Αντιφωνητής » Μενδώνη

Πότε εἴπαμε ὅτι ἔληξε ἡ γερμανική Κατοχή;

kkar — Sun, 20 Jul 2025 09:31:46 +0000

Ἄν ὑπάρχει ἕνα θέμα πού νά ἀποτυπώνει τήν πραγματικότητα τῶν σχέσεών μας μέ τή Γερμανία, αὐτό εἶναι οἱ ἐπανορθώσεις πού μᾶς ὀφείλει ἀπό τά χρόνια τῆς Κατοχῆς. Ἐκεῖ βλέπουμε τόσο τήν ὑπεροψία μέ τήν ὁποία τό Βερολῖνο ἀντιμετωπίζει (καί) αὐτό τό ζήτημα, ὅσο καί τήν ψοφοδεή κατά κανόνα διαχείρισή του ἀπό τήν Ἀθήνα.

Καθώς λοιπόν ἀπό πέρυσι συγκροτήθηκε ἡ Διεθνής Ἐπιτροπή γιά τό Γερμανικό Χρέος πρός τήν Ἑλλάδα, μέ σκοπό νά ξαναδώσει πνοή στό ζήτημα καί νά πιέσει τόν πολιτικό κόσμο, κατατέθηκε στή Βουλή ἕνα ὑπόμνημα μέ 7 συγκεκριμένες προτάσεις γιά κυβερνητικές ἐνέργειες. Παρότι τό ὑπόμνημα διανεμήθηκε στούς 300, μόνον ὁ βουλευτής Β. Βιλιάρδος τῆς Ἑλληνικῆς Λύσης ἀνταποκρίθηκε καί τό ἐπανέφερε στίς 19/6/25 μέ ἐρώτησή του πρός τούς ὑπουργούς Ἐξωτερικῶν, Δικαιοσύνης καί Πολιτισμοῦ. Κι ἔχει μιάν ἀξία νά δοῦμε τήν ἀπόκρισή τους.

Ὁ Γεραπετρίτης στά 5 ἐρωτήματα πού τόν ἀφοροῦσαν δέν ἀπάντησε τίποτα! Εἶναι ἡ λειτουργία τοῦ δημοκρατικοῦ πολιτεύματος πού λένε… Ὁ Φλωρίδης στό ἐρώτημα ἄν προτίθεται νά ὑπογράψει τήν πρό 23ετίας ἀπόφαση τοῦ Ἀρείου Πάγου, τή σχετική μέ τίς ἀποζημιώσεις γιά τή σφαγή στό Δίστομο, ἀπάντησε πώς στό …Διεθνές Δικαστήριο τῆς Χάγης ἐπικυρώθηκε τό δικαίωμα στήν ἑτεροδικία τῆς Γερμανίας! Ἄλλα λόγια νά ἀγαπιόμαστε, λές καί κάποιος ρωτοῦσε γιά τήν ἀπόφαση ἐκείνη. Ἡ δέ Μενδώνη πού ρωτήθηκε γιά τά ἀποτελέσματα τῶν συζητήσεων μέ τούς Γερμανούς σχετικά μέ τό ἐνδεχόμενο ἐπιστροφῶν κλεμμένων ἀρχαιολογικῶν θησαυρῶν ἀπό τίς Κατοχικές Γερμανικές δυνάμεις, μᾶς …καθησύχασε. Πρῶτον μᾶς πληροφόρησε ὅτι ἡ καταγραφή τῶν κλεμμένων κινητῶν μνημείων εἶναι ἔργο “ἰδιαιτέρως δύσκολο”. Περίεργο, γιατί μιά σοβαρή καταγραφή εἶχε γίνει ἤδη μέ τήν ἀπελευθέρωση (“Ζημίαι τῶν ἀρχαιοτήτων ἐκ τοῦ πολέμου καί τῶν Στρατῶν Κατοχῆς”, Ἀθῆναι 1946) καί μάλιστα σέ ὁρισμένες περιπτώσεις ἦταν πολύ συγκεκριμένη, τίποτε δέν ἔγινε τόσες δεκαετίες μετά; Δεύτερον μᾶς ἐνημερώνει πώς ἡ ἁρμόδια ὑπηρεσία τοῦ ΥΠΠΟ καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια – καί τί παράδειγμα καρποφορίας παραθέτει; Τό γεγονός ὅτι 76 …ἑλληνοεβραϊκά κειμήλια ἐπιστρέφονται ἀπό τήν Πολωνία στό Ἑβραϊκό Μουσεῖο τῆς Ἀθήνας! Μάλιστα, αὐτή κι ἄν ἦταν ἐπιτυχία τοῦ ἑλληνικοῦ ὑπουργείου πολιτισμοῦ! Καί τρίτον μᾶς βεβαιώνει ὅτι δεκάδες πολιτιστικά ἀγαθά “πού εἶχαν ἐξαχθεῖ παράνομα ἀπό τή χώρα μας” (γενικῶς καί ἀορίστως…) ἐπαναπατρίστηκαν στά χρόνια 2019-2023. Καμμία σχέση μέ τό συγκεκριμένο ἐρώτημα πού ἐτέθη, ὅμως ἀκούγεται καλά γιά ὅσους ψάχνουν κάτι θετικό στά κυβερνητικά πεπραγμένα.

Οὐδείς περίμενε κάτι καλύτερο ἀπό τήν Κυβέρνηση Μητσοτάκη. Εἶναι ὅμως ἀπαραίτητο νά συντηρεῖται ζωντανό τό θέμα σέ ὅλες του τίς διαστάσεις (πολεμικές ἐπανορθώσεις γιά καταστροφές, ἀποζημιώσεις γιά ἐκτελεσθέντες ἀμάχους, Κατοχικό δάνειο, κλεμμένα πολιτιστικά ἀγαθά), πόσο μᾶλλον σέ ἐποχές πού βγαίνει ὁ Γερμανός καγκελάριος Μέρτζ νά μιλήσει γιά ὀφειλόμενες πολεμικές ἐπανορθώσεις 500 δισ. τῆς Ρωσίας στήν Οὐκρανία! Μιά χαρά τοῦ ἀπάντησε ἡ Ζαχάροβα, ὅμως ἀπό τήν Ἑλλάδα κανείς δέν ἔπιασε τό νῆμα γιά λογαριασμό μας, κυβερνητικός ἤ μή. Καί ἡ ἐκκωφαντική σιωπή τῆς ἀντιπολίτευσης γιά τό ὑπόμνημα τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι πολύ ἀνησυχητικό σημάδι.

Ο συλλογικός μας παραλογισμός πάει στα Σέρρας

kkar — Mon, 01 Dec 2014 18:36:28 +0000

Επανερχόμαστε σήμερα στο ζήτημα της ανάδειξης των οθωμανικών μνημείων της Ελλάδας, με αφορμή την συζήτηση στις Σέρρες σχετικά με το αν πρέπει να γίνει μνημείο για τον …σεΐχη Μπεντρεντίν του 15ου αιώνα ή όχι. Ο Μπεντρεντίν είχε συγκρητιστικές και κοινωνιστικές απόψεις και η μόνη του σχέση με την πόλη των Σερρών είναι ότι εκεί κρεμάστηκε από τον Σουλτάνο. Στην ανταλλαγή των πληθυσμών οι Οθωμανοί κάτοικοι ξέθαψαν τον νεκρό και τον έθαψαν στην Πόλη (ο τάφος του σήμερα βρίσκεται δίπλα σε κείνους των Οθωμανών ηγετών). Σήμερα έρχεται ο Δήμος και καλεί τους τοπικούς φορείς σε …ανάδειξη του σημείου όπου απαγχονίστηκε ο Μπεντρεντίν με την ανέγερση σχετικού μνημείου! Το -ας πούμε- σκεπτικό είναι η προσέλκυση Τούρκων τουριστών! Αφήνουμε κατά μέρος το ότι ο τουρκολόγος Αμερικανός καθηγητής Χήθ Λόουρη κινεί τα νήματα για όλες αυτές τις υποθέσεις στη Βόρειο Ελλάδα με τρόπο τουλάχιστον ύποπτο και θυμίζουμε ότι οι Σέρρες έχουν αυτή τη στιγμή τρία τζαμιά (στη φωτογραφία το Τζιντζιρλί τζαμί) και το αρχαιολογικό μουσείο τους στεγάζεται στο αναστηλωμένο μπεζεστένι, ενώ οι βυζαντινές εκκλησίες της πόλης κάηκαν από τους Βούλγαρους το 1913 και η μετέπειτα αναστήλωσή τους απέτυχε παταγωδώς. Και μπορεί η «Σίρις» να μνημονεύεται ήδη από τον Ηρόδοτο αλλά ποια μνημεία αναδεικνύουν σήμερα την αρχαία ταυτότητα της πόλης; Αναρωτιόμαστε λοιπόν ποια ιστορική φυσιογνωμία της πόλης θέλουμε να αναδειχθεί, σήμερα μάλιστα που η χώρα μας καταρρέει και οι άσπονδοι γείτονές μας ζουν το νεο-οθωμανικό τους όνειρο.

Είχαμε αναφερθεί κι άλλοτε, με αφορμή ανάλογα μνημεία στη Βέρροια κι αλλού, κι επανερχόμαστε βλέποντας ότι η κοινή λογική απουσιάζει από τον σχετικό δημόσιο διάλογο. Δυστυχώς έχουμε απέναντί μας όχι μόνο τον κάθε ολιγόνοο ιδιώτη (που νομίζει ότι «γλείφοντας» τον Τούρκο αυτόχρημα θα γεμίσει παράδες) αλλά και το ίδιο το «ελληνικό» κράτος. Την πολιτική του τελευταίου ξεκαθάρισε (Φεβρ. 2013) η γ.γ. του Υπουργείου Πολιτισμού κ. Λίνα Μενδώνη μιλώντας για τα 25,5 εκατομμύρια ευρώ που δίνουμε από το ΕΣΠΑ για νέες αναστηλώσεις οθωμανικών μνημείων: «Η Ελλάδα έχει το προνόμιο να φιλοξενεί τον ανθρώπινο πολιτισμό σε μία αδιάρρηκτη συνέχεια, από την παλαιολιθική εποχή μέχρι τις μέρες μας. Έχει το προνόμιο να φιλοξενεί μνημεία μίας τεράστιας ποικιλίας και ενός ανυπολόγιστου πλούτου. Και τα οθωμανικά μνημεία αποτελούν ιστορικά τεκμήρια μιας εποχής. Οι όποιες αντιρρήσεις ακούγονται για τη φροντίδα και τη μέριμνα που η Πολιτεία, δια της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας δείχνει σε αυτά δεν λαμβάνουν υπόψη τους ούτε το διεθνές περιβάλλον, ούτε την ιστορική και αρχαιολογική ιδιαιτερότητα της χώρας. Όπως λέξεις παρεισέφρυσαν και αφομοιώθηκαν στην ελληνική γλώσσα υποδηλώνοντας την οθωμανική παρουσία, έτσι και τα αντίστοιχα αρχιτεκτονήματα διατηρήθηκαν, ενσωματώθηκαν και αφομοιώθηκαν στο ελληνικό τοπίο ως υπόμνηση μιας ιστορικής περιόδου του ελληνισμού. Υποχρέωσή μας και επιθυμία μας είναι να προστατεύσουμε εμείς οι ίδιοι τα οθωμανικά μνημεία της χώρας μας. Αυτό άλλωστε επιβάλλει και επιτάσσει το ισχύον θεσμικό πλαίσιο: την ισότιμη μεταχείριση των μνημείων. Με τον τρόπο αυτό ικανοποιείται μια από τις βασικές απαιτήσεις των σύγχρονων μορφών προστασίας και γίνεται σεβαστή η διαχρονική και «διαφορετική» διάσταση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Αυτό άλλωστε περιμένουμε και απαιτούμε να πράττει η γειτονική χώρα για τα χριστιανικά μνημεία που βρίσκονται στην επικράτειά της…».
Ξαναλέμε λοιπόν τη θέση του «Αντιφωνητή» επί των ανωτέρω: Για ποιάν «αδιάρρηκτη συνέχεια ανθρώπινου πολιτισμού» λέει η κ. Μενδώνη, αν όχι του ελληνικού πολιτισμού; Ποια είναι η σχέση του πολιτισμού αυτού με τα οθωμανικά μνημεία; Από πού κι ώς πού τα απομεινάρια οποιασδήποτε εποχής – πόσο μάλλον μιας εχθρικής κατάκτησης που ερήμωσε τον τόπο πληθυσμιακά, οικονομικά και πολιτισμικά – εντάσσονται αυτομάτως στα διατηρητέα μνημεία; Αυτή η επίσημη αντιμετώπιση δείχνει ότι αντιλαμβανόμαστε την ελληνική γη όχι ως γενέθλιο χώρο του ελληνισμού (αυτή ακριβώς είναι για μας η «ιστορική και αρχαιολογική ιδιαιτερότητα της χώρας») αλλά ως έναν χώρο διέλευσης διαφόρων λαών, που αφήσανε ισότιμες μεταξύ τους πολιτιστικές σφραγίδες – από κει απορρέει κι αυτό το απίστευτο περί «ισότιμης μεταχείρισης των μνημείων». Τα περί «διεθνούς περιβάλλοντος» είναι αφενός ένα πολιτικό ζήτημα κι αφετέρου ένα θέμα ανάγνωσής του, καθώς αυτό αλλάζει άρδην. Ειδικά η επίκληση των αντίστοιχων υποχρεώσεων της Τουρκίας για τα χριστιανικά μνημεία είναι ένα άνοστο ανέκδοτο. Πέρα από τις δύο πρόσφατες, προκλητικές μετατροπές βυζαντινών εκκλησιών σε τζαμιά (Αγία Σοφία Τραπεζούντος και Αγία Σοφία Νικομήδειας), δεν μπορεί να γίνει καμμία σύγκριση επειδή οι ελληνικές εκκλησίες δεν είναι τίποτε παραπάνω από πολιτιστικά μνημεία. ούτε απομεινάρια ιμπεριαλισμού αποτελούν, ούτε για εργαλεία μελλοντικής διείσδυσης τις προορίζουμε.
Κλείνοντας, θα …συμφωνήσουμε με την κ. Μενδώνη για την αντιστοιχία με την γλωσσική κληρονομιά που μας άφησε η Τουρκοκρατία: Όπως ακριβώς οι τούρκικες λέξεις που είχαν παρεισφρύσει στην ελληνική ξεπατώθηκαν σε σημείο σχεδόν εξαφάνισης (κανείς δεν λέει σήμερα χαζίρι, κοσάζω, ζαπτιές, οντάς, μουκατάς κτλ) με μια συντονισμένη, ενσυνείδητη εθνική προσπάθεια και απέμειναν μονάχα οι ελάχιστες λειτουργικές, έτσι οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε και τα -εκτός Θράκης- χτισμένα ίχνη της βαρβαρικής κυριαρχίας. Πλην ευαρίθμων εξαιρέσεων που ίσως γίνουν μουσεία ή κάτι παρεμφερές, όλα τ’ άλλα είναι για κατεδάφιση, αν θέλουμε να είμαστε πιστοί στο όραμα όσων αγωνίστηκαν για να ξαναγίνει Ελλάδα αυτός ο τόπος μετά από 4, 5 και 6 αιώνες σκλαβιάς. Εκτός κι αν εκτιμούμε ότι αναστηλώνοντας ένα τέμενος το οποίο έκτισε ο κατακτητής της τάδε πόλης, ευχαριστώντας τον Αλλάχ για τον θρίαμβό του (π.χ. το Φετιχιέ των Ιωαννίνων – φωτό), διασώζουμε την κληρονομιά των υπερασπιστών της, που τυγχάνουν και παππούδες μας.

Οθωμανικά Μνημεία: Αναστήλωση αντί κατεδάφισης

kkar — Mon, 25 Mar 2013 19:52:48 +0000

Στην ενημερωτική ημερίδα που διοργάνωσε η Ειδική Υπηρεσία Πολιτισμού και Τουρισμού της Γ.Γ. Πολιτισμού, με θέμα “Δράσεις τομέα Πολιτισμού στο ΕΣΠΑ – Πορεία υλοποίησης και μελλοντικές προοπτικές’’, μάθαμε την επίσημη (;) θέση της διοίκησης για τα οθωμανικά μνημεία. Στην εκδήλωση η γ.γ. Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη ενημέρωσε για την πορεία υλοποίησης δράσεων τομέα Πολιτισμού στο ΕΣΠΑ, αναφέροντας μεταξύ άλλων έργων και τα οθωμανικά μνημεία. Μίλησε για 25,5 εκ. κοινοτικών προγραμμάτων για την αποκατάσταση οθωμανικών μνημείων αλλά και για 12 οθωμανικά μνημεία που αποκαταστάθηκαν με 13.5 εκ. από το 3ο ΚΠΣ. Σήμερα στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ εκτελούνται στο Αιγαίο, την Θράκη, την Μακεδονία και την Κρήτη 9 έργα προϋπολογισμού 12 εκ. ευρώ, με κορυφαία την αποκατάσταση του Τεμένους Βαγιαζήτ στο Διδυμότειχο” είπε η Γενική Γραμματέας. Και γιατί τα αναστηλώνουμε; Επειδή, όπως είπε η κ. Μενδώνη:

“Η Ελλάδα έχει το προνόμιο να φιλοξενεί τον ανθρώπινο πολιτισμό σε μία αδιάρρηκτη συνέχεια, από την παλαιολιθική εποχή μέχρι τις μέρες μας. Έχει το προνόμιο να φιλοξενεί μνημεία μίας τεράστιας ποικιλίας και ενός ανυπολόγιστου πλούτου. Και τα οθωμανικά μνημεία αποτελούν ιστορικά τεκμήρια μιας εποχής. Οι όποιες αντιρρήσεις ακούγονται για την φροντίδα και την μέριμνα που η Πολιτεία, δια της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας δείχνει σε αυτά, δεν λαμβάνουν υπόψη τους ούτε το διεθνές περιβάλλον, ούτε την ιστορική και αρχαιολογική ιδιαιτερότητα της χώρας. Όπως λέξεις παρεισέφρυσαν και αφομοιώθηκαν στην ελληνική γλώσσα υποδηλώνοντας την οθωμανική παρουσία, έτσι και τα αντίστοιχα αρχιτεκτονήματα διατηρήθηκαν, ενσωματώθηκαν και αφομοιώθηκαν στο ελληνικό τοπίο ως υπόμνηση μιας ιστορικής περιόδου του ελληνισμού. Υποχρέωσή μας και επιθυμία μας είναι να προστατεύσομε εμείς οι ίδιοι τα οθωμανικά μνημεία της χώρας μας. Αυτό άλλωστε επιβάλλει και επιτάσσει το ισχύον θεσμικό πλαίσιο: την ισότιμη μεταχείριση των μνημείων. Με τον τρόπο αυτό ικανοποιείται μια από τις βασικές απαιτήσεις των σύγχρονων μορφών προστασίας και γίνεται σεβαστή η διαχρονική και «διαφορετική» διάσταση της πολιτιστικής κληρονομιάς. Αυτό άλλωστε περιμένομε και απαιτούμε να πράττει η γειτονική χώρα για τα χριστιανικά μνημεία που βρίσκονται στην επικράτειά της. Και, βέβαια, τα μνημεία αυτά, τα οθωμανικά, δεν πρόκειται να τα χαρίσουμε ούτε σε πρόθυμους χρηματοδότες άλλων κρατών, ούτε σε άγνωστης προέλευσης και αδιάγνωστων προθέσεων ιδιώτες”.

Με την ευκαιρία λοιπόν αυτήν ας εκθέσουμε και πάλι την άποψή μας για το ζήτημα. Η «αδιάρρηκτη» συνέχεια που λέει η κ. Μενδώνη μαρτυρεί ακριβώς έναν πολιτισμό ελληνικό, δεν πρόκειται για πολιτισμικές εκφράσεις άσχετες μεταξύ τους. Βεβαίως τα οθωμανικά μνημεία είναι τεκμήρια μιας εποχής αλλά αυτό δεν τα εντάσσει αναγκαστικά στα διατηρητέα μνημεία, ούτε και στην πολιτιστική παραγωγή μας. Αντιθέτως, είναι τεκμήρια της φοβερής καταστροφής που υπέστη ο ελληνικός πολιτισμός οπουδήποτε πάτησε το τούρκικο ποδάρι. Προσοχή, όχι το ποδάρι του οιουδήποτε κατακτητή αλλά του Οθωμανού Τούρκου συγκεκριμένα. Κι ένας αδαής γνωρίζει τι ανάπτυξη πολιτιστική είχε ο ελληνισμός κάτω από τους Ρωμαίους ή αργότερα υπό τους Βενετούς (βλ. Κρήτη, Επτάνησα…) και τι καταθλιπτική καθυστέρηση επήλθε με την κυριαρχία της ασιατικής κατάρας. Εμείς αυτήν την ιστορική ιδιαιτερότητα γνωρίζουμε και κατανοούμε, το διεθνές περιβάλλον είναι ένα άλλο, πολιτικό πρόβλημα, που δεν περιμένουμε βεβαίως να το λύσουν οι φελλοί που μας κυβερνάνε. Επίσης, το παράδειγμα των τούρκικων λέξεων που χρησιμοποιείται είναι ατυχές: κανένας δεν λέει σήμερα χαζίρι, κοσάζω, ζαπτιές, οντάς, μουκατάς κτλ γιατί ακριβώς οι Έλληνες στην απελευθερωμένη πατρίδα τους ξεβρώμισαν την καθομιλουμένη από τα περισσότερα λεκτικά απομεινάρια της Τουρκοκρατίας – όπερ και επιβάλλεται και για τα κτιστά της απολειφάδια. Πλην ευαρίθμων εξαιρέσεων που μπορούν να γίνουν μουσεία, όλα τ’ άλλα είναι για κατεδάφιση (που …λύνει και το πρόβλημα με τις παρεμβάσεις τρίτων). Ποιαν διάσταση της πολιτισμικής μας κληρονομιάς πρεσβεύει για παράδειγμα ένα τέμενος το οποίο έκτισε ο κατακτητής της τάδε πόλης, ευχαριστώντας τον Αλλάχ για την επιτυχία του εκείνη; Όσο για την νύξη περί αμοιβαιότητας με την Τουρκία, μόνο ως κακόγουστο ανέκδοτο μπορεί να εκληφθεί.