταίει ο διπλανός) και της αυτο-ενοχοποίησης; Τα υπερόπλα της προπαγάνδας απέναντι σε έναν λαό τελικά, που δεν έχει μάθει να σκέφτεται, που έχει μάθει να χρησιμοποιεί έτοιμες συνταγές και προσπαθεί να χωρέσει την πραγματικότητα είτε σε κάθε είδους διεθνιστικές και ταξικές εμμονές (χωρίς συναίσθηση για το πεπερασμένο κάθε ερμηνευτικού εργαλείου) είτε σε θεωρίες συνωμοσίας και πολιτικού αναχωρητισμού.
Εναπόκειται πραγματικά στον προσωπικό πνευματικό και διανοητικό αγώνα του καθενός να αναπτύξει τη σκέψη του και να συνειδητοποιήσει σε βάθος την πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα. Ο θεσμός της εκπαίδευσης απουσιάζει εκκωφαντικά και η Έκθεση είναι μια μεγάλη
απόδειξη γι’ αυτό. Είναι φανερό πως το μάθημα με τη σημερινή του μορφή έχει κλείσει τον κύκλο του.

Παν . Καρακολίδης

     Δεν γνωρίζουμε πού θα καταλήξει τελικά (για φέτος τουλάχιστον – γιατί μακροπρόθεσμα βεβαίως μάλλον ξέρουμε) όλος αυτός ο θόρυβος που ξέσπασε γύρω από την τύχη του μαθήματος των Θρησκευτικών. Και δεν το γνωρίζουμε, επειδή ό,τι φάνηκε να καθιερώνεται με την πρώτη εγκύκλιο (που έδειχνε απολύτως καταδικαστική), μοιάζει να αμβλύνεται κάπως τώρα με την τελευταία, η οποία κάνει λόγο περί αλλοθρήσκων και αλλοδόξων, παρότι βεβαίως στην πραγματικότητα και αυτή κάθε άλλο παρά διευκρινίζει την κατάσταση. Και τούτο γιατί, εφόσον εξακολουθούν να ισχύουν τα περί δηλώσεως απαλλαγής από το μάθημα δίχως αιτιολόγηση – εξαιτίας αυτής της γνωστής γελοιότητας με τα …ευαίσθητα δεδομένα – το ποιος τελικά είναι αλλόθρησκος και αλλόδοξος και ποιος όχι, απλούστατα ΔΕΝ μπορεί να εξακριβωθεί! Κατά συνέπεια – και για να μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας – αν ισχύσει τελικά η εν λόγω δήλωση, είναι προφανές ότι θα μπορούν να την κάνουν όχι μόνο οι αλλόθρησκοι και αλλόδοξοι, αλλά ΟΛΟΙ ανεξαιρέτως! Εδώ φυσικά υπάρχει και ένα άλλο θέμα, το ότι και αυτή η εγκύκλιος είναι επίσης αντισυνταγματική (καθώς οποιαδήποτε μορφή προαιρετικής παρακολούθησης του μαθήματος των Θρησκευτικών είναι προφανές για όσους ξέρουν πέντε γράμματα ότι δεν παρερμηνεύει απλώς, όπως κατά κόρον λέγεται, αλλά καταστρατηγεί κατάφωρα το άρθρο 16), αυτό όμως είναι ένα ζήτημα που δεν θα το αναλύσουμε αυτή τη στιγμή…

     Όλη αυτή η περιπλοκή και σύγχυση με τις αλλεπάλληλες εγκυκλίους είναι αλήθεια ότι, πέραν του δεδομένου φόβου του πολιτικού κόστους από μία ενδεχόμενη αντιπαράθεση της κυβέρνησης με τον εκκλησιαστικό χώρο, ίσως κάτι να υποδηλώνει τελικά και για τις προσωπικές προθέσεις του νυν ΥΠΕΠΘ (όπως άλλωστε και οι δημόσιες δηλώσεις του ότι δεν σκοπεύει να καταργήσει το μάθημα). Φοβούμαι όμως ότι όποιες και αν είναι αυτές οι προθέσεις, για όσους παρακολουθούν εδώ και 30 τουλάχιστον χρόνια την εξέλιξη αυτού του παραληρηματικού πράγματος που (κατ’ ευφημισμόν και κατά την πλέον ακραία αίσθηση του χιούμορ) ονομάζεται ελληνική εκπαίδευση, κανέ-νας εφησυχασμός δεν δικαιολογείται. Η πορεία προς την κατάργηση των Θρησκευτικών έχει δρομολογηθεί εδώ και πολύ καιρό και είναι μια πορεία απολύτως ξεκάθαρη, όπως και τα τούβλα στον τοίχο που μπαίνουν ένα-ένα…

     Και θα μου πείτε τώρα βεβαίως: «γιατί όχι»; Ας αφήσουμε το τυπικό μέρος (εκείνο της αντισυνταγματικότητας) και ας κοιτάξουμε την ουσία. Τι εξυπηρετεί δηλαδή αυτό το μάθημα, έτσι όπως έχει πλέον καταντήσει, με τα απωθητικά βιβλία που υπάρχουν, με τους πλείστους όσους ντενεκέδες άθεους «θεολόγους» που υποτίθεται ότι τα διδάσκουν (ενώ βεβαίως στην πράξη μπορεί να μπαίνουν στην τάξη και να κάνουν διαλέξεις για θέματα από την τρύπα του όζοντος μέχρι το…πουλί τους), αλλά και με τις ευρύτερες συνθήκες της πλήρους εξαχρείωσης και απαξίωσης που χαρακτηρίζουν γενικότερα το δημόσιο σχολείο; Η απάντηση όμως και σε αυτό το ερώτημα είναι πολύ απλή. Το μάθημα αυτό, εκλαμβανόμενο βεβαίως ως μέσο όχι πνευματικής ποδηγέτησης (εντάξει, δεν είμαστε δα και στην εποχή των παραθρησκευτικών οργανώσεων ή των φασιστοηλιθίων του «Ελλάς Ελλήνων Χριστιανών»), αλλά προβληματισμού και αναζήτησης ή έστω απλού προϊδεασμού των νέων για την ύπαρξη (και μόνο) του αγνοημένου ορθοδόξου υπερπλούτου, θα έπρεπε κανονικά να θεωρείται εκ των ων ουκ άνευ, ειδικά σε μία τόσο μπερδεμένη και αποπροσανατολισμένη εποχή απελπισίας και πνευματικών αδιεξόδων! Και αν κάτι αξίζει και είναι υποβαθμισμένο, η λύση δεν είναι η (μερική ή ολική) κατάργηση, αλλά η αναβάθμιση, τουτέστιν η άρση των αιτίων που το κατάντησαν όπου το κατάντησαν. Από ποιους όμως ζητάμε να το αναβαθμίσουν; Από αυτούς που ΣΚΟΠΙΜΑ το υποβάθμισαν και το ξεφτίλισαν, με απώτερο σκοπό μια μέρα να το καταργήσουν; Από τις γελοίες και αφελληνισμένες κυβερνήσεις του ψευδοκράτους; Από ποιους;

     Οι ίδιοι δεν είναι άλλωστε που εδώ και δεκαετίες, μέσω συνεχών μεταρρυθμίσεων-απορρυθμίσεων, επεχείρησαν (απολύτως εσκεμμένα και συνειδητά) και βεβαίως κατόρθωσαν να ξεχαρβαλώσουν, να ευνουχίσουν και να απαξιώσουν και όλα τα άλλα μαθήματα που έχουν σχέση με τα υπόλοιπα βασικά δομικά μας στοιχεία ως λαού, δηλαδή τα μαθήματα της Γλώσσας (Αρχαιοελληνικής και Νεοελληνικής) και της Ιστορίας; Ή μήπως δεν είναι οι ίδιοι, που ξεχαρβάλωσαν και ευτέλισαν ολόκληρη γενικότερα την εκπαίδευση, επειδή ο απώτατος σκοπός τους (όπως άλλωστε και κάθε εξουσίας) δεν ήταν φυσικά ποτέ να γεννήσουν σκεπτόμενους και προβληματισμένους πολίτες, αλλά να παράγουν μάζες από ζόμπι, μάζες αγράμματες, ανελλήνιστες και θρησκευτικά αποχρωματισμένες, μάζες βυθισμένες στα σκατά των ευδαιμονιστικών ονειρώξεων και της «διαφωτιστικής» θυμηδίας, μάζες παντελώς αποκομμένες από το παρελθόν του τόπου τους και πλήρως χειραγωγούμενες, μάζες έτοιμες με άλλα λόγια να πέσουν σωρηδόν στη μηχανή του κιμά (κατά το προσφυές κλασσικό video clip των Pink Floyd); Και όσο και αν έχουμε κάποιους λόγους να πιστεύουμε ότι οι προσωπικές απόψεις του νυν υπουργού δεν είναι ακριβώς αυτές, το βέβαιο είναι ότι και ο ίδιος υπόκειται σε μηχανισμούς πολύ ισχυρότερους από αυτόν. Απέναντι στα ξένα αφεντικά αφ’ ενός και στη γλοιώδη «εκσυγχρονιστική» πλέμπα του κόμματός του αφ’ ετέρου (για ν’ αφήσω κατά μέρος την πίεση της ιδεολογικής τρομοκρατίας που πάντοτε ασκεί το πασοκοσυνασπιστικό συνονθύλευμα), μικρή σημασία μπορούν να έχουν οι όποιες προσωπικές του απόψεις. Όπως ακριβώς ελάχιστα μπορούν να είναι και τα περιθώρια ελιγμών…

     Το θέμα εξάλλου είναι ηλίου φαιδρότερον ότι δεν είναι θέμα προσώπων. Είναι πρόδηλο δια τους έχοντας οφθαλμούς οράν και νουν συνιέναι, ότι όλες σχεδόν οι κυβερνήσεις του προτεκτοράτου της Μελούνας χτίζουν αργά αλλά σταθερά (ουσιαστικά από το 1830 και εξής – με ελάχιστα διαλείμματα και φυσικά όχι πάντα εν πλήρει συνειδότι) έναν τοίχο – έναν τοίχο αποκοπής αυτού του λαού από το παρελθόν του και από τη βαθύτερη ουσία του. Γι’ αυτό τελικά, τίποτε παραπάνω από ένα ακόμη τούβλο σ’ αυτόν τον τοίχο δεν θα είναι η κατάργηση του μαθήματος των Θρησκευτικών. Γιατί, ας μη γελιόμαστε, με βάση τουλάχιστον την πρώτη εγκύκλιο (μια και μ’ όλα αυτά τα ήξεις αφήξεις έχουμε βεβαίως όλοι μας μπερδευτεί τελικά) περί καταργήσεως ουσιαστικά θα πρόκειται – τα περί «ελεύθερης επιλογής» έχουν τόση σχέση με την πραγματικότητα, όση και η απύθμενη μπούρδα της «ελεύθερης και αδέσμευτης ψήφου» στην υποτιθέμενη δημοκρατία μας! Ποιος γνήσιος δηλαδή γόνος του μέσου σύγχρονου κωλοέλληνα, δεν θα έσπευδε να εξοικονομήσει λίγο ελεύθερο χρόνο από το φορτωμένο ωρολόγιο πρόγραμμα, καθότι, ευλαβικά πιστός άλλωστε στα υψιπετή πνευματικά ιδεώδη του γονιού του, χέστηκε πλέον για οτιδήποτε άλλο εκτός από την Παπαρίζου, το (εκκολαπτόμενο) πουλί του και το (μελλοντικό) πορτοφόλι του; Και φυσικά εννοείται ότι δεν τα ισοπεδώνω όλα: δόξα τω Θεώ, βεβαίως υπάρχουν και εξαιρέσεις – και μάλιστα πολλές! Ο κανόνας ωστόσο είναι αυτός και κατά βάθος το ξέρουμε πολύ καλά όλοι μας…

     Αν από εκεί και πέρα βέβαια αναρωτηθείτε τι ακριβώς κάνεις γι’ αυτόν τον ταλαίπωρο γόνο του μέσου κωλοέλληνα (προσπαθείς δηλαδή να του ξαναγεννήσεις κάποιους προβληματισμούς ή αντίθετα του δίνεις μια και τον βουλιάζεις ακόμη βαθύτερα στα σκατά που εμφορούν τη σκέψη του μπαμπά του, της μαμάς του και του ευρύτερου εν πολλοίς περιγύρου του), θα συμφωνούσα απολύτως: εκεί ΑΚΡΙΒΩΣ έγκειται το ερώτημα! Και για το πώς απαντούν στο ερώτημα αυτό οι εξουσίες γενικά μιλήσαμε ήδη, το αν τώρα ειδικά ο νυν υπουργός μπορεί να δώσει (ή τουλάχιστον να αποπειραθεί να δώσει) κάποια σχετικά διαφοροποιημένη απάντηση, παρά τις όποιες πιέσεις και τα όποια πολιτικά διακυβεύματα, αυτό βεβαίως απομένει να αποδειχθεί. Επειδή πάντως το ερώτημα αυτό δεν αφορά ασφαλώς μόνο στο μάθημα των Θρησκευτικών αλλά σε όλη ανεξαιρέτως την εκπαίδευση, το μόνο βέβαιο είναι πως οφείλει να απασχολήσει βασανιστικά όλους τους εμπλεκόμενους σ’ αυτήν (και φυσικά πρωτίστως τον ίδιο) ως η μόνη θεωρητική ελπίδα να εξέλθει κάποια στιγμή το δημόσιο σχολείο από την παρούσα απόλυτη καταισχύνη…

                                                                                                                                                             Ν.Δ.

Γενικώς…άνθρακες

     Έγινε πριν από λίγες μέρες στην Αθήνα το 13^ο Συνέδριο της ΟΛΜΕ, με τη συμμετοχή 505 εκλεγμένων αντιπροσώπων απ’ όλες τις ΕΛΜΕ της χώρας και με στόχους τη διαμόρφωση της συνδικαλιστικής πολιτικής της Ομοσπονδίας για την επόμενη διετία και την εκλογή νέου ΔΣ. Φυσικά μη φανταστείτε τίποτε ιδιαίτερο, καθώς στην ουσία είχαμε άλλη μια αναβίωση της όλης παρωδίας στην οποία έχει μετεξελιχτεί εδώ και καναδυό δεκαετίες το συνδικαλιστικό κίνημα, με τις γνωστές μπετόν αρμέ (μέσα στα κομματικά τους στεγανά) παρατάξεις να μεριμνώσι και να τυρβάζονται περί πολλά (αλλά πάντως όχι περί ων έστι χρεία), να διαφωνούν (ενώ ουσιαστικά μπορεί και να συμφωνούν) για λόγους κομματικής πειθαρχίας και γενικώς να αδυνατούν να χωρίσουν δυο γαϊδάρων άχυρα. Υπό τις συνθήκες αυτές, θα πρέπει να θεωρείται ακόμη και επιτυχία το τελικό κείμενο που υπερψηφίστηκε κατά πλειοψηφία ως απόφαση του Συνεδρίου (το καταψήφισαν ΔΑΚΕ και ΕΣΑΚ-ΔΕΕ), ένα κείμενο με πολλές μεν αδυναμίες, έλλειψη ιδεολογικής συνοχής, εμφανή σε κάποια σημεία «εκσυγχρονιστική» δυσοσμία, αλλά ωστόσο και κάποιες εύστοχες αναφορές στην άθλια πραγματικότητα της σύγχρονης εκπαίδευσης και στο περιεχόμενο της παρεχόμενης γνώσης. Ένα κείμενο με άλλα λόγια που χωρίς να αποτελεί κάτι σπουδαίο, ήταν ωστόσο αρκετά καλύτερο από αντίστοιχα του παρελθόντος.

Τα…μυστικά κέρδη του Συνεδρίου

     Τελικά πάντως εκείνο που κυρίως άξιζε ήταν η ευκαιρία για επαφές, συζητήσεις και εσωτερικές ζυμώσεις. Και αν για τους περισσότερους αυτό μεταφραζόταν κυρίως σε ρουσφέτια ή σε περαιτέρω σκαλοπάτια ενδοκομματικής ανέλιξης, για κάποιους άλλους (όπως και για τον υποφαινόμενο) υπήρξε πολύ πιο ουσιαστικό. Και αναφέρομαι βεβαίως κυρίως στους συνέδρους των Αριστερών Παρεμβάσεων, της μόνης «παράταξης» που ΔΕΝ ελέγχεται από κάποιο κόμμα (εξ ου και τα εισαγωγικά), αλλά αποτελεί ένα ιδιόρρυθμο συγχρωτισμό πολλών αυτόνομων και διαφορετικών σχημάτων, που παρά τις διαφορές τους έχουν βρει έναν αξιοσημείωτο άξονα εσωτερικής ισορροπίας. Σχετιζόμαστε εδώ και καιρό μ’ αυτόν τον χώρο και φυσικά τη…βρίσκουμε, γιατί πέραν των αρκετών…ομογαλάκτων φίλων που μας προέκυψαν, απολαμβάνουμε και τον αέρα ελευθερίας που υπάρχει μέσα σ’ αυτόν, ακόμη και όταν διαφωνούμε. Και χαιρόμαστε φυσικά γιατί πολλές από τις ομάδες του κινούνται στον χώρο της πατριωτικής Αριστεράς (τυχαίνουν συνεπώς ακριβώς του ημετέρου φυράματος – υπάρχουν μάλιστα ανάμεσά τους και φανατικοί φίλοι του «Α»), χαιρόμαστε όμως και για κάποιους άλλους που μπορεί να είναι αριστεριστές και διεθνιστές, αλλά συγχρόνως να διατηρούν και κάποιες δεδομένες εθνικές ευαισθησίες (καθότι ξέρετε οι έννοιες «διεθνιστής» και «άπατρις ντενεκές» δεν ταυτίζονται κατ’ ανάγκην – μη βλέπετε τώρα εσείς τα συνασπιστήρια). Απολύτως ενδεικτικές υπήρξαν λ.χ. αυτή τη φορά η ευαισθησία για τα σχολικά εγχειρίδια της Ιστορίας (από το υπάρχον ρεπουσογράφημα ως τα επικείμενα) και η ευρύτερη ευαισθησία για τη νεοταξίτικη επέλαση που επιδιώκει μέσω των μισθάρνων ψευτοεπιστημονικών οργάνων της τη μετατροπή των λαών σε άμορφο χυλό δίχως εθνικά χαρακτηριστικά, ευαισθησίες που και στις κατ’ ιδίαν συζητήσεις εκδηλώθηκαν, αλλά και από συνεδριακού βήματος κοινοποιήθηκαν από αρκετούς συνέδρους των Παρεμβάσεων (και από απολύτως κανέναν άλλον σύνεδρο των υπολοίπων παρατάξεων, που αναλώθηκαν και πάλι στα ατέρμονα συνδικαλιστικά τετριμμένα). Απολύτως ενδεικτικό όμως υπήρξε και το κείμενο που συνυπογράψαμε και μοιράσαμε σε όλους τους συνέδρους (σ.σ. δημοσιεύθηκε και στο προηγούμενο φύλλο του «Α»), το οποίο πιστοποιεί ότι, αν μη τι άλλο, κάποιοι ακόμη προβληματίζονται και νοιάζονται γι’ αυτό το απίστευτο και αποδομημένο μπάχαλο που κατ’ ευφημισμόν ονομάζεται δημόσιο σχολείο, εν τέλει δε έχουν και κάτι να προτείνουν. Όλα αυτά, σε συνδυασμό με την εκλογή για μια ακόμη φορά μέλους των Παρεμβάσεων (και συγκεκριμένα του πολύ καλού φίλου Κώστα Βαμβακά) στο νέο ΔΣ της ΟΛΜΕ – γεγονός που φυσικά δεν αρκεί για να συνταράξει τα μουχλιασμένα νερά του βάλτου, σίγουρα όμως μπορεί κάπως να τα ανακινήσει – υπήρξαν κατά την ταπεινή μας άποψη τα βασικά κέρδη του 13^ου Συνεδρίου.

Και μερικά «εκσυγχρονιστικά»…παρατράγουδα

     Επειδή πάντως σε συνέδριο όπου εκπροσωπούνται όλοι οι πολιτικοί χώροι (συνεπώς δε και η απαστράπτουσα εκσυγχρονιστική θυμηδία του ΣΥΝ) δεν θα μπορούσαν να λείψουν και οι αντεθνικές κορώνες, είχαμε και εδώ ένια κρούσματα. Απόλυτα συνεπείς στη σεσημασμένη λοβοτομική ιδεοληπτική τους νεύρωση (που προκαλεί αναφυλακτικό σοκ άμα τω ακούσματι οποιουδήποτε όρου αρχίζει από ελλ- ή εθν-) και απόλυτα εγκλωβισμένοι στις παχύρρευστες εκκρίσεις του πλέον γελοίου ιδεολογικού αυτοπεοθηλασμού, έδωσαν και πάλι μικρά αλλά σαφή δείγματα της υστερικής τους ανθελληνικής μπουρδολογίας, είτε με την απόπειρα να περάσουν ψήφισμα κατά των παρελάσεων (που τυγχάνει, ως γνωστόν, το…μεγάλο πρόβλημα της ελληνικής εκπαίδευσης), είτε κυρίως με την ανακίνηση μειονοτικών θεμάτων από κάποια σύνεδρο, η οποία στην τοποθέτησή της από βήματος ζήτησε την προάσπιση των δικαιωμάτων της «σλαβικής μειονότητας της Μακεδονίας» και «της τουρκικής μειονότητας της Θράκης, που καταπιέζεται». Εννοείται ότι η απάντησή μας υπήρξε ακαριαία, με τη σύνταξη κειμένου σε δεόντως σκληρή γλώσσα (ε καλά, δεν γράψαμε και…Τοξικά), όπου και περί των «κατ’ επίφασιν θρακολόγων που υποκινούνται από τις νευρώσεις τους χωρίς να ξέρουν απολύτως τίποτε για τη θρακική πραγματικότητα» κάναμε λόγο, αλλά και για τους μόνους που πραγματικά καταπιέζονται, δηλαδή κάποιους «Πομάκους και Ρωμά που η φασιστική πολιτική της Άγκυρας μέσω του προξενείου της Κομοτηνής τους στερεί με την πρόκληση συνεχούς φόβου, αλλά ακόμη και με εκβιασμούς και απειλές, το δικαίωμα του δικού τους ιδιαίτερου αυτοπροσδιορισμού». Το κείμενο που συνυπέγραψαν όλες οι παρατάξεις των ΕΛΜΕ της Θράκης, διαβάστηκε από το προεδρείο και χειροκροτήθηκε από πολλούς συνέδρους. Πέραν τούτου όμως, λίγο το ίδιο το κείμενο, λίγο και η δική μας κατ’ ιδίαν έκρηξη οργής, απέφερε και ένα άλλο όφελος, καθώς έδωσε την ευκαιρία να στηθούν στη συνέχεια αρκετά πηγαδάκια, όπου σύνεδροι διαφόρων παρατάξεων, απορημένοι από τον εκνευρισμό μας, έρχονταν καλοπροαίρετα και ρωτούσαν περί Θράκης. Δεν είχανε ιδέα βλέπετε οι άνθρωποι, είχανε μείνει ακόμη στην εποχή της μπάρας του Εχίνου, οπότε βρήκαμε κι εμείς την ευκαιρία να τους πούμε μερικά…νεότερα προς ενημέρωσίν τους. Δεν αλλάξαμε φυσικά τον ρου της Ιστορίας, ούτε λύσαμε το Μεσανατολικό, ούτε και γκρεμίσαμε – δίκην Λεωνίδα – στα βάθη του πηγαδιού το πρακτορολόι της Άγκυρας, από την προαναφερθείσα ωστόσο πρόκληση κάτι καλό νομίζουμε ότι βγάλαμε τελικά. Θα τολμήσουμε λοιπόν να το συγκαταλέξουμε και αυτό στα…μυστικά κέρδη του Συνεδρίου…

                                                                                                                                                 Ν. Δ.

     Λίγες σκέψεις σήμερα γιὰ ἕνα ἀπὸ τὰ ἐπίμαχα ζητήματα τῶν ἡμερῶν, δηλαδὴ τὴ συζήτηση γιὰ τὸ ἄρθρο 16 καὶ τὴν προοπτική τῆς ἐν Ἑλλάδι ἵδρυσης ἰδιωτικῶν πανεπιστημίων. Προοπτικὴ βεβαίως, τὴν ὁποία καὶ ἐμεῖς ἀποκηρύσσουμε, ὄχι ὅμως τόσο πολὺ γιὰ τοὺς λόγους ποὺ συνή- θως προβάλλονται αὐτὲς τὶς ἡμέρες ἀπὸ τοὺς ἐπαγγελματίες τοῦ συνδικαλιστικοῦ μας Τζουράσικ Πὰρκ ἢ τοὺς κομματικοδίαιτους ἐκπροσώπους τοῦ κατ’ εὐφημισμὸν φοιτητικοῦ κινήματος…

     Τὸ πρόβλημα μὲ ἄλλα λόγια δὲν νομίζουμε ὅτι ἔγκειται τόσο στὸν συνταγματικὸ (ἐν μέρει) ἀποχαρακτηρισμὸ τῆς Παιδείας ἀπὸ δημόσια καὶ δωρεὰν ἢ στὸ ὅτι ἔτσι θὰ μποῦν ταξικοὶ φραγμοὶ στὸ ἀκαδημαϊκὸ ὅραμα τῶν νεοελλήνων.

Γιατί κατ’ ἀρχὰς γιὰ ποιοὺς ταξικοὺς φραγμοὺς μιλᾶμε, ποὺ νὰ μὴν εἶναι ἤδη πρὸ πολλοῦ δεδομένοι; Τὰ παιδιὰ δηλαδὴ τῶν πλουσίων δὲν ἦταν πάντα σὲ πλεονεκτικότερη θέση ὅσον ἀφορᾶ τὴν πρόσβαση στὴν τριτοβάθμια ἐκπαίδευση καὶ θὰ βρεθοῦν τώρα; Ἢ μήπως ἡ πληρωμὴ διδάκτρων θὰ ἀποτελοῦσε πιὰ κάποιο τόσο ἐπιπρόσθετο ἄχθος γιὰ τὸν μέσο νεοέλληνα, ποὺ ἤδη πληρώνει ἕνα κάρο λεφτὰ γιὰ φροντιστήρια, ἰδιαίτερα, γλῶσσες, μουσικὲς καὶ ὅλα τὰ συμπαρομαρτούντα; Κι ἐπειδὴ πάλι πληρώνει ὅλα αὐτὰ τὰ λεφτά, τὸ πρόβλημα δὲν ἔγκειται τελικὰ οὔτε στὴν θεσμικὴ ἀφαίρεση ἀπὸ τὴ λέξη «παιδεία» τῶν ἐπιθετικῶν προσδιορισμῶν «δημόσια» καὶ «δωρεάν», ἀπὸ τὴ στιγμὴ ποὺ ἐπὶ τῆς οὐσίας οἱ τελευταῖοι οὕτως ἢ ἄλλως ἀποτελοῦν ἀρίδηλη φενάκη. Γιατί μπορεῖ τυπικὰ ἡ ἐκπαίδευση νὰ εἶναι δημόσια καὶ δωρεάν, ὅμως ὅλα τὰ προαναφερθέντα περιρρέοντα καὶ ἰδιωτικὰ εἶναι καὶ πανάκριβα καὶ φυσικὰ δυστυχῶς ἐδῶ καὶ πολὺ πλέον καιρὸ ἐντελῶς ἀναπόδραστα. Ἀπὸ τὴ στιγμὴ λοιπὸν ποὺ ἔτσι ἔχουν τὰ πράγματα καὶ ἔτσι ἀκριβῶς θὰ ἐξακολουθήσουν νὰ ἔχουν (καθὼς ἐκ τῶν ἄνω οὐδεὶς ἐπιθυμεῖ νὰ ἀλλάξουν καὶ ἐκ τῶν κάτω οὐδεμία σοβαρὴ ἀντίδραση φαίνεται ἱκανὴ νὰ ἀναπτυχθεῖ), δὲν ὑπάρχει οὐσιαστικὸς λόγος νὰ ὑποκρινόμαστε ἢ νὰ προβαίνουμε σὲ βλακώδεις στρουθοκαμηλισμούς. Ἂς ἐπικεντρωθοῦμε καλύτε-ρα στὸ κυρίως ζητούμενο, ποὺ εἶναι ἡ ποιότητα τῆς παρεχόμενης γνώσης. Καὶ δυστυχῶς ἐκεῖ εἶναι ποὺ ἐντοπίζουμε κυρίως τὸ πρόβλημα.

     Καὶ τὸ ἐντοπίζουμε ἐκεῖ, ξεκαθαρίζοντας κατ’ ἀρχὰς ὅτι μὲ βάση τὰ σημερινὰ δεδομένα δὲν πιστεύουμε στὴν οἱαδήποτε πιθανότητα πραγματικῆς βελτίωσης τῆς ὑπάρχουσας ἀλλοπρόσαλλης καὶ ἐκτρωματικῆς δημόσιας παιδείας. Ἀφ’ ἑνὸς οἱ δυὸ πρῶτες βαθμίδες, ποὺ ἐλέγχονται πλήρως ἀπὸ τὴν κρατικὴ πολιτική, εἶναι βέβαιο ὅτι θὰ συνεχίσουν νὰ πορεύονται δίχως ἕρμα καὶ σκοπό, ὑποκείμενες στὴν (προφανὴ γιὰ μᾶς – κι ἂς φαντάζει θεωρία συνωμοσίας γιὰ κάποιους ἄλλους) ἐπιθυμία τῶν κυβερνήσεων γιὰ τὴν παραγωγὴ ἀποπροσανατολισμένων, κατ’ οὐσίαν ἀγραμμάτων καὶ συνεπῶς ἐλέγξιμων μαζῶν, ἐνῶ ἀφ’ ἑτέρου στὴν τρίτη βαθμίδα ὅ,τι καταστροφικὸ δὲν μπορεῖ νὰ κάνει τὸ κράτος, ἀναπληρώνεται ἐπαρκῶς ἀπὸ τὶς ἀτελείωτες ἀκαδημαϊκὲς μιζοσυμμορίες ποὺ λυμαίνονται τὶς περισσότερες σχολὲς καὶ φυσικὰ μόνο γιὰ τὴν προαγωγὴ τῆς ἔρευνας καὶ τῆς γνώσης δὲν κόπτονται (ὡς προδήλως λ.χ. δεικνύει καὶ τὸ φαεινὸν παράδειγμα τῆς ἡμετέρας δημοκριτείου ἀνθυποχωματερῆς). Συνεπῶς, ἴσως καὶ νὰ μὴν ἔπρεπε νὰ ἔχουμε ἰδιαίτερο πρόβλημα μὲ τὸ νὰ ἱδρυθοῦν στὴν Ἑλλάδα καὶ μερικὰ ἰδιωτικὰ πανεπιστήμια, ἀρκεῖ νὰ ἦταν πραγματικῆς κλάσης, γιατί ἔτσι θὰ προσέφεραν μία ἐναλλακτικὴ (ἔστω καὶ ἐπὶ πληρωμῇ) σοβαρὴ ἐκπαιδευτικὴ λύση δίπλα στὶς ἐλάχιστες καλὲς κρατικὲς σχολὲς ποὺ ὑπάρχουν αὐτὴ τὴ στιγμὴ στὴ χώρα, καὶ ἀφ’ ἑτέρου θὰ ἀνάγκαζαν καὶ τὶς ἀπειράριθμες λοιπὲς γελοῖες καὶ τρισάθλιες παράγκες ἢ νὰ κλείσουν ἢ νὰ προβοῦν ἐπιτέλους σὲ οὐσιαστικὴ ἀπόπειρα ἀναδόμησης προκειμένου νὰ ἀντέξουν στὸν ἀνταγωνισμό. Καὶ ἐννοοῦμε βεβαίως πλέον τὸν ἀνταγωνισμὸ στὴν ἐπιστημονικὴ ἔρευνα καὶ ὄχι στὴ διαφθορά, τὴ μίζα καὶ τὴν ἁρπαχτή.

     Ἂν ἑπομένως ἔχουμε ἐνστάσεις γιὰ τὰ ἰδιωτικὰ πανεπιστήμια, εἶναι στὴν πραγματικότητα κυρίως γιὰ ἄλλο λόγο: ἐπειδὴ ἁπλούστατα ξέρουμε καλὰ τὸν τόπο στὸν ὁποῖο ζοῦμε καὶ εἴμαστε συνεπῶς περίπου σίγουροι ὅτι θὰ συμβεῖ καὶ ἐδῶ ὅ,τι καὶ μὲ τὰ ἰδιωτικὰ κανάλια, ποὺ ὑπετίθετο ὅτι θὰ ἔφερναν πλουραλισμὸ καὶ ποιότητα στὰ τηλεοπτικά μας δρώμενα καὶ πρὶν ἀλέκτορα φωνῆσαι, μᾶς κατάντησαν νὰ ἀναπολοῦμε (καὶ δὴ μετὰ λάγνων ἐρωτικῶν στεναγμῶν) τὶς ἐποχὲς τῆς ΥΕΝΕΔ. Ἐπειδὴ ἐπίσης εἴμαστε περίπου σίγουροι γιὰ τὰ κεντράκια σπουδῶν καὶ τὰ κολλεγιάκια τῆς πυρκαγιᾶς ποὺ ἐν μίᾳ νυκτὶ θὰ ἀναβαπτιστοῦν σὲ πανεπιστήμια ἀναλόγως πρὸς τὶς ἄκρες τοῦ κάθε Ἀρχιμιζόπουλου ἢ τὶς προσβάσεις τοῦ ἐκασταχοῦ λαδοτυρεκπαιδεμπόρου στὰ παράκεντρα ἐξουσίας. Ἐπειδὴ ἀκόμη αὐτὲς τὶς λεκτικὲς πομφόλυγες περὶ τοῦ «μὴ κερδοσκο-πικοῦ χαρακτήρα» τῶν ἐν λόγῳ ἱδρυμάτων τὶς ἀκοῦμε ἐξολοκλήρου βερεσέ. Ἐπειδὴ μὲ ἄλλα λόγια δὲν χρειαζόμαστε καὶ νέα, φέροντα πανεπι-στημιακὴ ταμπέλα, πανάθλια ἰδιωτικὰ μαγαζάκια, ὅπου ἔσται ἁπλούστατα ἡ δευτέρα πλάνη χείρων τῆς πρώτης. Τὰ ἤδη ὑπάρχοντα ἀντίστοιχα κρατικά μᾶς φτάνουν καὶ μᾶς περισσεύουν…

     Ἐννοεῖται ὅμως βεβαίως ὅτι οἱ δικές μας ἐνστάσεις οὐδεμία σημασία ἔχουν ἐν τέλει. Ἡ πραγματικότητα εἶναι ποὺ μετράει καὶ αὐτὴ δὲν προμηνύεται καθόλου εὐοίωνη, ἀφ’ ἑνὸς μὲ μία ἰδιωτικὴ ἐκπαίδευση ποὺ θὰ εἶναι περίπου ὅπως τὴν περιγράψαμε (ἴσως καὶ μὲ λίγες ἐξαιρέσεις, ποὺ ἁπλῶς φυσικὰ θὰ ἐπιβεβαιώνουν τὸν κανόνα) καὶ ἀφ’ ἑτέρου μὲ μία δημόσια ἐκπαίδευση ποὺ θὰ διολισθαίνει συνεχῶς καὶ ποὺ θεωρητικὰ θὰ ἔχει ἐλπίδες ἀναβάθμισης, μόνο ἂν ὑπάρξουν μία μέρα μαζικὲς καὶ σαρωτικὲς ἀντιδράσεις ἀπ’ ὅλους μας. Ἐπειδὴ ὅμως (ἀπὸ τὴ μία) οἱ τελευταῖες προϋποθέτουν τὴν ἄρση τῆς βλακώδους μας ἰδιωτείας καὶ τὴν ἀφύπνιση ἀπὸ τὸν βαθὺ λήθαργο τοῦ ἀτομικοῦ μας μικρόκοσμου καὶ ἐπειδὴ (ἀπὸ τὴν ἄλλη) αὐτὸ ποὺ διαβάζετε εἶναι ἀσφαλῶς ἕνα κείμενο προβληματισμοῦ καὶ ὄχι ἐπιστημονικῆς φαντασίας, μοιραῖα σᾶς ἀφήνω ἐδῶ, ἐν τῷ μέσῳ τῆς νυκτός, χωρὶς καμμία ἄλλη ρομαντικὴ καὶ χαζοχαρούμενη σκέψη γιὰ κάποιο ὑποθετικὸ ξημέρωμα. Κυρίες καὶ κύριοι, καλή σας νύχτα…

                                                                                         Ο ΕΞ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

- Κύριε Γιανναρᾶ, ὡς ἄνθρωπος πού ὑπηρετήσατε ἐπί χρόνια τήν Παιδεία, ποιόν θεωρεῖτε πρώτιστο στόχο της καί πῶς πιστεύετε ὅτι θά μποροῦσε νά ἐπιτευχθεῖ; 

 - Τηλεγραφικὰ θὰ ἔλεγα ὅτι προσωπικὰ στόχο τῆς Παιδείας θὰ ἔβλεπα τήν καλλιέργεια τῆς ἑλληνικῆς ἰδιαιτερότητας στὸ ποσοστὸ ποὺ ἀποτελεῖ ποιότητα ζωῆς σήμερα. Δηλαδὴ οὔτε γιὰ λόγους ἱστορικούς, οὔτε γιὰ λόγους ἐθνικοὺς, οὔτε γιὰ ὁποιεσδήποτε ἄλλες ἰδεολογικὲς σκοπιμότητες, ἀλλὰ μόνο στὸ ποσοστὸ ποὺ ἀντιπροσωπεύει ἕνα θησαύρισμα ζωῆς ποὺ ἀξίζει νὰ ζήσει σήμερα ἕνας ἄνθρωπος καὶ ἑπομένως ἀξίζει νὰ παιδαγωγηθεῖ τὸ παιδὶ πρὸς αὐτὴν τὴν κατεύθυνση. Αὐτὸ ὡς στόχευση. Πρὶν ἀπὸ καθετί ἄλλο, νομίζω ὅτι σὲ πολιτικὸ ἐπίπεδο τὸ πρῶτο καὶ ἀπαραίτητο εἶναι νὰ δημιουργηθεῖ μία ὁμάδα μελέτης πολὺ σοβαρὴ καὶ ὅσο γίνεται ἀνιδιοτελής, ὄχι ἁπλῶς νὰ εἶναι τῆς κοινῆς ἀποδοχῆς τῶν κομμάτων ἀλλὰ νὰ εἶναι κατὰ τεκμήριο ἄνθρωποι ἱκανοί, ἔμπειροι καὶ ἀνιδιοτελεῖς. Μιά ὁμάδα πού θὰ καθήσει καὶ θὰ ξαναπιάσει τὸ πρόβλημα ἀπὸ τὴν ἀρχή. Γιατί ἤδη ἔχουν γίνει καθυστηρήσεις ποὺ πιὰ εἶναι ἀνεπίτρεπτες ἀκόμη καὶ σὲ πρακτικά, τεχνικὰ ζητήματα. Ἔχουμε κολλήσει σὲ μορφὲς καὶ σχήματα φθαρμένα πλέον τελείως, τὰ ὁποία δὲν ἔχουν καμμία ἀποτελεσματικότητα.

- Αὐτὸ ἀκούγεται ἀρκετὰ μακρινὸ ἀπὸ τοὺς διακηρυγμένους στόχους τῆς ἐκπαίδευσης καί τήν γνωστή ἑλλαδική πρακτική…

- Ναὶ, τὸ καίριο πρόβλημα εἶναι ποιὸς θὰ κάνει τὴν ἐπιλογὴ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, μὲ ποιὰ κριτήρια θὰ γίνει ἡ ἐπιτροπή. Ἔφτιαξε ἡ κυβέρνηση τῆς ΝΔ μία ἐπιτροπὴ 8 σοφῶν, ὑποτίθεται. Εἴδαμε ποιὰ ὀνόματα ἐπιλέχθηκαν, ποιὲς φθαρμένες ἀπόψεις ἐξετέθησαν καὶ πάλι, ἐκεῖ εἶναι τὸ πιὸ κρίσιμο καὶ δύσκολο σημεῖο.

- Νομίζετε ὅτι ὁ στόχος ποὺ διατυπώσατε εἶναι ρεαλιστικὸς στὶς σημερινὲς συνθῆκες; Ὑπάρχουν τὰ ἀπαραίτητα μέσα;

- Γί΄ αὐτὸ λέω ὅτι χρειάζεται μία ἐπιτελικὴ μεθόδευση. Ἂς ποῦμε, δὲν νομίζω ὅτι θὰ διαφωνήσει κανεὶς, ὅτι ἀκριβῶς στὶς σημερινὲς συνθῆκες τὰ πρωταρχικὰ ποὺ πρέπει νὰ ἐπιδιωχθοῦν εἶναι ἡ ἐκπαίδευση τῶν παιδιῶν σὲ γλώσσα καὶ σὲ κριτικὴ σκέψη. Αὐτὸ σὰν σύνθημα περνάει, τὸ καταλαβαίνουμε ὅλοι, τὸ θέλουμε ὅλοι. Τὸ πρόβλημα εἶναι πὼς θὰ γίνει αὐτό… Πὼς θὰ περιοριστεῖ αὐτὸς ὁ πελώριος ὄγκος πληροφοριῶν ποὺ παρέχεται στὴν ἐκπαίδευση, κάθε ἐκπαιδευτικὴ μεταρρύθμιση προσθέτει καὶ ἕνα ποσὸ πληροφοριῶν γιὰ νὰ «ἐκσυγχρονιστεῖ ἡ διδακτέα ὕλη», κι ἔτσι ἔχουμε φτάσει σὲ μία ὑδρωπικία, σὲ ἕναν πελώριο ὄγκο ποὺ εἶναι ἄχρηστος, γιατί τὸ παιδὶ σήμερα ἔχει μεγάλη ἄνεση νὰ βρεῖ τὴν πληροφορία ἂν θέλει μέσα ἀπὸ τὸ κομπιοῦτερ, τὸ πρόβλημα εἶναι νὰ ἐκπαιδευτεῖ πῶς θὰ κρίνει τὴν πληροφορία, πῶς θὰ τὴν συντάξει, κατατάξει καὶ ἀξιοποιήσει. Κι αὐτὸ δὲν μπορεῖ νὰ γίνει, νομίζω, παρὰ μὲ μιάν ἄλλου τύπου διδασκαλία τῆς γλώσσας, μὲ ἄλλου τύπου διδασκαλία τῶν μαθηματικῶν. Καὶ τὸ εἶδος καὶ τὸν τρόπο τῆς διδασκαλίας ἐκείνης τῆς ὕλης ἀπὸ κάθε μάθημα ποὺ θὰ ἐπιτρέπει στὸ παιδὶ νὰ πατάει σ’ αὐτὴν καὶ νὰ μπορέσει, ὅταν θελήσει, νὰ πάει πιὸ πέρα. Σὲ ἕνα δεύτερο ἐπίπεδο νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀντιμετωπισθοῦν κάποιες παράμετροι, ὅπως τὸ πῶς θὰ ἀποτοξινωθεῖ τὸ σχολειὸ ἀπὸ τὸν συνδικαλισμό, τὸ πῶς θὰ ξαναλειτουργήσει ἡ σχολικὴ κοινότητα. Προσωπικὰ θεωρῶ θεμελιῶδες ζήτημα δημοκρατίας στὰ σχολεῖα τὴν ὁμοιόμορφη ἐνδυμασία – ὄχι τὴ στολή. Τὴν ἐξάλειψη τῶν ταξικῶν διαφορῶν μέσα στὸ σχολεῖο. Ἴσως – εἶναι θέμα τῶν παιδαγωγῶν νὰ τὸ κρίνουν, ἐγὼ τὸ λέω μόνον ἐνδεικτικὰ – ὁ τρόπος τῆς γυμναστικῆς. Νομίζω εἶναι ἐνδεικτικὸ ἐκεῖνο ποὺ παλιὰ ὑπῆρχε κι ἀργότερα χλευάστηκε καὶ ἀπορρίφθηκε: οἱ ὁμοιόμορφες, συντονισμένες ἀσκήσεις, Νομίζω ὅτι αὐτὸς εἶναι ἕνας ἔμπρακτος, ἀσυνείδητος τρόπος αἴσθησης σωματικῆς μετοχῆς σὲ ἕνα κοινὸ ἔργο. Ἡ ἀξιοθρήνητη εἰκόνα τῶν παιδιῶν στὶς παρελάσεις, ὅπου δὲν μποροῦν νὰ βαδίσουν μαζί, δὲν εἶναι μία λεπτομέρεια, εἶναι ἡ ἀπουσία μίας αἴσθησης μετοχῆς.

- Μὲ δεδομένη τὴν κατάσταση τῆς ὅλης κοινωνίας, μπορεῖ, πιστεύετε, νὰ ἀναγεννηθεῖ ἡ Παιδεία ;

- Δὲν μπορῶ νὰ προβλέψω πῶς μπορεῖ νὰ γίνει ἀποδεκτὸ ἕνα τέτοιο ἐγχείρημα, ἐκεῖνο ποὺ μπορῶ νὰ πῶ, εἶναι ὅτι μία τέτοια ἀπόπειρα ριζοσπαστικῆς ἐκπαιδευτικῆς μεταρρύθμισης ἀποτελεῖ τὴν κατ’ ἐξοχὴν πολιτικὴ πρόκληση σήμερα, ἑπομένως καὶ τὸ πεδίο στὸ ὁποῖο μπορεῖ νὰ φανεῖ ἕνα πολιτικὸ ταλέντο. Ποῦ ἀλλοῦ μπορεῖ νὰ φανεῖ; Στὴν Οἰκονομία ὅπου ὅλα εἶναι προκαθορισμένα; Ἀκόμα καὶ στὴν ἐξωτερικὴ πολιτική, θὰ ἔλεγα. Ἡ Παιδεία εἶναι ἕνας χῶρος ὅπου μπορεῖ νὰ φανεῖ τὸ ἰδιαίτερο. Καὶ τὸ ἰδιαίτερο δὲν εἶναι νὰ ἔχει ἰδέες καὶ ἐμπνεύσεις, εἶναι ὁ τρόπος ἐπιτελικῆς δουλειᾶς, γιατί εἶναι πάρα πολλὰ τά προβλήματα. Θ’ ἀρχίσεις ἀπὸ τὶς Παιδαγωγικὲς Σχολὲς ποὺ χρόνια τώρα βρίσκονται σὲ διάλυση; Ἀκούγεται ἀφοριστικὸ ἀλλὰ ὅποιος ἔχει μίαν ἐπαφὴ μὲ αὐτὲς τὶς σχολὲς καταλαβαίνει ὅτι μιλῶ πάρα πολὺ συγκεκριμένα. Θ’ ἀρχίσεις λοιπὸν ἀπὸ κεῖ, θ’ ἀρχίσεις ἀπὸ τὸ ὑπάρχον ἐκπαιδευτικὸ προσωπικό, τὴν ἀξιολόγηση καὶ τὸν ἔλεγχό του; Μὲ τὴν ἐπιστροφὴ σὲ κάποιο εἶδος ἐπιθεώρησης – ἡ ὁποία σὲ καμμία περίπτωση δὲν πρέπει νὰ ἔχει σχέση μὲ τὸν θεσμὸ τῶν ἐπιθεωρητῶν τοῦ παρελθόντος – ἀλλὰ εἶναι συνάρτηση ἀναγκαία ὁ ἔλεγχος στὸ ἔργο τῆς Παιδείας. Δὲν μπορεῖ νὰ ὑπάρχει ἐκπαιδευτικὸ ἔργο ποὺ νὰ μὴν ἐλέγχεται καὶ νὰ μὴν ἀξιολογεῖται! Αὐτὰ εἶναι τὰ κατ’ ἐξοχὴν ἐπιτελικὰ προβλήματα ποὺ θέλουν ἰδιοφυΐα καὶ πάρα πολλὴ συστηματικὴ μελέτη καὶ σκέψη γιὰ τὸ ἀπὸ ποῦ θὰ ἀρχίσει κανείς.

- Πολὺς λόγος γίνεται σήμερα γιὰ τὰ ἰδιωτικὰ Πανεπιστήμια…

- Γιὰ μένα τὰ ἰδιωτικὰ Πανεπιστήμια, ἂν δὲν εἶναι ἐπιβεβλημένα, ποὺ μοιάζουν νὰ εἶναι δυστυχῶς, θὰ ἄξιζε νὰ προκαλέσουν ἕναν εὐρύτερο κοινωνικὸ προβληματισμό. Δηλαδὴ νὰ τεθεῖ τὸ ἐρώτημα «γιατί ὁ συνταγματικὸς νομοθέτης, ὄχι μόνο στὴν Ἑλλάδα ἀλλὰ καὶ σὲ ἄλλες εὐρωπαϊκὲς χῶρες, ἐπέλεξε νὰ μπεῖ στὸ Σύνταγμα ὅτι τὴν εὐθύνη τῆς Ἀνωτάτης Παιδείας τὴν ἔχει τὸ κράτος;» Γιατί; Μία ἀπάντηση ποὺ ὑποθέτω, ἴσως νὰ μὴν εἶναι σωστή, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐκφράζει τὴν θέληση μιᾶς κοινωνίας νὰ ἐκπαιδεύει ἡ ἴδια καὶ μὲ εὐθύνη της τὰ στελέχη της καὶ νὰ μὴν ἀναθέτει τὴν ἐκπαίδευσή τους στὸν ἰδιωτικὸ παράγοντα ποὺ ἐπηρρεάζεται ὁπωσδήποτε ἀπὸ τὸ κέρδος. Λέμε γιά ἰδιωτικὰ πανεπιστήμια… Στὴν Ἀθήνα ὑπάρχει ἕνα, μεταπτυχιακῶν σπουδῶν, καὶ τὸ ἔχει ἱδρύσει ὁ ΣΕΒ καὶ μετεκπαιδεύει ἀνθρώπους στὴν Διοίκηση Ἐπιχειρήσεων καὶ ἄλλα συναφῆ. Εἶναι ἀγγλόφωνο βέβαια, δὲν εἶναι τυχαῖο… Καὶ δὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι καὶ τὰ δυὸ ἰδιωτικὰ τῆς Κύπρου ἀγγλόφωνα εἶναι. Εἶναι φυσικό, ὅταν τὸ ἴδιο τὸ πανεπιστήμιο σκοπεύει κατ’ ἀρχὴν στὴν χρησιμοθηρία, περισσότερο ἀπὸ τὸ δημόσιο, γιατί νὰ μὴν εἶναι στὴ γλῶσσα ποὺ εἶναι ἡ κατ΄ ἐξοχὴν χρήσιμη, εἰδικὰ στὸν χῶρο τῶν ἐπιχειρήσεων; Ἀλλὰ ἀπὸ κεῖ καὶ πέρα γεννῶνται μεγάλα ἐρωτήματα. Ἐδῶ τὸ κράτος δὲν ἔχει τὴν δυνατότητα νὰ ἐλέγξει στοιχειωδῶς τὴν Μέση καὶ τὴν στοιχειώδη ἰδιωτικὴ ἐκπαίδευση – ἄλλωστε σὲ κανέναν τομέα τοῦ κοινωνικοῦ βίου δὲν ἔχει ἐλεγκτικοὺς μηχανισμοὺς γόνιμους καὶ ἀποδοτικούς – γιατί θὰ ἔχει εἰδικὰ στὰ πανεπιστήμια; Ἐὰν βέβαια ἀφεθοῦμε στὴν θεωρία ὅτι τὸν ἔλεγχο θὰ τὸν ἀσκεῖ ἡ ἀγορά, τότε πιὰ εἶναι θέμα κοσμοθεωρητικῆς ἐπιλογῆς, πᾶμε ἀλλοῦ.

- Ὅσον ἀφορᾶ τὴν εἰσαγωγὴ στὰ ΑΕΙ;

- Μοιάζει νὰ ἔχει ὡριμάσει ἡ ἀπαίτηση νὰ ἀποσυνδεθεῖ ἡ ἐγκύκλια παιδεία ἀπὸ τὴν εἰσαγωγὴ στὰ Πανεπιστήμια. Ἂν διακρίνω καλά, αὐτὸ πιὰ εἶναι κοινὴ ἀπαίτηση: Νὰ μπορέσει νὰ ξαναλειτουργήσει ἡ ἐγκύκλια παιδεία αὐτόνομη καὶ ὡς αὐτοσκοπός. Ἀπὸ κεῖ καὶ πέρα τὰ Πανεπιστήμια νὰ ἔχουν τὸ καθένα τὴν δική του μέθοδο καὶ δυνατότητα γιὰ τὴν ἐπιλογὴ τῶν φοιτητῶν καὶ τοῦ ἀριθμοῦ ποὺ μπορεῖ νὰ ἱκανοποιήσει μὲ τὶς διαδικασίες ποὺ θὰ ἐπιλέξει κάθε Σχολή.

- Νομίζω ὅτι ἡ ἐπιχειρηματολογία ὑπέρ τῶν ἰδιωτικῶν ΑΕΙ βασίζεται στὴν χαμηλὴ ἐκτίμηση ποὺ ἔχουμε γιὰ τὰ δημόσια, γιὰ τοὺς διδάσκοντες καὶ τὰ ἱδρύματα, τὸν τρόπο λειτουργίας τους, τὴν κατάχρηση τοῦ ἀσύλου…

- Νομίζω ὅτι αὐτὴ εἶναι μία πολὺ ρεαλιστικὴ πιστοποίηση. Αὐτὸς ὁ νόμος πλαίσιο ποὺ ἔγινε τὸ 1982 καὶ ἄλλαξε ὄντως ριζικὰ τὴν λειτουργία τῶν ΑΕΙ, εἶναι ἀλήθεια ὅτι ἦταν ἀποτέλεσμα μιᾶς ἀνάγκης, προέκυψε δηλαδὴ μέσα ἀπὸ τὴν ἀνάγκη ἀνανέωσης τοῦ πρώην τρόπου λειτουργίας τους. Ἀλλὰ φοβοῦμαι ὅτι ἐνῷ ἔγινε ὡς «πλαίσιο», δηλαδὴ ὡς ἕνας τρόπος λειτουργίας ὑποκείμενος σὲ διαρκεῖς βελτιώσεις μέσα ἀπὸ τὴν πείρα καὶ τὶς δοκιμασίες, σχεδὸν παγιώθηκε καὶ δὲν ἀφέθηκε μὲ μίαν εὐλυγισία σὲ προσαρμογὲς ἀπαραίτητες. Τὸ δεύτερο καὶ κυριότερο εἶναι ὅτι αὐτὸς ὁ νόμος, ὁμολογημένα ἀργότερα ἀπὸ τοὺς συντάκτες του, ἔγινε μὲ στόχους καθαρὰ συνδικαλιστικούς. Καὶ τὸ μεγάλο σκάνδαλο ποὺ ἀλλοίωσε καὶ τὸν τρόπο λειτουργίας τῶν Πανεπιστημίων στὴν Ἑλλάδα εἶναι ὅτι εἰσήγαγε διευκολύνσεις στὴν εἴσοδο – ἐξέλιξη τῶν διδασκόντων, ὅσο καὶ στὴν ἐξέλιξη τῶν φοιτητῶν, οἱ ὁποῖες ὑποβάθμισαν τὰ ἑλληνικὰ Πανεπιστήμια μὲ τρόπο κυριολεκτικὰ δραματικό. Νὰ μὴν ἀρχίσω καὶ λέω παραδείγματα, εἶναι γνωστὸ τὸ πόσο ἔχει πέσει τὸ ἐπίπεδο τῆς στοιχειώδους κατάρτισης ἀνθρώπων ποὺ διδάσκουν σήμερα μὲ τίτλους ἀκαδημαϊκοὺς στὰ ἑλληνικὰ Πανεπιστήμια. Ἕνα τρίτο στοιχεῖο γιὰ τὸν νόμο αὐτὸν: Ἄφησε ἄθικτα κάποια νευραλγικὰ στοιχεῖα τῆς πανεπιστημιακῆς λειτουργίας, ὅπως εἶναι αὐτὸς ὁ ἀναχρονισμὸς τῆς διαδικασίας «παραδόσεις – ἐξετάσεις». Τὸ παιδὶ μπαίνει στὸ Πανεπιστήμιο καὶ δὲν εἰσάγεται σὲ ἕναν τρόπο δουλειᾶς, δὲν εἰσάγεται σὲ ἕναν τρόπο προσέγγισης τοῦ ἐρευνητικοῦ ἔργου. Παρακολουθεῖ παραδόσεις – ἂν θέλει – καὶ στὸ τέλος διαβάζει ἕναν προκαθορισμένο ἀριθμὸ σελίδων καὶ πάει νὰ δώσει ἐξετάσεις. Ἑπομένως θὰ πρέπει νὰ προσθέσω ἕνα ἀκόμη στοιχεῖο, αὐτὸ τὸ ἐπίσης ἐξοργιστικό, τὸ ἕνα καὶ ὑποχρεωτικὸ σύγγραμμα. Ἀντὶ νὰ ἐντάσσεται τὸ παιδὶ σὲ μία ὁμάδα ἐργασίας, μὲ ὑπεύθυνο καθηγητή, ὅπου θὰ ἐργάζεται μὲ βιβλιογραφία, μὲ ἐξεταστικὲς ὑποχρεώσεις σὲ ἑβδομαδιαία ἢ μηνιαία βάση (κι ὄχι 2-3 φορὲς τὸν χρόνο) καὶ νά μπαίνει σὲ ἕναν ρυθμὸ σπουδῆς, ὁ νόμος ἄφησε τελείως σὲ ἀναχρονιστικὸ πεδίο τὴν λειτουργία τῶν πανεπιστημίων, δίνοντας ἔμφαση στὸ ἂν οἱ φοιτητὲς θὰ μετέχουν στὶς πρυτανικὲς ἐκλογές, στὶς συνελεύσεις τῶν Τμημάτων, κτλ, δηλαδὴ σὲ ἐξουσίες, σὲ ἕνα παιχνίδι συνδικαλιστικῶν ἐξουσιῶν.

- Σᾶς εὐχαριστῶ πολύ.