Ὡς γνωστόν τό 10% τοῦ βουλγαρικοῦ ἐκλογικοῦ σώματος εἶναι μουσουλμάνοι, κυρίως τουρκικῆς καταγωγῆς καί ὑψηλό ποσοστό αὐτῶν διαμένει μόνιμα στήν Τουρκία. Τό Κίνημα Δικαιωμάτων καί Ἐλευθεριῶν τοῦ Ἀχμέτ Ντογάν τούς ἐξέφραζε πολιτικά ἐπί δεκαετίες ἀλλά ὁ Ντογάν δήλωσε κεμαλικός καί μετά τήν κατάρριψη τοῦ ρωσικοῦ ἀεροσκάφους ἀπό τήν Τουρκία τό Κίνημα διασπάστηκε μέ εὐθεία παρέμβαση τῆς Ἄγκυρας. Ἕνα τμῆμα του ὑπό τό ἡγετικό στέλεχος Λουτφή Μεστάν πού ὑπερασπίστηκε τήν κατάρριψη τοῦ SU-24 (φωτό) ἀποσχίστηκε γιά νά δημιουργηθεῖ τό κόμμα DOST, ἀπολύτως ἐλεγχόμενο ἀπό τόν Ἐρντογάν καί τίς ὑπηρεσίες τῆς Τουρκίας.
Στίς πρόσφατες ἐκλογές λοιπόν πρώτευσε τό GERB τοῦ Μπορίσωφ (32,6% καί 95 ἀπό τίς 240 ἕδρες στή Βουλή), τό σοσιαλιστικό καί πιό φιλορωσικό BSP πῆρε 27,2% καί 80 ἕδρες, οἱ “Ἑνωμένοι Πατριῶτες” 9,1% καί 27 ἕδρες, τό προαναφερθέν Κίνημα τοῦ Ντογάν (DPS) μέ 8,9% κέρδισε 26 ἕδρες καί τό ἀνοιχτά ρωσόφιλο “Volya” μέ 4,1% κέρδισε 12 ἕδρες. Τό DOST πῆρε μόλις 100.481 ψήφους καί 2,9%, πολύ κάτω ἀπό τό ὅριο τοῦ 4% πού ἀπαιτεῖτο γιά νά μπεῖ στή Βουλή. Πῶς ἔγινε ὅμως αὐτό τό θαῦμα καί δέν πῆρε οὔτε μία στίς τέσσερεις ψήφους ἀπό τήν δεξαμενή τοῦ DPS;
Πρῶτον, τό DPS χρησιμοποίησε τίς δυνατότητες τῆς κρατικῆς μηχανῆς: καθώς κατέχει δήμους καί ἄλλες θέσεις τῆς τοπικῆς Αὐτοδιοίκησης, ἀξιοποίησε τίς κρατικές παροχές ἐκβιάζοντας τήν ψῆφο πολλῶν. Δεύτερον, ἡ Βουλγαρία μείωσε δραστικά τά ἐκλογικά τμήματα πού στήθηκαν ἐκτός χώρας γιά τούς Βούλγαρους πολίτες τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἀπό 250 στά 135. Αὐτό φρέναρε μεγάλο μέρος τῶν ψηφοφόρων τοῦ DOST πού ἔχουν μέν βουλγαρικά διαβατήρια ἀλλά ζοῦν καί ψηφίζουν στήν Τουρκία. Τρίτον, μεγάλες διαδηλώσεις τῶν Ἑνωμένων Πατριωτῶν (τό πρώην ΑΤΑΚΑ κι ἄλλοι) ἐμπόδισαν ἐτσιθελικά τήν εἴσοδο στή Βουλγαρία δεκάδων πούλμαν μέ ψηφοφόρους ἀπό τήν Τουρκία. Ὁ Μεστάν τό κατήγγειλε ἀλλά δέν φάνηκε νά ἱδρώνει κάποιο βουλγάρικο αὐτί. Μάλιστα κάποια ἀπό τά λεωφορεῖα αὐτά, ἀδυνατώντας νά περάσουν στό βουλγάρικο ἔδαφος, ἦρθαν καί ψήφισαν στό δημαρχεῖο τῆς Κομοτηνῆς, ὅπου τό βουλγαρικό Προξενεῖο τῆς Θεσσαλονίκης εἶχε στήσει κάλπη. Ἐκεῖ ὅμως τούς περίμενε καί νέα ἔκπληξη: γιά νά μπορέσουν νά ψηφίσουν ἔπρεπε νά συμπληρώσουν ἐπί τόπου μιά δήλωση- πρωτόκολλο γραμμένο στή βουλγαρική γλῶσσα! Κι ἐπειδή ἡ μεγάλη πλειοψηφία τους δέν ξέρει βουλγαρικά, δέν μπόρεσε νά ψηφίσει (ψήφισαν στήν Κομοτηνή λίγες δεκάδες ἄτομα)! Αὐτό ἴσχυσε παντοῦ, γιαυτό καί τό DOST μίλησε γιά “ρατσιστές πού κατέλαβαν τήν πολιτική ζωή” καί ζήτησε …ἀκύρωση τῶν ἐκλογῶν, ἀπειλώντας πώς θά προσφύγει στό Εὐρωπαϊκό Δικαστήριο γιά παραβίαση ἀνθρωπίνων δικαιωμάτων! Πάντως ὁ ὑπηρεσιακός πρωθυπουργός Ὀγκνιάν Γκερντζίκωφ ἀπάντησε στή δημόσια τηλεόραση: “Ἄς κάνει μήνυση, θά εἶναι πολύ ἐνδιαφέρουσα ἡ ἀπόφαση (…) Ὅσοι θέλουν νά ἀσκήσουν τά ἐκλογικά τους δικαιώματα νά μάθουν πρῶτα βουλγαρικά».

Τί βλέπουμε ἐδῶ; Τήν ἀπόφαση τοῦ βουλγαρικοῦ κράτους νά ἀντισταθεῖ, ἔστω καί πολύ καθυστερημένα, στήν τουρκική διείσδυση καί νά ὑπερασπίσει τά ζωτικά του συμφέροντα. Κυβέρνηση καί ἀντιπολίτευση δείχνουν νά ἔχουν συμφωνήσει σέ μία βάση πραγματισμοῦ καί κοινῶν στόχων, παράγοντας ἀμέσως ἀποτελέσματα. Τίς συγκρίσεις μέ τά καθ’ ἡμᾶς ἄς τίς ἀφήσουμε καλύτερα…

Σήμερα βρισκόμαστε ὡς κοινωνία ἐνώπιον τοῦ ἀποτελέσματος ἐκείνου τοῦ «σχεδιασμοῦ» ἀλλά καί τῆς τυπικά ἑλληνικῆς ὑλοποίησής του. Ἔχουμε ἕναν δρόμο πού λειτουργεῖ ἀπό τίς 9/9/13 καί τά στοιχεῖα δείχνουν ὅτι ἤδη μέσα στό πρῶτο τρίμηνο ἐξυπηρέτησε 50.000 εἰσόδους ὀχημάτων στή χώρα μας καί ἰσάριθμες ἐξόδους. Ἔχουμε τήν συνακόλουθη αὔξηση στό παρεμπόριο – λαθρεμπορία, στή μαύρη ἐργασία καί στή διαρροή χρημάτων πρός τήν φτηνή βουλγαρική ἀγορά. Ἔχουμε βεβαίως καί πολύ αὐξημένη κίνηση Βούλγαρων πολιτῶν πρός τήν περιοχή μας ἀλλά παραμένει ἀμφίβολο τό κατά πόσον μποροῦμε νά μιλήσουμε γιά τουριστικό συνάλλαγμα (κι αὐτό εἶναι καί δική μας εὐθύνη). Πρόκειται λοιπόν γιά μία διαμορφωμένη πλέον κατάσταση πού δέν ξεγίνεται, ἄρα μᾶς μένει νά κάνουμε τό καλύτερο δυνατό γιά νά περισώσουμε ὅ,τι μποροῦμε.

Ὁ τοπικός Τῦπος τό ἀνέδειξε ἐπαρκῶς ἀλλά δέν φάνηκε νά κινεῖται κάτι: Ἡ χώρα μας δέν διαθέτει καμμία ἐγκατάσταση στήν μεθοριακή δίοδο καί οἱ 2-3 ἀστυνομικοί μας πού «ἐλέγχουν» τούς διερχόμενους φιλοξενοῦνται στήν βουλγαρική πλευρά (ὅπως ἄλλωστε καί στή δίοδο τοῦ Ἁγίου Κωνσταντίνου στήν Ξάνθη*). Θά ἔλεγε κανείς ὅτι ὑπάρχει κάποια ἀμοιβαιότητα, ἀφοῦ στόν Κυπρῖνο τοῦ Ἕβρου τούς φιλοξενοῦμε ἐμεῖς ἀλλά τό θέμα εἶναι ἄν ἔτσι γίνεται τό ἔργο πού πρέπει. Πρῶτα πρῶτα οἱ ἀστυνομικοί μας εἶναι ἄοπλοι, ἀφοῦ βρίσκονται σέ ξένο ἔδαφος (παρότι δέν πληρώνονται γιά κάτι τέτοιο). Ἔχουν συνολικά διατεθεῖ 13 ἄτομα, τή στιγμή πού οἱ Βούλγαροι ἔχουν 30! Δέν ὑπάρχει σύστημα on line γιά ἔλεγχο σέ σύνδεση μέ τό σύστημα τῶν ἄλλων εἰσόδων τῆς χώρας. Δέν ὑπάρχει τηλεφωνική σύνδεση καί ἡ ἐπικοινωνία γίνεται μέ …καρτοτηλέφωνα. Κι αὐτό ἐνῶ μαζί μέ τόν δρόμο ἔχει ἀνέβει μέχρι τά σύνορα καί ἡ ὀπτική ἴνα τοῦ ΟΤΕ γιά νά μένει ὥς τώρα στἀ ἀζήτητα! Μάλιστα ἐπειδή δέν ἔχουμε τελωνειακές Ἀρχές στή Νυμφαία, ἔχει δοθεῖ στούς ἀστυνομικούς γιά τηλεφωνική ἐπικοινωνία μέ τά γραφεῖ τῆς Κομοτηνῆς ἕνα σταθερό τηλέφωνο πού λειτουργεῖ μέχρι τίς 14.30! Μετά;

Ὅταν τόν Δεκέμβριο πέρασε ἀπό τό σημεῖο ὁ ὑπουργός Μακεδονίας – Θράκης Θ. Καράογλου, δήλωσε κάτι γιά χρηματοδότηση ὕψους 1 ἑκατομμυρίου εὐρώ πού θά ἀναζητήσει γιά τήν ὁλοκλήρωση τῶν ὑποδομῶν (γεφυροπλάστιγγα, στέγαστρο, χῶροι ὑγιεινῆς…). Ποῦ ὅμως; Στή Βουλγαρία! Μάλιστα ἐπειδή αὐτό δημιουργεῖ προφανῆ νομικά ζητήματα δήλωσε ὅτι ἀναζητᾶ τρόπο ὑπέρβασής τους. Τό ἐνδεχόμενο νά γίνουν ἐπιτόπου ἀλλά σέ ἑλληνικό ἔδαφος οἱ ἀπαραίτητες ὑποδομές δέν ἐξετάζεται; Οἱ 6-7 πρόχειροι καί πάμφθηνοι κλωβοί τῶν Βουλγάρων (ἔχουν παραχωρήσει ἕναν σέ μᾶς) εἶναι λόγος γιά νά ἐπενδύσουμε ἐκεῖ;
Λεωφορεῖα καί φορτηγά σήμερα δέν ἐπιτρέπεται νά περνοῦν ἀλλά εὐελπιστοῦμε νά γίνει μία ρύθμιση γιά τά λεωφορεῖα πρίν τό καλοκαίρι. Μπαίνοντας κάποιος στό βουλγαρικό ἔδαφος πληρώνει τήν βινιέτα τῶν 5 εὐρώ ἀλλά περνώντας στό ἑλληνικό δέν δίνει μία (ἀπό δῶ μεριά φαίνεται ὅτι λεφτά ὑπάρχουν…). Ὁ δρόμος στήν πλευρά μας εἶναι πολύ καλός ἀλλά ἀκόμη ἀργεῖ νά συνδεθεῖ μέ τήν Ἐγνατία καί λέγεται ὅτι ὁσονούπω θά μποῦν καί διόδια.
Αὐτή εἶναι ἡ κατάσταση σήμερα. Μιλᾶμε γιά ἕναν χῶρο εὐθύνης κυρίως τοῦ κράτους καί τῆς Περιφέρειας ΑΜ-Θ ἀλλά ἐπειδή ταυτόχρονα εἶναι καί πύλη στόν δῆμο Κομοτηνῆς, δέν θά ἔπρεπε νά δείξει κι αὐτός τό στοιχειῶδες ἐνδιαφέρον του γιά τήν ἐκεῖ κατάσταση; Μαθαίνουμε ὅτι ὥς στιγμῆς ἔχει προσφέρει …δύο φτυάρια (ὅταν τοῦ ζητήθηκαν) καί ἀδειάζει τούς κάδους ἀνακύκλωσης μία στίς τόσες. Ἄραγε αὐτά εἶναι τά ὅριά του; Ἐδῶ ἔχει ἀνοίξει μιά πληγή πού θέτει μείζονα οἰκονομικά (κι ὄχι μόνο) ζητήματα γιά τούς δημότες, ποῦ εἶναι ὀ Δῆμος;

* Πρό ἡμερῶν φίλος πού πέρασε ἀπό κεῖ δέν εἶδε κανέναν Ἕλληνα ἀστυνομικό καί φυσικά κανένας ἔλεγχος δέν τοῦ ἔγινε. Ἀληθεύει ὅτι αὐτή εἶναι μία συνήθης πλέον κατάσταση;

Ἔζησες στὴν Ἑλλάδα^.

ἔφαγες, γλέντησες,

 τζόγαρες, ἔκλεψες…

Ἔ, ἄσε τώρα στὰ παιδιά σου

μιὰ ρημαγμένη χώρα,

μιὰ Βουλγαρία τοῦ Νότου:  

ΞΑΝΑΨΗΦΙΣΕ ΤΟΥΣ!

Σε ενάμιση μόλις χρόνο θα ανοίξει ο δρόμος από την Νυμφαία, που θα συνδέει την πόλη της Κομοτηνής με το βουλγαρικό Κίρτζαλι. Ξέρουμε πολλά για το Βουλγάρικο νομό, που συνορεύει με το νομό μας; Ποια είναι τα ρίσκα και ποιες οι προτεραιότητες από την οδική σύνδεση μέσα από το βουνό; Τι θα μας φέρει αυτός ο δρόμος; Σε αυτά τα ερωτήματα θα προσπαθήσουμε να δώσουμε απάντηση με κάποια μας δημοσιεύματα.

Η περιοχή Κίρτζαλι είναι στην ανατολική πλευρά της οροσειράς Ροδόπη. Έχει έκταση 3.209 τ.χλμ. και συμπεριλαμβάνει επτά δήμους, με μεγαλύτερο αυτόν του Κίρτζαλι. Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή οι κάτοικοι της περιοχής είναι 164.019. Από αυτούς οι Βούλγαροι είναι 55.939, οι Τούρκοι 101.116, και οι Ρομά 1264. Στο δήμο Κίρτζαλι οι Βούλγαροι είναι 30.209, οι Τούρκοι 36.980 και οι Ρομά 938. Μεγάλο μέρος από τους περίπου 30.000 Πομάκους της περιοχής λεν ότι είναι Βούλγαροι ή δεν δηλώνουν καμμία εθνική προτίμηση, έτσι δεν έχουμε για αυτούς ξεχωριστά στοιχεία.

Στα χρόνια του κομμουνιστικού καθεστώτος το Κίρτζαλι είχε πολύ αναπτυγμένη βιομηχανία. Μετά την πτώση του Ζίβκωφ, το 1989, πολλά εργοστάσια έκλεισαν. Ένα από τα εργοστάσια που σώθηκαν είναι το εργοστάσιο επεξεργασίας έγχρωμων μετάλλων. Σε αυτό σήμερα δουλεύουν 1000 άτομα με κύρια παραγωγή μόλυβδο και τσίγκο. Μέχρι πρόσφατα, πολύ ανεπτυγμένη ήταν η βιομηχανία ένδυσης. Στην περιοχή είχε περίπου 100 μεγάλα και μικρότερα εργοστάσια. Το χτύπημα της κρίσης σε αυτόν τον τομέα ήταν ισχυρό και πάρα πολλά από αυτά έκλεισαν. Τα τελευταία χρόνια άνοιξαν καινούργια εργοστάσια με ξένο κεφάλαιο. Οι κύριοι σπόνσορες στην περιοχή είναι τουρκικές και ελληνικές εταιρίες. Τα τουρκικά εργοστάσια είναι συγκεντρωμένα στον τομέα ένδυσης. Εργοστάσια άνοιξαν οι μεγάλες τουρκικές εταιρίες Siomez International και Sahinler. Αυτοί δημιούργησαν κυκλικά γύρω τους πιο μικρά εργοστάσια που απλώθηκαν στην περιοχή. Η κρίση στον τομέα ένδυσης, υποχρέωσε την Siomez Intrenational να μεταφέρει την παραγωγή στην Ασία, ενώ και η δεύτερη εταιρία θέλει να πουλήσει το εργοστάσιό της. Στο Κίρτζιλι άνοιξε παράρτημα της De Commerce Bank η οποία ανήκει στον Τούρκο επιχειρηματία Fuat Guvenç. Στόχος της τράπεζας είναι να εξυπηρετεί τους καπνοπαραγωγούς στην περιοχή, που κατά κανόνα είναι Τούρκοι. Οι ελληνικές εταιρίες είναι: Η SendB International Minerals, που παράγει ως κύριο υλικό τον μπετονίτη, ο οποίος χρησιμοποιείται στις κατασκευές. Δύο εργοστάσια ένδυσης, BullFanco και Μέλισσα, και οι δύο από την Κομοτηνή. Η πρώτη είναι θυγατρική της Fancο, η οποία είχε πολύ μεγάλη κρίση. Σε αυτήν δουλεύουν 250 άτομα. Για τα προβλήματα με τις πληρωμές τους, έγινες αρκετές φορές απεργίες. Επίσης υπάρχουν 2 καταστήματα των τραπεζών Πειραιώς και Alpha Bank.

Στον αγροτικό τομέα η κύρια παραγωγή είναι ο καπνός. Πάρα πολλοί από τους αγρότες ασχολούνται σε πολύ μικρές μονάδες και με τα ζώα. Πολύ συνηθισμένο στην περιοχή το φαινόμενα παρά πολλά νέα άτομα δουλεύουν στις μεγάλες πόλεις ή στο εξωτερικό. Αυτό χαμηλώνει το επίπεδο ανεργίας. Στους 7 δήμους του νομού το επίπεδο ανεργίας είναι διαφορετικό. Στο Κίρτζαλι είναι 9%, στους υπόλοιπους δήμους 17%-18%. Το μέσο μηνιαίο εισόδημα για την περιοχή είναι 200 ευρώ τον μήνα και είναι από το πιο χαμηλά στην Βουλγαρία.

Στην περιοχή του Κίρτζαλι δραστηριοποιούνται τα βασικά πολιτικά κόμματα, τα οποία και αντιπροσωπεύονται στην βουλγαρική Βουλή. Πιο μεγάλη επιρροή έχει το κόμμα «Κίνημα για Δικαιώματα και Ελευθερία», με ψηφοφόρους που βασικά ανήκουν στον τουρκικό πληθυσμό. Το κόμμα αυτό θα κερδίσει και τους 7 δήμους ενώ δικές του είναι και οι 5 βουλευτικές έδρες της περιοχής. Η κύρια αντιπολιτευτική δύναμη είναι το κόμμα «Γκερμπ» («Έμβλημα»), και ιδρυτής του είναι ο δήμαρχος της Σόφιας, Μπόικο Μπορίσοφ. Σε τοπικό επίπεδο αντιπολίτευση είναι το βουλγάρικο σοσιαλιστικό κόμμα. Σε εθνικό επίπεδο, οι σοσιαλιστές είναι παρτενέρ με το «Κίνημα για Δικαιώματα και Ελευθερία». Η επιρροή του εθνικιστικού κόμματος Ατάκα («Επίθεση») χαμηλώνει συνέχεια. Πριν 2 χρόνια, πήρε το μέγιστο 6.000 για τις προεδρικές εκλογές και πήρε και λίγους ψήφους από τα πομακοχώρια. Ένα από τα πιο πολυσυζητημένα κόμματα, τελευταία είναι το «Ανάπτυξη και Ευημερία», του καθηγητή Αντριάν Παβλόφ. Το ονομάζουν «πομακικό κόμμα», επειδή τα πιο πολλά μέλη είναι Πομάκοι. Αυτό έκανε συνασπισμό για τις ευρωεκλογές με το κόμμα «Σειρά Νομιμότητα και Δικαιοσύνη». Ο πρώτος στη λίστα του ευρωψηφοδελτίου για το κόμμα αυτό ήταν ο Πομάκος Φίλιπ Σαράεφ, αδελφός του ιερέα Μποϊγιάν Σαράεφ.

Ντοκυµαντέρ µέ θέµα τούς Ἀρχαίους Θρᾶκες ἑτοιµάζει Βούλγαρος σκηνοθέτης, µέ γυρίσµατα σέ Βουλγαρία, Ἑλλάδα, Αἴγυπτο καί Τουρκία. Ὁ Στυλιάν Ἰβανώφ, πού ἐξασφάλισε ἀµερικάνικη χρηµατοδότηση ἀπό κινηµατογραφική ἑταιρεία διανοµῆς ἔχει ξανασχοληθεῖ µέ τό θέµα ὅταν γύρισε τήν «Ἀλήθεια γιά τόν Ὀρφέα».

Ἐµεῖς δέν ἔχουµε δεῖ τήν προηγούµενη παραγωγή του καί δέν προτρέχουµε. Ὅµως ξέρουµε ποιά εἶναι ἡ βουλγαρική ἄποψη γιά τό θέµα καί αὐτἠ ἡ ἐµµονή τοῦ σκηνοθέτη µέ τόν Ὀρφέα φοβούµαστε πώς δέν εἶναι ἄσχετη µέ τίς ψευτοµακεδονικοῦ τύπου φαντασιώσεις τῶν συµπατριωτῶν του γιά τούς Θρᾶκες «προγόνους τους». Ἄραγε νά ξέρει κάτι παραπάνω κάποιος Ἕλληνας ἁρµόδιος, ἀπό αὐτούς π.χ. πού τοῦ δώσανε τήν ἄδεια γιά γυρίσµατα στούς ἀρχαιολογικούς µας χώρους;

Κι ἀπό τήν ἄλλη, ἀπό τήν δική µας δηλαδή πλευρά, τί ὑπάρχει; Τί παρουσία ἔχουµε ὡς κράτος ἤ ὡς ἐπιστηµονική κοινότητα στό θέµα τῶν ἀρχαίων Θρακῶν καί τοῦ Ὀρφέα; Μήπως τό ὁµώνυµο ντοκυµαντέρ τοῦ Λάκη Κοµνηνοῦ, πού γυρίστηκε πρόσφατα µέ ἔξοδα τῆς Περιφέρειας ΑΜ-Θ καί παραµένει (εὐτυχῶς!) στά ἀζήτητα; Ὅσο οἱ «ἀπαντήσεις» µας κινοῦνται µεταξύ ἁρπαχτῆς καί κωµωδίας, φῶς δέν θά δοῦµε.

…Οἱ Ποµάκοι τῆς Κεντρικῆς Ροδόπης ἀποτελοῦν τὴν πιὸ συµπαγὴ ὁµάδα σλαβόφωνων µουσουλµάνων. Τοὺς συναντᾶµε κατὰ µῆκος τοῦ ποταµοῦ Ἄρδα στὶς περιοχὲς Σµόλιαν, Ντέβιν, Νευροκόπι (Γκότσε Ντέλτσεβ) καὶ µέχρι τὴν Πέστερα καὶ τὸ Ἀσένοβγκραντ (Στενήµαχο). Στὸ δυτικὸ τµῆµα τῆς Ροδόπης οἱ Ποµάκοι φτάνουν τὴν κοιλάδα τοῦ Νέστου καὶ τὸ ὄρος Πιρὶν ἐνῶ στὰ ἀνατολικὰ ἡ διαχωριστικὴ γραµµὴ µέ τοὺς Τούρκους τοῦ Κίρτζαλι περνάει ἀπὸ τὸ Ἄρντινο καὶ τὸ Ζλάτογκραντ, ἂν καὶ µεµονωµένα ποµακοχώρια συναντᾶµε καὶ µέχρι τὸν ποταµὸ Ἕβρο. Τὸ 1989 τὸ Ὑπουργεῖο Ἐσωτερικῶν τῆς Βουλγαρίας µίλησε γιά 268.971 Ποµάκους.

Ἡ ὕπαρξη µουσουλµανικῶν νησίδων στὰ Βαλκάνια ἀποτελεῖ κληρονοµιὰ τῶν πέντε αἰώνων Ὀθωµανικῆς παρουσίας. Βασικὴ συνέπεια τῆς ἐγκαθίδρυσης τῆς Pax Ottomana ἦταν ἡ κατάργηση τῶν κρατικῶν ὁρίων, γεγονὸς ποὺ διευκόλυνε τὶς κινήσεις τῶν πληθυσµῶν καὶ τὴν ἀλληλοδιείσδυση διαφορετικῶν ἐθνο-πολιτισµικῶν ὁµάδων σὲ µία ἀχανή ἔκταση. Σχετικὰ µέ τὶς φάσεις ἐξισλαµισµοῦ τῶν κατοίκων τῆς Ροδόπης, ἡ ἀνάλυση τῶν Ὀθωµανικῶν φορολογικῶν ἀρχείων γιὰ τὰ χωριὰ τῆς δυτικῆς Ροδόπης µᾶς δίνει ἰδιαίτερα ἐνδιαφέροντα στοιχεῖα. Σύµφωνα µέ αὐτὰ, τὸ 1635 ὑπῆρχαν 1623 χριστιανικὰ νοικοκυριὰ σὲ 29 χωριά. Μετὰ ἀπὸ 25 χρόνια τὰ Ὀθωµανικὰ ἀρχεῖα ἀναφέρουν µόνον 948 χριστιανικὰ νοικοκυριά. Τὰ ἀρχεῖα συχνὰ µνηµονεύουν τὰ σλαβικὰ ὀνόµατα τῶν πατεράδων τῶν φορολογουµένων π.χ. Ἀµπντουλλάχ, γιὸς τοῦ Ἰβάν, µαρτυρία τοῦ ἐξισλαµισµοῦ ἀτόµων µέ σλαβικὴ καταγωγή.

Ὁ ἐξισλαµισµὸς τῶν Ποµάκων σίγουρα δὲν ἦταν ἀποτέλεσµα µίας ἁπλῆς διοικητικῆς πράξης. Ἦταν µία ἀργή διαδικασία ποὺ διήρκεσε πολλοὺς αἰῶνες καὶ κορυφώθηκε κατὰ τὸν 17ο αἰώνα. Νεώτερες µελέτες ἀναδεικνύουν ὡς βασικὴ αἰτία τοῦ ἐξισλαµισµοῦ τὴν ἀπαλλαγὴ ἀπὸ τὴ δυσβάσταχτη φορολογία ἐνῷ παράλληλα τονίζουν πὼς ὁ ἐξισλαµισµὸς ἦταν σταδιακός, εἶχε ἤδη ξεκινήσει ἀπὸ τὸ πρῶτο ἤµισυ τοῦ 16ου αἰώνα καὶ συνεχίστηκε µἔχρι τὸν 18ο αἰώνα καὶ ἀργότερα. Ἡ µελέτη τῶν ὀθωµανικῶν καταστιχώσεων µᾶς δίνει πολύτιµες πληροφορίες γιὰ τὴ φορολογία ποὺ ἔπρεπε νὰ πληρώνουν οἱ χριστιανικοὶ πληθυσµοί. Ὅταν ἕνα νοικοκυριὸ στρέφονταν πρὸς τὴν Ἰσλαµικὴ θρησκεία διαγράφονταν ἀπὸ τὰ φορολογικὰ µητρῶα καὶ ὁ φόρος ἀνακατανέµονταν στὰ ὑπόλοιπα χριστιανικὰ νοικοκυριά. Κατὰ τὸ 2ο ἥµισυ τοῦ 17ου αἰ. παρατηρεῖται θεαµατική µείωση τοῦ ἀριθµοῦ τῶν χριστιανικῶν νοικοκυριῶν, σὲ ὁρισµένες περιοχὲς ἀπὸ 50% µέχρι 70%. Ἔτσι, ἡ θρησκευτικὴ µεταστροφή, βασισµένη πρῶτα πρῶτα σὲ οἰκονοµικοὺς λόγους, µπορεῖ νὰ γινόταν εἴτε σὲ προσωπικὸ ἐπίπεδο εἴτε σὲ ἐπίπεδο οἰκογένειας ἢ καὶ ὁλόκληρης κοινότητας.

Ὁ Βούλγαρος ἱστορικὸς Ν. Τοντόροβ ἐξιστορώντας τὸν ἐξαναγκαστικὸ ἐξισλαµισµὸ τῶν κατοίκων τῆς Ροδόπης παραθέτει πολλὲς ἱστορικὲς µαρτυρίες ἀπὸ χρονικὰ καὶ πηγές. Ἀναφέρει ἐπίσης πὼς δὲν ὑπάρχει χωριὸ Ποµάκων στὴ Ροδόπη δίχως τὸ τοπωνύµιο «Καβούρσκο Γκρόµπιε» (τάφοι τῶν ἀπίστων), ὅπου ὅλοι γνωρίζουν πὼς εἶναι θαµµένοι χριστιανοί. Προσθέτει ἐπίσης τὰ πάµπολλα τοπωνύµια τῆς Ροδόπης «Μόµιν κάµεν», «Μόµιν βργ», «Μόµιν βίρ», Νεβέστα» κλπ ποὺ σχετίζονται µέ παραδόσεις γιὰ τὴν αὐτοκτονία Ροδοπαίων κοριτσιῶν προκειµένου νὰ ἀποφύγουν τὴ σύλληψη ἀπὸ τοὺς Τούρκους.

Ὁ Γάλλος Paul Luca διασχίζοντας τὴν Κεντρικὴ Ροδόπη τὸ 1706 διανυκτέρευσε γιὰ ἕνα βράδι στὸ Πασµακλὴ (Σµόλιαν). Ἐντυπωσιάστηκε ἀπὸ τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ µουσουλµάνοι στὸ Πασµακλή µιλοῦσαν µία παρεφθαρµένη µορφὴ βουλγαρικῆς.

Τὸ 1854 ὁ Βούλγαρος ἱστορικὸς καὶ ποιητής Γκιόργκι Ράκοφσκι ὁλοκληρώνει τὸ ποιητικὸ ἔργο του «Ταξιδευτὴς τοῦ δάσους» (Gorski Pitnik), τὸ ὁποῖο τυπώνεται τρία χρόνια ἀργότερα στὸ Νόβι Σάντ. Ὁ Ράκοφσκι ἀναφέρεται στοὺς Ποµάκους γράφοντας: «Στὴ Βουλγαρία ὑπάρχει ἕνας λαὸς ποὺ ὀνοµάζονται Ποµάκοι.» Ὁ Ράκοφσκι ἦταν ὁ πρῶτος ποὺ ἑρµήνευσε τὴ λέξη Ποµάκος ἀπὸ τὸ ρῆµα «pomagam”, θεωρώντας τὴ λέξη «Pomak” ἰσοδύναµη τῆς λέξης «pomagach” (βοηθός), πιστεύοντας ὅτι οἱ Βούλγαροι στρατιῶτες ποὺ βοήθησαν τοὺς Ὀθωµανοὺς Τούρκους στὶς ἐπιδροµὲς τοὺς ὀνοµάστηκαν «βοηθοί». Ἐξετάζοντας τὴν ἐτυµολογία τῆς λέξης Ποµάκος καὶ πρὶν καταλήξει ὅτι ἡ λέξη προέρχεται ἀπὸ τὸ ρῆµα «pomagam» (βοηθῶ) παραθέτει ἕνα παλιὸ δηµοτικὸ τραγούδι:

«Πῆγε τὸ παλικάρι, πῆγε ὁ Ποµάκος Σὲ πόλεµο σκληρὸ τῶν Τατάρων. Τὸν πλήγωσαν, τὸν τραυµάτισαν. Μὲ τριακόσιες τουφεκιὲς Μὲ τρία Τατάρικα βέλη. Πέφτει τὸ παλικάρι, πέφτει ὁ Ποµάκος Σὲ βαθὺ φαράγγι Κάτω ἀπὸ ἕνα πράσινο δένδρο. Τὸ παλικάρι κλαίει, τὸ παλικάρι κλαίει Κάτω ἀπὸ ἕνα δένδρο. Πάνω στὸ δένδρο, πάνω στὸ δένδρο Εἶναι ἕνα πουλὶ γεράκι. Καὶ τοῦ µίλησε, τοῦ µίλησε Τὸ πουλὶ τὸ γεράκι: -Πέθανε παλικάρι, πέθανε Ποµάκε Νὰ σοῦ φάω, νὰ σοῦ φάω Τὴ λευκή σου σάρκα Νὰ σοῦ πιῶ, νὰ σοῦ πιῶ Τὸ µαῦρο σου τὸ αἷµα. Ἀπάντησε τὸ πληγωµένο παλικάρι Τὸ παλικάρι µέ τὸ µεγάλο τραῦµα: -Ἔι ἐσύ, ἔι ἐσὺ πουλὶ γεράκι, Μὴ µέ κάνεις Νὰ ἀνοίξω τριακόσιες πληγὲς Πληγές, τρία Τατάρικα βέλη! Ἀπάντησε, ἀπάντησε Τὸ πουλὶ τὸ γεράκι: – Σώπα παλικάρι, σώπα Ποµάκε, Θὰ σοῦ φάω τὴ λευκὴ σάρκα Θὰ σοῦ πιῶ τὸ µαὖρο σου αἴµα.Τὸ παλικάρι θύµωσε Τὸ πληγωµένο παλικάρι Σύρθηκε, σύρθηκε Μὲ τὶς ζεστές του πληγὲς Καὶ πῆρε καὶ πῆρε Τὸ µακρὺ του τουφέκι Καὶ ἔριξε, ἔριξε Στὸ πουλὶ τὸ γεράκι. Τὸ πουλὶ πέφτει, τὸ πουλὶ πέφτει Στὸ βαθὺ φαράγγι. Τὸ πουλὶ κλαίει, τὸ πουλὶ κλαίει Στὸ βαθὺ φαράγγι. Τὸ ἀκοῦνε, τὸ ἀκοῦνε Πάνω στὸν γαλάζιο οὐρανό. Κι ἀπάντησε τὸ πληγωµένο παλικάρι: – Ξάπλωσε, πουλί, ξάπλωσε Κι οἱ δυὸ µας νὰ ξαπλώσουµε! Κλάψε, πουλί, κλάψε, πουλί, Κι οἱ δυὸ µας νὰ κλάψουµε. Πέθανε, πουλί, πέθανε, πουλί, Κι οἱ δυὸ µας νὰ πεθάνουµε. Ἔµεινε γιὰ πολύ, ἔµεινε γιὰ πολὺ Μὲς στὸ φαράγγι ξαπλωµένος Μὲ τὸ γεράκι τὸ πουλὶ Καὶ φώναξε καὶ φώναξε Τὸ πληγωµένο παλικάρι: -Ἔι ἐσύ, ἔι ἐσύ, ἀδελφὴ Νεράιδα, Ἔλα ἀδελφὴ µου, βοήθησε µε! Τὸν ἄκουσε, τὸν ἄκουσε Ἡ ἀδελφὴ Νεράιδα Κι ἔτρεξε στὸ βαθὺ φαράγγι Πῆρε τὸ πληγωµένο παλικάρι Τὸ παλικάρι µέ τὰ πολλὰ τραύµατα Τοῦ θεράπευσε, τοῦ θεράπευσε Τριακόσιες πληγὲς Τρία Ταταρικὰ βέλη Τοῦ ἔδωσε ἕνα µακρὺ τουφέκι Καὶ τὸν ἔστειλε, τὸν ἔστειλε Στὸν Ταταρικὸ στρατὸ Στρατιῶτες νὰ σώσει Τὸν βασιλιὰ νὰ φέρει.»

Ὁ Ράκοφσκι πιστεύει ὅτι ὁ ἥρωας τοῦ τραγουδιοῦ πολέµησε τὸ 1402 στὸ πλευρὸ τοῦ Βαγιαζὴτ Ἰλνταροὺµ ἐνάντια στοὺς Τατάρους.

Ἐνδιαφέρον παρουσιάζει τὸ περιηγητικὸ κείµενο τοῦ Νikolaidy τὸ 1859 ποὺ ἀναφέρεται στοὺς κατοίκους τῆς ὀρεινῆς Ροδόπης. Ο Νikolaidy µιλάει γιὰ περίπου 20.000 οἰκογένειες ποὺ ζοῦν ἀντάρτικα, µέ δυναµικὸ τρόπο, ἀκόµα καὶ ληστεύοντας. Εἶναι µουσουλµάνοι αἱρετικοί, ἔχουν ἰµάµη, εἶναι κτηνοτρόφοι ἢ γεωργοὶ µικρῶν καλλιεργειῶν. Ἀναφέρεται ὅτι ἀρκετὰ χωριὰ ἦταν χριστιανικὰ πρὶν µόλις 70 χρόνια [δηλαδὴ τὸ 1790]. Ζοῦν µακριὰ ἀπὸ τὶς πεδιάδες καὶ τὶς πόλεις, διατηροῦν παγανιστικὰ ἔθιµα, ἡ ἰατρικὴ εἶναι στὰ χέρια τοῦ ἰµάµη καὶ τῶν µαγισσῶν. Οἱ Τοῦρκοι τοὺς ἀποκαλοῦν Akrians.

Πληροφορίες γιὰ τοὺς Ποµάκους βρίσκουµε καὶ στὸ ἔργο τοῦ ἐθνογράφου καὶ πρωτεργάτη τῆς Βουλγαρικῆς ἐπανάστασης τοῦ 1869 Lyuben Karavelov (1834-1879). Σὲ κείµενό του ὁ Καραβέλωβ γράφει πὼς «οἱ Ποµάκοι ἀκόµα παραµένουν µισοί-χριστιανοὶ γιατί δὲ γνωρίζουν τουρκικὰ καὶ ἄρα τὸ Κοράνι παραµένει γι’ αὐτοὺς νεκρό γράµµα». Παρακάτω προσθέτει :

«Πολλὰ γεγονότα ἀποδεικνύουν τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ Ποµάκοι υἱοθέτησαν τὴ Μωαµεθανικὴ θρησκεία ὄχι πολὺ καιρὸ πρίν. Γιὰ παράδειγµα, ἔχουν διατηρήσει πολλὲς χριστιανικὲς παραδόσεις καὶ τελετουργίες. Ἀκόµα διατηροῦν πολλὰ χριστιανικὰ παρατσούκλια καὶ ὀνοµασίες. Τιµοῦν πολλοὺς χριστιανοὺς ἁγίους καὶ προσεύχονται σ’ αὐτοὺς γιὰ ὑγεία καὶ σωτηρία. Ἀνάµεσα στοὺς Ποµάκους µπορεῖς νὰ συναντήσεις ὀνόµατα ὅπως Πάντσογλου, Νεντυάλκογλου (ὁ γιὸς τοῦ Πάντσο, ὁ γιὸς τοῦ Νεντιάλκο), Βοῦταν, Βούρταν καὶ οὕτω καθεξῆς. Στὴν περιοχὴ Lovech ὑπάρχει ἕνα χωριὸ Lukovit στὸ ὁποῖο οἱ γριὲς γυναῖκες πηγαίνουν στὰ νεκροταφεῖα καὶ ἀνάβουν κεριὰ γιὰ τοὺς νεκρούς, ὅπως κάνουν καὶ οἱ χριστιανοί. Ἐὰν µία µητέρα χάσει τὸν γιό της ἢ τὴν κόρη της ἢ ἐὰν µία γυναίκα χάσει τὸν ἄντρα της, πηγαίνουν σὲ Βουλγαρικὲς ἐκκλησίες καὶ λένε: «Ὑπάρχει ἕνας νεκρὸς στὸ σπίτι µας… Δῶστε µας κεριὰ γιὰ εἴκοσι λέβα γιὰ νὰ τὰ ἀνάβουµε στοὺς τάφους τοὺς τὴν ἠµέρα τῶν Ἁγίων Πάντων». Ἐπιπλέον οἱ Ποµάκοι τηροῦν ὁρισµένες χριστιανικὲς καὶ σλαβικὲς (παγανιστικές) γιορτὲς ὅπως, γιὰ παράδειγµα, τοῦ Ἁγ. Γεωργίου, τοῦ Ἁγ. Δηµητρίου, τοῦ Ἁγ. Νικολάου, τοῦ Ἁγ. Βλάση, τίς ἡµέρες τοῦ σκύλου, τὶς µέρες τοῦ λύκου, τὶς µέρες τοῦ ποντικοῦ, κλπ.»

Ὁ Karavelov θυµᾶται ἀπὸ τὴν παιδική του ἡλικία ποὺ εἶχαν στὸ σπίτι τοῦ δυὸ Ποµάκους (µέ τὰ ὀνόµατα Ἰσµαὴλ Ντοῦρκο καὶ Σούλιο Σιράκ) γιὰ ὑπηρέτες, οἱ ὁποῖοι νήστευαν τὴ Σαρακοστή. Μία µέρα ὁ πατέρας του ρώτησε τὸν ἕναν ἀπὸ αὐτούς: «-Ντοῦρκο, θέλω νὰ ξέρω τί πιστεύεις. Εἶσαι Τοῦρκος ἢ Βούλγαρος;» «Οὔτε κι ἐγὼ δὲν ξέρω. Μᾶς φωνάζουν Pomatsi καὶ Poturnatsi [ἐκτουρκισµένους] καὶ οἱ πατεράδες µας ἤτανε γκιαούρηδες, ἀπάντησε ὁ Ντοῦρκο χαµογελώντας.» Ο Karavelov ἀναφέρει πὼς οἱ Ποµάκοι τρέφουν ἰδιαίτερο µῖσος πρὸς τοὺς Τούρκους. Σὰν ἀπόδειξη παραθέτει ἕνα τραγούδι τὸ ὁποῖο δηµοσιεύτηκε στὴν ἐφηµερίδα «Svoboda» στὸ Βουκουρέστι τὸ 1869 καὶ τὸ ὁποῖο περιγράφει τὴ σύγκρουση ἑνὸς ἥρωα τοῦ γιοῦ τοῦ Πάντσο (Πάντσογλου) µέ τὸν τουρκικὸ στρατό:

«Ὁ γιὸς τοῦ Πάντσο γράφει ἕνα χαρτὶ Καὶ τὸ στέλνει στὸν ἀδελφό του, τὸν ἀδελφό του. Τὸν σηµαιοφόρο τὸν Νάνο, τὸν Βούλγαρο: – Καληµέρα, Νάνου, Βούλγαρε, Πήγαινε νὰ µαζέψεις γενναίους Βουλγάρους, Γενναίους ἄντρες δέκα χιλιάδες Κι ἐλᾶτε στὴν πόλη τοῦ Λόβετς Νὰ βοηθήσετε τὸν ἀδελφό σας τὸ γιὸ τοῦ Πάντσο Γιατί ὁ βεζύρης ἔρχεται Ὁδηγώντας Τούρκους καὶ γενίτσαρους Στρατιῶτες καὶ µία ὁµάδα Τσιτάκων Θέλει νὰ µέ πιάσει Νὰ µέ δέσει σὰν νέα προβατίνα Καὶ νὰ µέ πάρει στὴν πόλη τοῦ Λόβετς Στοῦ Λόβετς τοὺς φαρδιοὺς δρόµους Νὰ µέ κρεµάσει σὲ µία ξερὴ ἰτιὰ Σὰ σκυλὶ γεννηµένο ἀπὸ σκύλα. Ὁ Νάνο ὁ Βούλγαρος διαβάζει ἕνα χαρτὶ Διαβάζει καὶ τὰ µάτια του κλαῖνε. Μαζεύει µία ὁµάδα νέων ἀντρῶν Ποὺ µεγαλώσαν κάτω ἀπ’ τὴ βελανιδιὰ Μάζεψε ὁ Νάνο ἄντρες δυνατοὺς Δέκα χιλιάδες ἀπ’ αὐτοὺς Καὶ πάει νὰ βοηθήσει τὸν ἀδελφό του! Οἱ Τοῦρκοι συναντήθηκαν µέ τοὺς Ποµάκους Τοὺς Ποµάκους καὶ τοὺς Βούλγαρους: Οἱ Τοῦρκοι κόβουν, οἱ Ποµάκοι σφάζουν… Κόκκινα ἀπὸ τὸ αἷµα τὰ χωράφια Τὸ αἷµα τρέχει σὰν νερὸ ἀπ’ τὰ βουνὰ Καὶ τὰ κορµιὰ σὰν τὸ στάρι στὰ χωράφια! Καὶ φώναξε τοῦ Πάντσο ὁ γιός: – Ἄκουσέ µε, βεζύρη Εἶµαι Ποµάκος, γιὸς ἥρωα… Δὲν γεννήθηκα ἀπὸ µάνα Τουρκάλα Δὲν µέ τύλιξαν σὲ βελοῦδο καὶ µετάξι Δὲν µέ τάισαν µέ λίπος καὶ γλυκά. Γεννήθηκα ἀπὸ Ποµάκισσα µάνα Μὲ τύλιξε σὲ φύλλα βελανιδιᾶς, Μὲ µεγάλωσε κάτω ἀπὸ τὴν πράσινη βελανιδιὰ Μὲ τάισε καλαµποκίσιο ἀλεύρι Μὲ ἔµαθε µέ Τοῦρκο νὰ µήν πίνω Γυναίκα Τουρκάλα νὰ µήν ἀγαπῶ… Μὲ ἔµαθε τοὺς Τούρκους νὰ πολεµῶ… Τὸ σπαθὶ τοῦ ἀνέµισε καὶ τὸ κεφάλι ἔκοψε Τὸ Τούρκικο κεφάλι ἑνὸς Βεζύρη.»

*  Ἀκόμα καί ὅσα ἡ ἀρχαιολογική σκαπάνη τῶν γειτόνων μᾶς προσφέρει στό πιάτο, οὔτε αὐτἀ μποροῦμε νά ἀξιοποιήσουμε!!!