Η μεγάλη Ελληνική Επανάσταση, που είχε τεράστιο αντίκτυπο και σημασία παγκοσμίως, άρχισε το 1821 και πρακτικά τελείωσε έναν αιώνα μετά, το 1922 με την Μικρασιατική Καταστροφή. Συχνά όταν αναφερόμαστε στην απελευθέρωση των Ελλήνων από τον τουρκικό ζυγό, μένουμε στο 1830, στην ίδρυση δηλαδή του νεοελληνικού κράτους, υπό την κηδεμονία των ξένων δυνάμεων. Όμως τι γινόταν με τα εκατομμύρια των Ελλήνων που έμειναν έξω από εκείνο το φτωχό κρατίδιο, τι γινόταν στη Μακεδονία, στην Ήπειρο, στη Θράκη, στην Ιωνία, στον Πόντο, στην Κύπρο, στην Κρήτη, στα άλλα νησιά; Ο Μακεδονικός Αγώνας ήταν η ένδοξη εκείνη σελίδα της ιστορίας μας, όπου ο ελληνισμός κάτω από την οθωμανική κρατική κυριαρχία αντιμετώπισε τον βουλγαρικό επεκτατισμό, κατάφερε να επικρατήσει και να ετοιμάσει την ώρα της απελευθέρωσης από τον ελληνικό Στρατό. Στην αρχή αγωνίστηκαν οι ντόπιοι Έλληνες, μόνοι τους για χρόνια, κυρίως με τη στήριξη της Εκκλησίας και απλών ανθρώπων που πάλεψαν ηρωικά, ενώ από ένα σημείο και πέρα άρχισαν να φτάνουν εθελοντές από την Ελλάδα και να παίρνει ένοπλη μορφή η αντίσταση κατά των Βούλγαρων κομιτατζήδων.

Η βουλγαρική προσπάθεια κατά της Μακεδονίας ξεκίνησε με την απόσχιση της Εκκλησίας τους, τη λεγόμενη Εξαρχία, το 1870. Άρχισε ένας πόλεμος προπαγάνδας, πιέσεων αλλά και ωμής βίας, προκειμένου να γράφονται οι κάτοικοι της οθωμανικής ακόμη Μακεδονίας σε βουλγάρικα σχολεία και να καλούν Βούλγαρους ιερείς. Αντιστάθηκαν σ΄ αυτό όχι μόνο οι ελληνόφωνοι ή οι βλαχόφωνοι κάτοικοι της Μακεδονίας αλλά και πολλοί σλαβόφωνοι, οι λεγόμενοι «γραικομάνοι» που έμεναν πιστοί στο Πατριαρχείο της Κωνσταντινούπολης. Έτσι αυτό που παρουσιαζόταν ως αντίθεση θρησκευτικής μορφής ήταν στην πραγματικότητα εθνικής: όποιος πήγαινε με τους Εξαρχικούς γινόταν Βούλγαρος, ενώ Πατριαρχικοί ήταν οι Έλληνες. Δάσκαλοι και κληρικοί ηγήθηκαν της αντίστασης τις πρώτες δεκαετίες, περιορίζοντας την βουλγαρική προπαγάνδα και τρομοκρατία που ήρθε να προστεθεί στην καταπίεση των Οθωμανών. Κορυφαία μορφή του αγώνα αναδείχθηκε ο μητροπολίτης Καστοριάς Γερμανός Καραβαγγέλης, που κυκλοφορούσε – κι ενίοτε λειτουργούσε – με την πιστόλα κάτω από το ράσο ή πάνω στην Αγία Τράπεζα.

Κάποια στιγμή οι Βούλγαροι διαπίστωσαν ότι δεν μπορούσαν να επιβληθούν δίχως όπλα. Το 1893 ιδρύθηκε από τον Γκότσε Ντέλτσεφ και άλλους Βούλγαρους στη Θεσσαλονίκη η Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση (VMRΟ), υποτίθεται για την απελευθέρωση των χριστιανικών πληθυσμών της Μακεδονίας από τους Οθωμανούς οι οποίοι κατέρρεαν. Στο εσωτερικό της οργάνωσης αναπτύχθηκαν δύο τάσεις: οι ενωτικοί ήθελαν άμεση ένωση με τη Βουλγαρία, ενώ οι αυτονομιστές μιλούσαν για «μακεδονικό» κράτος, πάντα ενάντια στο ελληνικό στοιχείο της περιοχής. Μετά το 1895 αγρίεψαν οι συγκρούσεις και αναδείχθηκαν ηρωικές μακεδονικές μορφές σαν τον καπετάν Κώττα Χρήστου, τον καπετάν Λούκα, τον καπετάν Ζέρβα, τον Χρήστο Αργυράκο, τον Ηλία Κούνδουρο…  

Το 1903 γίνεται στο Μοναστήρι (Μπίτολα) η λεγόμενη εξέγερση του Ίλιντεν, με σκοπό να φανεί στην Ευρώπη ότι οι Βούλγαροι ξεσηκώνονται κατά των Τούρκων για την απελευθέρωση της Μακεδονίας. Όμως σε 10 μέρες οι Τούρκοι καταπνίγουν την εξέγερση και ξεσπούν κυρίως σε βάρος των Ελληνόβλαχων κατοίκων της περιοχής που χτυπήθηκαν άγρια και από τους Βούλγαρους. Λίγες μέρες μετά έσβησε και η ταυτόχρονη εξέγερση των Βουλγάρων στην Στράντζα της Αδριανούπολης.

Η επίσημη Ελλάδα μέχρι τότε μόνο παρακολουθούσε, παρότι οι Έλληνες πατριώτες ζητούσαν επέμβαση υπέρ των μαχόμενων Μακεδόνων και οι εθελοντές μαχητές πλήθαιναν. Το 1904 πήγε μυστικά στη Μακεδονία, ως ζωέμπορος υποτίθεται, ο αξιωματικός του ελληνικού Στρατού και μέλος της ανώτερης κοινωνικής τάξης, Παύλος Μελάς. Ο θάνατός του στη Στάτιστα, στις 13 Οκτωβρίου 1904, τον ανέδειξε ως ήρωα και κινητοποίησε όλες τις εθνικές δυνάμεις, ντόπιες και μη. Ήταν το αίμα που πότισε το δέντρο της μακεδονικής ελευθερίας. Ακολούθησαν 6.000 εθελοντές που πολέμησαν μέχρι το 1908 στη Μακεδονία, οι μισοί από τους οποίους ήταν Κρητικοί – υπήρξαν επίσης πολλοί Μανιάτες αλλά και από άλλα μέρη της χώρας. Και οι δύο Γενικοί Αρχηγοί του Μακεδονικού Αγώνα, μετά τον Παύλο Μελά, ήταν Κρητικοί, ο Γεώργιος Κατεχάκης από το Ηράκλειο και ο Σφακιανός Γεώργιος Τσόντος. Αξίζει να θυμίσουμε εδώ ότι ακόμα η Κρήτη δεν ήταν καν μέρος του ελληνικού κράτους! Η μάχη στη βαλτολίμνη των Γιαννιτσών ήταν το διάσημο σκηνικό πολέμου των αντίπαλων ανταρτικών ομάδων, όπως το περιέγραψε η Πηνελόπη Δέλτα στα «Μυστικά του Βάλτου». Αυτές οι αντάρτικες ομάδες έλαβαν μέρος στους πολέμους που ακολούθησαν, τόσο στο ελληνικό στρατόπεδο όσο και οι αντίπαλες στο βουλγαρικό.

Κορυφαίας σημασίας ήταν η δράση Ελλήνων διπλωματών, όπως του Ίωνα Δραγούμη που ως διπλωμάτης στο Μοναστήρι οργάνωσε την Μακεδονική Άμυνα, με επιτροπές σε πόλεις και χωριά της Δυτικής Μακεδονίας, ή του Πρόξενου της Ελλάδος στη Θεσσαλονίκη, Λάμπρου Κορομηλά, ο οποίος συντόνιζε τις αντάρτικες ελληνικές ομάδες. Από τους κληρικούς, εκτός του Γερμανού Καραβαγγέλη, ξεχώρισε ο μητροπολίτης Δράμας Χρυσόστομος Καλαφάτης, που μαρτύρησε το 1922 στη Σμύρνη, ο εθνομάρτυρας Αιμιλιανός, μητροπολίτης Γρεβενών που θανατώθηκε βασανιστικά το 1910 κ.ά. Οι εκπαιδευτικοί σαν τις δολοφονημένες νεαρές δασκάλες Αικατερίνη Χατζηγεωργίου και Βελίκα Τράικου κράτησαν όρθιο το ελληνικό φρόνημα σε 1.000 περίπου σχολεία για 70.000 μαθητές.

Το 1908 η επανάσταση των Νεοτούρκων έδωσε αμνηστεία στους εμπόλεμους και υποσχέθηκε ισονομία και ισοπολιτεία για όλους, όμως σύντομα αποκαλύφθηκε η απάτη. Έπρεπε να μεσολαβήσουν δύο βαλκανικοί πόλεμοι και ένας παγκόσμιος για να απαλλαχθεί η Μακεδονία και από την τουρκική κυριαρχία και από την βουλγαρική επιβουλή, μάλιστα αυτή η τελευταία εκδηλώθηκε και πάλι κατά τον 2^ο Παγκόσμιο Πόλεμο, με την βουλγαρική Κατοχή της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης. Το 1944 λοιπόν εξέλιπε ο κίνδυνος για τη Μακεδονία από την πλευρά των «ενωτικών» Βουλγάρων. Η απειλή των «αυτονομιστών», παρότι πολύ ασθενέστερη, έμελλε να επιβιώσει στα πλαίσια της Γιουγκοσλαβίας του Τίτο με κέντρο τα Σκόπια και να αναβιώσει το 1991 με την ανεξαρτητοποίηση της λεγόμενης «Δημοκρατίας της Μακεδονίας» ώς τις μέρες μας.  

Κλείνουμε με το γνωστό «τιμούμε τη μνήμη των ηρώων που θυσιάστηκαν για την ελευθερία» κτλ. Τι σημαίνει όμως αυτό; Ξέρουμε για ποιους μιλάμε, τι συνέβη και γιατί; Ή τα θεωρούμε όλα παρελθόν χωρίς νόημα στη σημερινή εποχή; Όποιος νόμιζε κάτι τέτοιο, μόλις πέρυσι στις Πρέσπες αποδείχθηκε ότι είναι πέρα για πέρα λάθος. Το παρελθόν καθορίζει ό,τι ζούμε σήμερα και το ξαναβρίσκουμε διαρκώς μπροστά μας. Τιμούμε λοιπόν τον Μακεδονικό Αγώνα όταν έχουμε την γνώση και την αρετή που διδάσκει το ελληνικό σχολείο, αυτό που στήριξε την κρίσιμη ώρα την μία και μοναδική ελληνική Μακεδονία!

(Εκφωνήθηκε στο 2ο Λύκειο Κομοτηνής, 11-10-2019)

Ἄς μήν μασᾶμε τά λόγια μας. Ξέροντας τί σημαίνει οἶκος ἀνοχῆς ὅλοι ἀντιλαμβανόμαστε τήν ἀντιστοιχία του μέ τήν παρούσα κατάσταση. Ἡ “τσατσά” (φωτό) διαχειρίζεται τό προσωπικό τοῦ οἴκου εὐχερῶς, ἀσχέτως κόμματος καί …ἰδεολογίας, ἀφοῦ ὅλα εἶναι θέμα χρημάτων ΚΑΙ ΜΟΝΟ (ἔχει γοῦστο νά πιστεύετε ὅτι ὁ κάθε Παραδοπιστόπουλος ἔχει κι ἄλλο κριτήριο!). Ὅπως ἀκριβῶς τά φράγκα – καί τό “κῦρος” τοῦ Πρέσβη – βρῆκαν 80 βουλευτές γιά τόν Ζάεφ στά Σκόπια, ἔτσι ἀκριβῶς γίνεται κι ἐδῶ. Χυδαῖα, πρόστυχα, ἐλεεινά, τά ἀνθρωπάρια μπαίνουν ἕνα ἕνα στό σακούλι τοῦ ἀφεντικοῦ, προδίδοντας πατρίδα, προγόνους, ἀξίες. Κι αὐτή τή νέα Ἀποστασία τήν χειροκροτοῦν οἱ γελοῖοι πού μέχρι σήμερα μέμφονταν τά Ἰουλιανά τοῦ ’65 πού ὁδήγησαν στή Χούντα! Ἀρνοῦνται νά δοῦν τά σούργελα ὅτι ὅπως τότε ὁ Γεώργιος Παπανδρέου ἀρνήθηκε στίς ΗΠΑ τήν συναίνεσή του στό Σχέδιο Ἄτσεσον κι ἔπεσε, ἔτσι καί τώρα ἄν θά παραμείνει ὁ ἑσμός τους στά πράγματα θά εἶναι γιατί τούς θέλουν τά ἴδια ἀφεντικά γιά τήν προδοσία τῶν Πρεσπῶν. Τότε ἡ Κύπρος – τώρα ἡ Μακεδονία, ἡ ἴδια προδοσία – ὁ ἴδιος σκηνοθέτης.

Ο Αλέξης Τσίπρας έκανε μεν τις δέουσες αναφορές σε συνεργασίες και άλλα τινά, όμως τον τόνο έδωσαν οι λογοτεχνίζουσες, συναισθηματικές πομφόλυγες που κατά κανόνα επιστρατεύονται όταν δεν υπάρχουν επιχειρήματα. Η τόλμη, η εξωστρέφεια, η ειρήνη, η μουσική, η χαρά και άλλες θετικές έννοιες έστησαν ένα σκηνικό παραμυθίας, σε αντιπαράθεση φυσικά με τους κακούς εθνικισμούς, τους πολέμους, τους φανατισμούς, τα μίση και άλλα στερεότυπα εκθέσεων γυμνασιοπαίδων (κάτι σαν déjà vu της ελληνοτουρκικής προσέγγισης προ εικοσαετίας, αν θυμάστε). Ο Ζόραν Ζάεφ μίλησε κυρίως για την προϊστορία της συμφωνίας, και επανειλημμένως για οικονομία, συνεργασία και ασφάλεια, δείχνοντας τη στόχευση των γειτόνων. Η διαφορά δείχνει με ακρίβεια και το τι έχει να κερδίσει η κάθε πλευρά.

Ο Τσίπρας απέφυγε συστηματικά να χρησιμοποιήσει έστω και ένα εθνώνυμο στην ομιλία του, ενώ μίλησε αμέτρητες φορές για τους «δύο λαούς», επίσης για τις δύο γλώσσες και για «τις δύο χώρες μας»… Ούτε μια φορά δεν τόλμησε να τις ονομάσει! Ο Ζάεφ όμως δεν δίστασε και μέσα στο ελληνικό έδαφος δυό φορές αναφέρθηκε στην μακεδονική κοινωνία και στους Μακεδόνες, αποκαλύπτοντας ποια θα είναι στο εξής η δημόσια – erga omnes! – χρήση του ελληνικότατου ονόματος (αυτή που ήδη βλέπουμε στις επίσημες ανακοινώσεις των ξένων ΥΠΕΞ).

Βεβαίως, η αναφορά του Ζάεφ στον «Έλληνα φιλόσοφο Αριστοτέλη», μόλις πήρε τον λόγο, θα μπορούσε να θεωρηθεί φιλοφρόνηση προς την πλευρά μας. Κατά τη γνώμη μας ήταν κάτι σαν τις καραμέλες που προσφέρει ο ύποπτος ηλικιωμένος στην πιτσιρίκα. Η Συμφωνία πουθενά δεν αναφέρει την αρχαία ελληνική Μακεδονία και απλώς ο Ζάεφ εχθές εκχώρησε φραστικά τον Αριστοτέλη στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό. Αυτό βεβαίως ουδόλως δεσμεύει τον επόμενο επίσημο της γείτονος, να μην κάνει την διάκριση ή και να τον διεκδικήσει ανοικτά, η διατύπωση της Συμφωνίας αφήνει ανοικτό κάθε περιθώριο. Θυμίζω ότι στην πρώτη επίσκεψη Ερντογάν στην ελληνική Θράκη το 2004 ο Τούρκος πρόεδρος κάλεσε το μωαμεθανικό στοιχείο της περιοχής να εργαστεί για τη χώρα όπου ζει, να προκόψει στο ευρωπαϊκό περιβάλλον κτλ. Η απόσταση από την ρητορική των ημερών μας είναι παραπάνω από χαώδης αλλά τότε οι Έλληνες αρμόδιοι που του άνοιξαν τον δρόμο μέμφονταν (εμάς) τους σκεπτικιστές ότι αδίκως ανησυχούν, ορίστε τι είπε ο καλός μας γείτονας…

Τέλος, ο Σκοπιανός πρωθυπουργός στις εκτενείς ευχαριστίες του προς τον ξένο παράγοντα άφησε για το τέλος τις ευχαριστίες προς τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής – όχι για τις υπηρεσίες του κ. Νίμιτς που τον είχε ήδη ευχαριστήσει. Αντιθέτως ο Έλλην πρωθυπουργός δεν έκανε καμμία ανάλογη μνεία. Ίσως να μην ήθελε να δώσει τροφή στα σχόλια του τύπου «εντεταλμένη υπηρεσία», «εκτέλεση συμβολαίου» και άλλα κακεντρεχή που αναφέρονται στην Συμφωνία η οποία επετεύχθη εντός του ασφυκτικού χρονοδιαγράμματος που ετέθη προ εξαμήνου. Ίσως να ήθελε να αποφύγει – είναι και αριστερός ριζοσπάστης – άλλο ένα «ευχαριστώ τους Αμερικανούς» (ή μήπως θεωρεί ότι με τις ευχαριστίες στον υπουργό του των Εξωτερικών καλύφθηκε;). Ίσως απλώς δεν ήθελε άλλο όνομα πάνω από το δικό του, μια τέτοια μέρα που -  όπως μετριοφρόνως δήλωσε – έδωσε μαζί με τον Ζόραν το καλό παράδειγμα σε όλη την ανθρωπότητα…

Λένε ότι ήταν μια παλιά ιστορία που δεν αντιμετωπίστηκε σωστά στην ώρα της. Δεκτή αυτή η θέση, από το 1944 μέχρι το 1991 πράγματι κακώς αγνοήσαμε την κρυφή πληγή. Αυτά όμως έγιναν τότε, επί 47 χρόνια. Από το 1991 μέχρι σήμερα πέρασαν άλλα 27 χρόνια, τι έγινε στο διάστημα αυτό; Μιλάμε για πάνω από ¼ του αιώνα κι ακόμα δεν έχουμε μια σοβαρή, επεξεργασμένη πρόταση, ούτε μια δική μας πρωτοβουλία! Η άσκηση πίεσης δια του εμπάργκο κατέληξε στην μεσοβέζικη Ενδιάμεση Συμφωνία, η πολιτική της «επίθεσης φιλίας» με ελληνικές επενδύσεις αποδείχθηκε αέρας κοπανιστός και η μόνη μας έκτοτε αξιοπρεπής κίνηση (το ΟΧΙ του Καραμανλή το 2008) ήταν καθαρά αμυντική, στην τότε πρωτοβουλία των ΗΠΑ για την ένταξη των Σκοπίων στο ΝΑΤΟ. Και να ‘μαστε σήμερα πάλι ενώπιον του ζητήματος που ποτέ δεν λύσαμε, πάλι μπροστά στα ίδια αδιέξοδα, χωρίς καμμία πολιτική δύναμη να αντιπροτείνει κάτι σοβαρό και εθνικά αξιοπρεπές. Τι φταίει, λοιπόν;

Μια εύλογη απάντηση είναι η ανεπάρκεια του πολιτικού προσωπικού. Αυτό δεν αμφισβητείται αλλά δεν αποτελεί και ικανοποιητική εξήγηση, ούτε για τις πρώτες 5 δεκαετίες ούτε και για τις 3 τελευταίες. Γιατί να έχουμε διαχρονικά τέτοιες υστερήσεις; Ποτέ και σε κανένα κόμμα εξουσίας δεν βρέθηκαν άξιοι άνθρωποι να πετύχουν έναν τόσο προσιτό εθνικό στόχο; Γιατί ακόμα και τώρα δεν διαθέτουμε ως Έλληνες μιαν ενιαία γραμμή, που να την υπηρετούν όλες οι δυνάμεις του έθνους και του κράτους; Πώς γίνεται να περιμένουμε από έναν Καναδό αρχαιολόγο ή έναν Άγγλο ιστορικό να πει το στοιχειώδες για την Μακεδονική μας κληρονομιά; Γιατί μένει αναξιοποίητη η γεωπολιτική συγκυρία που θέλει όλους τους γείτονες της Ψευτομακεδονίας να την εποφθαλμιούν; Τι φταίει, λοιπόν;

Η δική μας απάντηση είναι η ανυπαρξία Ελληνικού Κράτους, άξιου του ονόματός του. Η εν πολλοίς αποτυχία του 1821 οδήγησε – ιδίως μετά την δολοφονία του Καποδίστρια – στην ελληνώνυμη αποικία που για όλον τον 19^ο αιώνα υπάκουε στην πολιτική των κανονιοφόρων. Με τον ερχομό του Βενιζέλου ο παλαιοκομματισμός κλονίστηκε αλλά η Καταστροφή του 1922 έθαψε κάθε ελπίδα αληθινής εθνικής αποκατάστασης και ο Ελληνισμός λούφαξε στο εναπομείναν κρατίδιο. Οι τρομακτικές συμφορές της δεκαετίας του ’40 (Κατοχή, Εμφύλιος) ρήμαξαν και αυτό το τελευταίο, το οποίο πέρασε από το κουμάντο της Αλβιώνας στον έλεγχο των ΗΠΑ. Κι αν αυτός θόλωσε κάπως μέσα στο μεταπολιτευτικό καταναλωτικό όργιο, το  βίαιο, μνημονιακό ξύπνημα που επήλθε μάς επανέφερε εκεί από όπου ποτέ δεν είχαμε φύγει. Η διαφορά της υπόθεσης Πατσίφικο ή Νίκολσον από την υπόθεση Γεωργίου ή Χριστοφοράκου είναι μόνο ποσοτική. Η ιθαγενής πολιτική δήθεν ελίτ (Κουΐσλιγκ προς τα έξω, Ταμερλάνοι προς τα μέσα) πάντα γνώριζε τα όριά της: ήξερε ότι διαφέντευε – και διαγούμιζε – παράγκα κι όχι ανάκτορο, αντιλαμβανόταν δε ότι άλλο πράγμα η διαχείριση ενός οικοπέδου κι άλλο η ιδιοκτησία του. Ποια ελληνικά συμφέροντα και κουραφέξαλα; Έτοιμη ανέκαθεν να ξεπουλήσει το παν, είτε στην Κωνσταντινούπολη (καταπίνοντας αδιαμαρτύρητα την εξόντωση του εκεί ελληνισμού) είτε στη Βόρεια Ήπειρο (αγνοώντας τις ανεπανάληπτες ευκαιρίες της δεκαετίας του ΄90) είτε στην Κύπρο (με υπονόμευση του αιτήματος Αυτοδιάθεσης, με προδοτικό πραξικόπημα ή με πρόστυχα Σχέδια λύσης) είτε στα Σκόπια (με τον πιο ταπεινωτικό συμβιβασμό), πάντα με πλήρη ομοφωνία στο εσωτερικό της. Ποιος μπορεί να την αποτρέψει; Υπάρχουν καίριες υπηρεσίες της πολιτείας που να λειτουργούν εκτός κομματικής λογικής, ανώτερη κρατική στελέχωση χωρίς καταθλιπτικό έλεγχο των εκάστοτε κυβερνώντων; Πουθενά δεν ανιχνεύεται ένα ένστικτο συλλογικής αυτοσυντήρησης, μια έγνοια για την εθνική επιβίωση των Ελλήνων. Στο Διπλωματικό Σώμα, στην Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών, στις Ένοπλες Δυνάμεις, στη Δικαιοσύνη, στα Πανεπιστήμια κτλ πέρα από τους μεμονωμένους τίμιους και επαρκείς ανθρώπους, το μόνο που ανευρίσκεται οργανωμένο είναι το πλέγμα που στήσανε οι στοές ντόπιων μαφιόζων και τα κυρίαρχα ξένα συμφέροντα, αυτά που παρασκηνιακώς θέσπισαν και τις χειροπόδαρες δεσμεύσεις. Ένα παρακράτος που υποκαθιστά το ελλείπον εθνικό κράτος, που καθιστά την δημοκρατία θέατρο σκιών και που αν κάποτε υπερασπιζόταν – φραστικά και μόνο – έναν «πατριωτισμό», αυτό γινόταν μόνο στα πλαίσια του τότε συρμού. Σήμερα που οι διεθνείς οίκοι πλασάρουν πολυπολιτισμικότητα και εθνομηδενισμό, έχουμε υποχρεωτικά συνταχθεί σύσσωμοι: πολιτικός κόσμος, ακαδημαϊκή κοινότητα, ΜΜΕ. Και παρότι η τάση ήδη άρχισε να αντιστρέφεται στο εξωτερικό, εμείς ως χώρα θα εμμείνουμε εκεί, μέχρι νεωτέρας οδηγίας (κατά προτίμηση γραπτής).

Μια τέτοια οδηγία, κάποια μέρα, θα δώσει λύση και στο «Μακεδονικό».